👑 თამარ მეფე: ცხოვრება, მეფობა და საქართველოს ოქროს ხანა
თამარ მეფე საქართველოს 1184 წლიდან 1213 წლამდე მართავდა: სწორედ მის დროს მიაღწია შუა საუკუნეების ქართულმა სამეფომ ძლიერების მწვერვალს. ტახტზე იგი მამაკაცური ტიტულით, მეფედ აკურთხეს და არა დედოფლად. თამარი პირველ ქმარს გაეყარა, ორჯერ დაამარცხა მისი ლაშქარი, გარდაცვალების შემდეგ კი ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა. მისი სახელი დღეს ათეულობით ციხეს, ხიდსა და ეკლესიას ჰქვია საქართველოში, თუმცა თითქმის არცერთი მათგანი მას არ აუშენებია.
მოკლედ
- 29 წელი მეფობდა: 1184 წლიდან 1213 წლამდე. მამის თანამოსაყდრე კი 1178 წელს გახდა.
- ატარებდა ტიტულს „მეფე“, და არა „დედოფალი“ (მეფის მეუღლე).
- ორი ქორწინება: იური ბოგოლიუბსკი (განქორწინება) და დავით სოსლანი (მისი შვილების მამა).
- საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა, ხსენების დღეა 14 მაისი.
- მეფის საფლავი დღემდე არ არის ნაპოვნი.
❓ ვინ იყო თამარ მეფე მარტივად რომ ვთქვათ
თამარი მეფე გიორგი მესამის ოჯახში დაიბადა და დავით აღმაშენებლის შვილთაშვილი იყო. სწორედ დავითმა დაამარცხა 1121 წელს სელჩუკები დიდგორთან და თბილისი დაუბრუნა საქართველოს. ბაგრატიონთა დინასტია ქვეყანას იმ დროისთვის უკვე რამდენიმე საუკუნე მართავდა, გაერთიანებული სამეფო კი ნახევარი საუკუნის იყო.
საკუთარი სახელმწიფო თამარს არ შეუქმნია. ქვეყანა დიდმა პაპამ გააერთიანა, ჯარი და ხაზინა მამამ მოაწესრიგა, დავითი კი გელათში დაკრძალეს, რომელიც მანვე ააშენა. თამარმა სხვა რამ გააკეთა: შეინარჩუნა ეს მემკვიდრეობა, როცა თავადაზნაურობამ წესების თავისებურად გადაწერა სცადა, და სამეფოს გავლენა იმდენად შორს გაავრცელა, რამდენადაც მანამდე არავის შეძლებია.
| პარამეტრი | მნიშვნელობა |
|---|---|
| სახელი | თამარი. სამეფო ტიტულით: თამარ მეფე |
| სიცოცხლის წლები | დაახლოებით 1166 – 1213. დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია |
| მეფობის წლები | 1184–1213. მამის თანამოსაყდრე 1178 წლიდან |
| დინასტია | ბაგრატიონები |
| ტიტული | მეფე. სრული ტიტულატურით: მეფეთა მეფე |
| მამა | გიორგი მესამე, საქართველოს მეფე |
| დედა | ბურდუხანი, ოსი მმართველის ასული |
| დიდი პაპა | დავით მეოთხე აღმაშენებელი |
| მეუღლეები | იური ბოგოლიუბსკი (დაახლოებით 1185, განქორწინება). დავით სოსლანი (დაახლოებით 1189) |
| შვილები | გიორგი მეოთხე ლაშა და რუსუდანი. ორივემ შემდეგ ტახტი დაიკავა |
| კანონიზაცია | წმინდა კეთილმსახური მეფე თამარი. ხსენების დღე 14 მაისი |
| დაკრძალვის ადგილი | დადგენილი არ არის |
📛 რატომ „მეფე“ და არა „დედოფალი“: თამარის ტიტული
ქართულში მეფის მეუღლეს დედოფალი ჰქვია, თავად მმართველს კი მეფე. თამარი ტახტზე სწორედ მეფედ აკურთხეს და ეს ფორმალობა არ ყოფილა: ტიტული პასუხობდა კითხვას, ვინ იღებდა გადაწყვეტილებებს ქვეყანაში.
