⚔️ ერეკლე მეორე: საქართველოს უკანასკნელი დიდი მეფე
ერეკლე მეორე კახეთის მეფე იყო 1744 წლიდან და გაერთიანებული ქართლ-კახეთის სამეფოსი 1762 წლიდან 1798 წლამდე, დამოუკიდებელი აღმოსავლეთ საქართველოს უკანასკნელი ძლიერი მმართველი. მის მეფობაზე მოდის ასპინძის გამარჯვება, გეორგიევსკის ტრაქტატი რუსეთთან და თბილისის აოხრება აღა-მაჰმად-ხანის ჯარის მიერ. მეფის გარდაცვალებიდან სამ წელიწადში სამეფომ არსებობა შეწყვიტა და რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
📌 მოკლედ
- კახეთის მეფე 1744 წლიდან, გაერთიანებული ქართლ-კახეთის მეფე 1762 წლიდან 1798 წლამდე.
- ახალგაზრდობაში მონაწილეობდა ნადირ-შაჰის ინდოეთის ლაშქრობაში და ნახა დელის აღება.
- 1770 წელს ასპინძასთან დაამარცხა ოსმალური რაზმი.
- 1783 წელს ხელი მოაწერა გეორგიევსკის ტრაქტატს რუსეთის მფარველობის შესახებ.
- 1795 წელს, სამოცდათხუთმეტი წლისამ, კრწანისის ველზე გავიდა აღა-მაჰმად-ხანის წინააღმდეგ და დაკარგა დამწვარი თბილისი.
- დაკრძალულია მცხეთის სვეტიცხოველში, საქართველოს სხვა მეფეების გვერდით.
❓ ვინ იყო ერეკლე მეორე მარტივად
ერეკლე მეორე ბაგრატიონებს ეკუთვნოდა, დინასტიას, რომელიც საქართველოს პირველი ათასწლეულის ბოლოდან მართავდა. იგი კახეთის შტოდან იყო: მამამისი თეიმურაზ მეორე კახეთის მეფე გახლდათ, დედის ხაზით კი ერეკლე ვახტანგ მეექვსის, ქართლის მეფისა და სამართლის წიგნის შემდგენლის შვილიშვილი იყო. ანუ მასში ორივე ხაზი შეიყარა, კახური და ქართლური.
მნიშვნელოვანი დაზუსტება მკითხველისთვის. ქართლ-კახეთი აღმოსავლეთ საქართველოა და არა მთელი ქვეყანა: დასავლეთის მიწები იმ დროს ოსმალეთის გავლენის ქვეშ იყო და ცალკე პოლიტიკურ ცხოვრებას ეწეოდა. როცა ერეკლეს საქართველოს უკანასკნელ დიდ მეფეს უწოდებენ, სწორედ აღმოსავლურ სამეფოს გულისხმობენ და იმას, რომ მის შემდეგ დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრიობა აღარ დარჩა.
| პარამეტრი | მნიშვნელობა |
|---|---|
| სიცოცხლის წლები | 1720–1798. ნაწილ წყაროებში დაბადების წლად 1721 არის მითითებული |
| მეფობა | კახეთი 1744 წლიდან, გაერთიანებული ქართლ-კახეთი 1762 წლიდან 1798 წლამდე |
| დინასტია | ბაგრატიონები, კახეთის შტო |
| მამა | თეიმურაზ მეორე, კახეთის, შემდეგ ქართლის მეფე |
| დედა | თამარი, ვახტანგ მეექვსის ასული: დედის ხაზით ერეკლე მისი შვილიშვილი იყო |
| მეუღლე | დარეჯან დადიანი, მისი სახელი ჰქვია თბილისში საჩინოს სასახლეს |
| მემკვიდრე | გიორგი მეთორმეტე, ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე |
| რეზიდენციები | თბილისი და თელავი, ციხე-სასახლე ბატონის ციხე |
| დაკრძალვა | სვეტიცხოვლის ტაძარი, მცხეთა |
📛 ერეკლე თუ ირაკლი: სახელი და მეტსახელი „პატარა კახი“
ორივე ფორმა სწორია. „ერეკლე“ ქართული ფორმაა, ასე მოიხსენიებენ მეფეს საქართველოში და ასე წერია ძეგლებზე. „ირაკლი“ რუსულ ტრადიციაში დამკვიდრებული ფორმაა, სწორედ მისი გზით შევიდა სახელი რუსულენოვან წიგნებსა და სახელმძღვანელოებში. ინგლისურენოვან ლიტერატურაში ხანდახან გვხვდება ლათინიზებული ვარიანტიც.