უცხოურ ტრადიციაში მას ხშირად დედოფლად თარგმნიან, უბრალოდ იმიტომ, რომ ქალია. ეს თარგმანის მოხერხებულობაა და არა ქართული წყაროების ტერმინი. სწორედ ამიტომ ბათუმის ერთ-ერთ მთავარ გამზირს თამარ მეფის სახელი ჰქვია და არა თამარ დედოფლის.
გავრცელებული ფორმულა „პირველი ქალი-მეფე“ ზუსტდება ასე: თამარი იყო პირველი ქალი ქართულ ტახტზე, რომელმაც სრული სამეფო ტიტული მიიღო და დამოუკიდებლად მართავდა, და არა ქმრის ან შვილის გვერდით.
🏰 გზა ტახტისკენ: თანამოსაყდრეობა მამასთან და კურთხევა
👑 ბაგრატიონთა მემკვიდრე
დიდმა პაპამ თამარს გაერთიანებული ქვეყანა, დიდგორის გამარჯვება და გელათის მონასტერი დაუტოვა, სადაც თავადვე დაკრძალეს. თამარის მამას, გიორგი მესამეს, ტახტი 1156 წელს ერგო. გვირგვინზე უფლება მას ნაკლები ჰქონდა, ვიდრე ძმისშვილს, დემნას, და მის სასარგებლოდ მოწყობილი შეთქმულება მეფემ სასტიკად ჩაახშო. ვაჟი გიორგის არ ჰყავდა. ჰყავდა ქალიშვილი.
📜 თანამოსაყდრე 1178 წლიდან და მეორე კურთხევა 1184 წელს
იმისთვის, რომ მისი გარდაცვალების შემდეგ თამარის უფლება არავის გაესაჩივრებინა, გიორგი მესამემ იშვიათ ნაბიჯზე წავიდა: ქალიშვილი სიცოცხლეშივე აკურთხა მეფედ. ეს 1178 წელს მოხდა. ექვსი წელი მამა და შვილი ერთად მართავდნენ და ამ წლებში თამარმა ხელისუფლების მექანიკა შიგნიდან დაინახა.
1184 წელს გიორგი მესამე გარდაიცვალა. თამარი მეორედ აკურთხეს, უკვე ერთადერთ მმართველად.
⚖️ პირველი წლები: თავადაზნაურობა, დარბაზი და ვაჭრობა ხელისუფლებაზე
ახალგაზრდა მეფე, რომელსაც მამა აღარ ედგა ზურგში, არისტოკრატიას მოსახერხებლად ეჩვენა. დარბაზმა, უმაღლესი თავადაზნაურობის საბჭომ, დათმობები მოითხოვა. მეჭურჭლეთუხუცესმა ყუთლუ-არსლანმა და მისმა თანამოაზრეებმა ცალკე ორგანოს შექმნა შესთავაზეს: ის მიიღებდა გადაწყვეტილებებს, მეფეს კი მხოლოდ დამტკიცება დარჩებოდა. თამარმა მისი დაპატიმრება ბრძანა, თავადები გამოსვლით დაემუქრნენ და საქმე კომპრომისით დასრულდა. უზენაესი ხელისუფლება თამარმა შეინარჩუნა.
მეფობის პირველი წლები კადრებზე დაიხარჯა: არასასურველი დიდებულები ჩამოაცილა, საკვანძო თანამდებობებზე თავისი ხალხი დანიშნა. სამეფო კარი ამასობაში ერთ ადგილას არ იჯდა. რეზიდენციები მთელ ქვეყანაში იყო მიმოფანტული: თბილისი, გეგუთის სასახლე ქუთაისთან და ოქროს ჩარდახი.
💍 მეფის ორი ქორწინება: იური ბოგოლიუბსკი და დავით სოსლანი
❌ პირველი ქორწინება: იური ბოგოლიუბსკი
პირველი ქმარი თამარს სამეფო კარმა შეურჩია. დაახლოებით 1185 წელს იგი იურის, ვლადიმირ-სუზდალის მთავრის ანდრეი ბოგოლიუბსკის ვაჟს, მიათხოვეს. მამის მკვლელობის შემდეგ იური რუსეთიდან გაიქცა და ყივჩაღებთან ცხოვრობდა, იქიდან ჩამოიყვანეს თბილისში. ბრძოლა მას შეეძლო. ქართველი მეფის ქმრობა, შედეგებით თუ ვიმსჯელებთ, ვერა.
ქორწინებამ ორიოდე წელი გასტანა. ქართული ქრონიკები განქორწინებას იურის ლოთობითა და მანკიერებებით ხსნიან, თუმცა ძნელი სათქმელია, რამდენია აქ სიმართლე და რამდენი გამარჯვებული მხარის მოხერხებული ვერსია. თამარი გაეყარა და ყოფილი ქმარი კონსტანტინოპოლში გააძევა.
შემდეგ ის დაიწყო, რასაც სამეფო კარი არ ელოდა. იური დაბრუნდა, დასავლეთ საქართველოს თავადაზნაურობის ნაწილმა იგი მეფედ გამოაცხადა და თამარს საკუთარ ყოფილ ქმართან მოუწია ბრძოლა. ამბოხება ჩაახშეს. იურიმ კიდევ ერთხელ სცადა, უკვე უცხო სამხედრო დახმარებით, და ისევ წააგო. ამის შემდეგ ის ქართული ქრონიკებიდან ქრება.
💚 მეორე ქორწინება: დავით სოსლანი
მეორე ქმარი თამარმა თავად აირჩია. დაახლოებით 1189 წელს იგი დავით სოსლანს გაჰყვა ცოლად, ოს უფლისწულს, რომელიც ქართულ სამეფო კარზე გაიზარდა. დამოუკიდებელ ხელისუფლებაზე პრეტენზიას არ აცხადებდა და ზუსტად ის ადგილი დაიკავა, რაც მეფეს სჭირდებოდა: სარდლის ადგილი. შამქორისა და ბასიანის გამარჯვებები სწორედ მის სახელს უკავშირდება. დავითი დაახლოებით 1207 წელს გარდაიცვალა, ცოლზე რამდენიმე წლით ადრე.
👶 შვილები: გიორგი მეოთხე ლაშა და რუსუდანი
შვილი ორი ჰყავდათ და ორივე შემდეგ ტახტზე ავიდა. გიორგი მეოთხე, მეტსახელად ლაშა, დედის შემდეგ 1213 წლიდან მეფობდა და 1223 წელს გარდაიცვალა, როცა საზღვრებს უკვე მონღოლები უახლოვდებოდნენ. გვირგვინი მისმა დამ, რუსუდანმა, მიიღო და ქვეყანა მას სულ სხვა დახვდა.
საინტერესო ფაქტი
გვირგვინოსანი პირის განქორწინება მეთორმეტე საუკუნეში თითქმის შეუძლებელი ამბავია. თამარი გაეყარა, ყოფილი ქმარი საზღვარგარეთ გააძევა, მეორედ იქორწინა და ორჯერ მოიგერია მისი მცდელობა, ძალით დაებრუნებინა ტახტი. ქრონიკების მიხედვით, გადაწყვეტილებას სამეფო კარი აფორმებდა, მაგრამ მას თავად მეფე ითხოვდა.
⚔️ თამარის მეფობა: გამარჯვებები და სახელმწიფოს აღმავლობა
🗡️ შამქორის ბრძოლა, 1195 წელი
1195 წელს ათაბაგმა აბუ-ბექრმა საქართველოს წინააღმდეგ ლაშქარი შეკრიბა. ქართული არმია დავით სოსლანის სარდლობით შამქორთან, დღევანდელი აზერბაიჯანის ჩრდილოეთში, შეხვდა მას და დაამარცხა. ქალაქი აიღეს. ბრძოლაში ნაალაფარი ხალიფას დროშა, გადმოცემით, თამარმა გელათს გადასცა.
🏹 ბასიანის ბრძოლა, დაახლოებით 1203 წელი
რუმის სულთანმა რუქნადინმა თამარს მორჩილების მოთხოვნით წერილი გამოუგზავნა და წერილის ტონი, თუ ქრონიკებს დავუჯერებთ, შეურაცხმყოფელი იყო. ქართული ლაშქარი შესახვედრად გავიდა და სელჩუკები ბასიანთან, დღევანდელი ერზურუმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, გაანადგურა. ზუსტ თარიღს წყაროები სხვადასხვანაირად ასახელებენ: 1202 წლიდან 1204 წლამდე.
🌊 „ზღვიდან ზღვამდე“ და ტრაპიზონის იმპერია
ფორმულა „ზღვიდან ზღვამდე“, შავიდან კასპიამდე, საქართველოს სახელმწიფო საზღვრებს კი არ აღწერს, არამედ მისი გავლენის არეალს. მეზობელი საამიროები ხარკს იხდიდნენ, ქართული რაზმები უცხო ქალაქებში იდგნენ, მონეტებზე კი მეფის სახელს ჭრიდნენ. 1204 წელს, როცა ჯვაროსნებმა კონსტანტინოპოლი აიღეს, თამარმა კომნენოსთა საგვარეულოს ნათესავები დაუჭირა მხარი და შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე ტრაპიზონის იმპერია გაჩნდა.
| წელი | მოვლენა | რას ნიშნავდა |
|---|---|---|
| 1178 | კურთხევა მამის სიცოცხლეში | გიორგი მესამე ქალიშვილს თანამოსაყდრედ ხდის და მემკვიდრის საკითხს ხურავს |
| 1184 | გიორგი მესამის გარდაცვალება, მეორე კურთხევა | თამარი ერთადერთი მმართველი ხდება |
| დაახლ. 1185 | ქორწინება იური ბოგოლიუბსკისთან | ქმარს სამეფო კარი ირჩევს და არა თავად მეფე |
| დაახლ. 1187 | განქორწინება და იურის გაძევება | შემდეგ მისი ორი ამბოხება მოდის, ორივე ჩახშობილი |
| დაახლ. 1189 | ქორწინება დავით სოსლანთან | მეფეს სარდალი უჩნდება, რომელსაც დაეყრდნობა |
| 1195 | შამქორის ბრძოლა | ათაბაგ აბუ-ბექრის დამარცხება |
| დაახლ. 1203 | ბასიანის ბრძოლა | რუმის სულთნის დამარცხება. წყაროებში თარიღები 1202-დან 1204-მდე |
| 1204 | კომნენოსების მხარდაჭერა | შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე ჩნდება ტრაპიზონის იმპერია |
| 1213 | თამარის გარდაცვალება | ტახტი შვილს, გიორგი მეოთხე ლაშას გადადის |
როგორი იყო თავად სახელმწიფოს მოწყობა თამარის დროს, რისგან იკრიბებოდა ხაზინა, რა ხდებოდა ქალაქებში, ვაჭრობასა და ეკლესიაში, ცალკე გვაქვს განხილული: საქართველოს ოქროს ხანა. ეს სტატია ადამიანზეა და არა ეპოქაზე.
📜 თამარი და კულტურა: რუსთაველი, ვარძია და ხელოვნების აღმავლობა
შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი“ თამარის კარზე დაიწერა და მასვე ეძღვნება: პოემის პროლოგში მეფე პირდაპირაა დასახელებული. ლეგენდა იმის შესახებ, რომ რუსთაველი მასზე უიმედოდ იყო შეყვარებული და ამიტომ მონასტერში წავიდა, უკვე რამდენიმე საუკუნეა ცოცხლობს, მაგრამ ლეგენდად რჩება. თავად პოეტზე იმდენად ცოტა რამ არის ცნობილი, რომ სადავოა მისი სიცოცხლის წლებიც კი.
ვარძია, კლდეში ნაკვეთი ქალაქი სამცხე-ჯავახეთში, გიორგი მესამის დროს დაიწყეს და თამარის დროს დაასრულეს. იქ შემორჩენილია ფრესკა მეფის გამოსახულებით. მტკვრის ხეობაში, ვარძიის ზემოთ და ქვემოთ, დგას ხერთვისისა და თმოგვის ციხეები: ისინი ამ მონაკვეთს იცავდნენ.
თამარის სიცოცხლეში შესრულებული პორტრეტები ცოტაა და ყველა კედლის მხატვრობაა: ვარძია, ბეთანია და ყინწვისი. სიტყვას „სიცოცხლეში შესრულებული“ ისტორიკოსები ფრთხილად იყენებენ: გამოსახულებების ნაწილი შესაძლოა მოგვიანებით დაემატებინათ.
⛪ წმინდა მეფე: კანონიზაცია და ხსენების დღე
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია თამარს წმინდა კეთილმსახურ მეფედ მოიხსენიებს. ხსენების დღე 14 მაისს მოდის. გარდა ამისა, მის ხსენებას მენელსაცხებლე დედების კვირასაც აღნიშნავენ, ეს კი მოძრავი თარიღია: აღდგომაზეა დამოკიდებული.
ხალხში დღესასწაულს თამარობას უწოდებენ. ტაძრებში წირვას აღავლენენ, სოფლებში კი, სადაც მისი სახელობის ეკლესიები დგას, საერთო სუფრას შლიან. თავად დღესასწაულზე ცალკე მასალა გვაქვს: როგორ აღნიშნავენ თამარობას საქართველოში.
🕯️ დაკრძალვის საიდუმლო: სად არის თამარ მეფის საფლავი
თამარის საფლავი არ არის ნაპოვნი. ეს ერთადერთია, რაც დაკრძალვის ისტორიაში ზუსტად არის ცნობილი. დანარჩენი ვერსიებია.
გელათი. ბაგრატიონთა საგვარეულო აკლდამა, სადაც დავით აღმაშენებელი განისვენებს. ლოგიკურია, მეფე დიდი პაპის გვერდით ეძებო, თუმცა გათხრებმა იგი ვერ აღმოაჩინა.
საიდუმლო დაკრძალვა. საისტორიო ტრადიცია ამბობს, რომ დაკრძალვის ადგილი განზრახ დამალეს, რათა მტრებს ნეშტი არ შეებილწათ. სწორედ ეს ვერსია ხსნის, რატომ არ არის საფლავი იქ, სადაც უნდა ყოფილიყო.
იერუსალიმი. მესამე ვერსია დაკრძალვას ჯვრის მონასტერს უკავშირებს, რომელიც იმ წლებში ქართველებს ეკუთვნოდა. პირდაპირი მტკიცებულებები არ არსებობს, არსებობს ირიბი ხსენებები შუა საუკუნეების წყაროებში.
მატიანეთა კრებული „ქართლის ცხოვრება“ გადმოგვცემს, რომ მეფესთან გამოთხოვება მდიდრული და საჯარო იყო, დაკრძალვა კი საიდუმლო. კუბო ღამით გაასვენეს, საფლავი უსახელოდ დატოვეს და მის შესახებ მხოლოდ რამდენიმე ადამიანმა იცოდა. ასე იმიტომ მოიქცნენ, ამბობს მატიანე, რომ მტრებს ნეშტი არ შეებილწათ.
საისტორიო ტრადიციის გადმოცემა და არა სიტყვასიტყვითი ციტატა.
🗺️ რას ჰქვია თამარ მეფის სახელი: ციხეები, ხიდები, ეკლესიები, ქუჩები
საქართველოში იმგზავრო და თამარის სახელს არ წააწყდე, თითქმის შეუძლებელია. თამარის ციხეები, თამარის ხიდები, თამარის ეკლესიები, თამარ მეფის გამზირი ბათუმში.
აქ საჭიროა შენიშვნა, რომლის გარეშეც ეს გეოგრაფია შეცდომაში შეგვიყვანს. ხალხური მეხსიერება არქივივით არ მუშაობს: დიდი მეფის სახელი ნებისმიერ ძველსა და ლამაზ ნაგებობას ეკვროდა. აჭარაში ბევრი „თამარის ხიდი“ მისი გარდაცვალებიდან საუკუნეების შემდეგ არის აშენებული. ყველაზე ცნობილი „თამარის ციხე“ კი, დარიალის ხეობაში, მას კი არა, მთის ლეგენდების ბოროტ დედოფალს უკავშირდება. ეს ლეგენდა შემდეგ ლერმონტოვმა გალექსა და აღრევა საბოლოო გახდა.
| ობიექტი | სად | მოკლედ |
|---|---|---|
| თამარის ციხე | დარიალის ხეობა | კოშკი თერგის თავზე. ისტორიულ მეფესთან კავშირი არ აქვს: სახელი მთის ლეგენდიდან მოვიდა |
| ხორნაბუჯის ციხე | კახეთი, დედოფლისწყაროსთან | ციხე კლდეზე, ხალხში თამარ მეფის ციხედ მოიხსენიება |
| ახალდაბის ციხე | ბორჯომის ხეობა | კიდევ ერთი „თამარის ციხე“ მთისკენ მიმავალ გზაზე |
| თამარის ეკლესია | სოფელი ამამლო | მეთორმეტე საუკუნის ტაძარი, მეფის თანამედროვე |
| კვეშის ციხე | ბოლნისი | ცნობილია მეშვიდე საუკუნიდან, მეთორმეტეში, თამარის დროს, გადააკეთეს |
| ვარძია | სამცხე-ჯავახეთი | კლდეში ნაკვეთი ქალაქი, დასრულებული თამარის დროს. შიგნით ფრესკა მისი პორტრეტით |
| დანდალოს ხიდი | აჭარა | ერთ-ერთი იმ თაღოვან ხიდთაგან, რომლებსაც ხალხში თამარ მეფის ხიდებს უწოდებენ |
თამარ მეფის სახელი საქართველოში ათეულობით ქუჩას, ციხეს, ხიდსა და ეკლესიას ჰქვია: ყველას ჩამოთვლა შეუძლებელია. აქ თავმოყრილია ყველაზე ცნობილი ობიექტები, რომლებზეც ცალკე მასალები გვაქვს.
❓ ხშირად დასმული კითხვები თამარ მეფეზე
💬 1184 წლიდან 1213 წლამდე, ეს 29 წელია. მამის თანამოსაყდრე იგი უფრო ადრე, 1178 წელს გახდა, ამიტომ ხანდახან თარიღდება „1178 წლიდან“.
💬 იგი მეფის ტიტულით აკურთხეს. ქართულში დედოფალი მმართველის მეუღლეა და თამარზე ეს სიტყვა არ ითქმოდა.
💬 ქმარი ორი ჰყავდა. პირველი, იური ბოგოლიუბსკი, ანდრეი ბოგოლიუბსკის ვაჟი: ქორწინება განქორწინებითა და მისი ორი ამბოხებით დასრულდა. მეორე, დავით სოსლანი, სარდალი და მისი შვილების მამა.
💬 უცნობია, საფლავი ნაპოვნი არ არის. განიხილება სამი ვერსია: გელათი, საიდუმლო დაკრძალვა და იერუსალიმის ჯვრის მონასტერი.
💬 ხსენების დღეა 14 მაისი, ამავე დღეს აღნიშნავენ თამარობასაც, სახალხო და საეკლესიო დღესასწაულს მის პატივსაცემად. მეფის ხსენება მენელსაცხებლე დედების კვირასაც აღინიშნება, ეს თარიღი კი მოძრავია.
💬 თამარ მეფეს, პოემის პროლოგში იგი პირდაპირაა დასახელებული. ლეგენდას პოეტის სიყვარულზე კი დადასტურება არ აქვს.
💬 არა. მისი სახელის მქონე ობიექტების უმეტესობა უფრო ადრე ან ბევრად გვიან აშენდა, სახელი კი მათ ხალხურმა მეხსიერებამ დაუმკვიდრა.
📌 მოკლედ მთავარზე
თამარმა გვირგვინი მამის ხელიდან მიიღო, მოიგერია თავადაზნაურობა, რომელსაც სამეფო ხელისუფლების შეზღუდვა სურდა, პირველ ქმარს გაეყარა და ორჯერ დაამარცხა მისი ლაშქარი. მის დროს ქართულმა არმიამ შამქორი და ბასიანი მოიგო, სამეფოს გავლენა კი შავი ზღვიდან კასპიამდე გაწვდა. რუსთაველმა მის კარზე დაწერა „ვეფხისტყაოსანი“, ვარძიაში კი მისი პორტრეტი შემორჩა კედელზე. ეკლესიამ თამარი წმინდანად შერაცხა, საფლავი კი დღემდე ნაპოვნი არ არის.
წაიკითხეთ შემდეგ
- საქართველოს ოქროს ხანა: როგორ იყო ქვეყანა მოწყობილი ძლიერების პიკზე
- დღესასწაული თამარობა: როგორ აღნიშნავენ საქართველოში წმინდა თამარის დღეს
- ვარძია: კლდეში ნაკვეთი ქალაქი, დასრულებული მეფის დროს
- მეფე დავითიდან რუსეთის იმპერიამდე: საქართველოს მმართველები ერთ მიმოხილვაში
- დავით მეოთხე აღმაშენებელი: თამარის დიდი პაპა, რომელმაც საქართველო გააერთიანა
- შოთა რუსთაველი: პოეტი, რომელმაც მეფეს „ვეფხისტყაოსანი“ მიუძღვნა
💬 ახლა კი თქვენი სიტყვა
თამარი იმ ფიგურათაგანია, რომელზეც ყველას თავისი ვერსია აქვს. მოგვიყევით თქვენი.
- რომელი ვერსია საფლავზე გეჩვენებათ უფრო დამაჯერებელი: გელათი, საიდუმლო დაკრძალვა თუ იერუსალიმი?
- თამარ მეფის რომელი ადგილები გინახავთ საკუთარი თვალით და რომელი დაგამახსოვრდათ ყველაზე მეტად?
- იცოდით, რომ თამარის ტიტული „მეფეა“ და არა „დედოფალი“?
- საქართველოს რომელი მმართველი განვიხილოთ შემდეგ: დავით აღმაშენებელი, ვახტანგ გორგასალი თუ ერეკლე მეორე?
მოგვწერეთ კომენტარებში. თუ იცნობთ თამარის სახელის მქონე ციხეს, ხიდს ან ეკლესიას, რომელიც ჩვენს სიაში არ არის, ისიც გვითხარით: შევავსებთ.
ასევე წაიკითხეთ
5 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
Но вот что меня смущает: она оставила после себя кучу памятников, но сама почти ничего не построила. Это как если бы ты оставил след, но сам шагал мимо. В Грузии до сих пор ощущается её влияние, а я всё-таки ловлю себя на мысли, как сложно быть женщиной в таком положении. Невероятная личность, однозначно.