ხალხურ მეხსიერებაში მეფეს მეტსახელი „პატარა კახი“ დაუმკვიდრდა. ტრადიციულად მას ორი რამით ხსნიან ერთდროულად: მეფის დაბალი ტანით და კახური წარმომავლობით. მეტსახელი შინაურულად ჟღერს, მაგრამ ქართულ კონტექსტში იგი პატივისცემას გამოხატავს.
ერეკლე მეორე არ უნდა აგვერიოს მის პაპაში. ერეკლე პირველი მეჩვიდმეტე და მეთვრამეტე საუკუნეების მიჯნაზე მეფობდა, ეს სხვა ადამიანი და სხვა ეპოქაა.
🐘 ახალგაზრდობა: დელის ლაშქრობა ნადირ-შაჰთან ერთად
სამხედრო სკოლა მომავალმა მეფემ საქართველოსგან შორს გაიარა. 1730-იანი წლების ბოლოს სპარსეთის მმართველმა ნადირ-შაჰმა ინდოეთში ლაშქრობისთვის ჯარი შეკრიბა და ქართული რაზმებიც მასთან ერთად გაემართნენ. ერეკლე მაშინ დაახლოებით ჩვიდმეტი წლის იყო.
ლაშქრობა 1739 წელს დელის აღებითა და უზარმაზარი ნადავლის გატანით დასრულდა. ახალგაზრდა უფლისწულისთვის ეს მხოლოდ ომი არ ყოფილა: მან შიგნიდან იხილა დიდი აზიური პოლიტიკა, ის, თუ როგორ იგება იმპერიები, რა სისწრაფით იშლება ისინი და რა ღირს კავშირი ძლიერ მეზობელთან. ეს გამოცდილება ბევრს ხსნის მის შემდგომ გადაწყვეტილებებში.
💡 საინტერესო ფაქტი
აღმოსავლეთ საქართველოს მომავალი მეფე დელის აღებაში მონაწილეობდა. 1739 წელს ნადირ-შაჰის ჯარი დიდი მოგოლების დედაქალაქში შევიდა და ამ ლაშქრობის ნაწილი ქართული რაზმიც იყო. თავად ერეკლეს მონაწილეობაზე წყაროები ძუნწად საუბრობენ, მაგრამ თავად ფაქტი დასამახსოვრებელია: კაცმა, რომელიც შემდეგ პეტერბურგთან ხელშეკრულებას მოაწერდა ხელს, ახალგაზრდობაში აზიის ერთ-ერთი უმდიდრესი დედაქალაქის აოხრება ნახა.
👑 ქართლისა და კახეთის გაერთიანება
1744 წელს ნადირ-შაჰმა თეიმურაზ მეორე ქართლის მეფედ დაამტკიცა, მისი ვაჟი ერეკლე კი კახეთისა. მივიღეთ იშვიათი კონსტრუქცია: მამა და შვილი ერთდროულად ორ მეზობელ სამეფოს მართავენ და ერთად მოქმედებენ. ასეთი ტანდემი თვრამეტი წელი გაგრძელდა.
1762 წელს თეიმურაზ მეორე გარდაიცვალა და ერეკლემ მეორე გვირგვინიც მიიღო. ასე გაჩნდა ერთიანი ქართლ-კახეთის სამეფო დედაქალაქით თბილისში. აღმოსავლეთ საქართველოსთვის ეს მნიშვნელოვანი შემობრუნება იყო: ორი მუდმივად მეტოქე ტახტის ნაცვლად ერთი ხელისუფლება, ერთი საგადასახადო და სამხედრო რესურსი გაჩნდა.
დედაქალაქად თბილისი დარჩა, მაგრამ მეფის მშობლიური ქალაქი თელავი იყო და კახური რეზიდენცია მისთვის დედაქალაქურზე ნაკლებს არ ნიშნავდა. ციხე-სასახლე ბატონის ციხე, სადაც ერეკლე დაიბადა და სადაც სიცოცხლე დაასრულა, ქალაქის ცენტრში დღემდე დგას: მას ეძღვნება ცალკე სტატია მეფე ერეკლეს სასახლეზე თელავში.
🛡️ ერეკლე მეორის ომები და რეფორმები
ასპინძის ბრძოლა 1770 წელს
1770 წლის ოცი აპრილს ერეკლეს ჯარმა ოსმალური რაზმი დაამარცხა ასპინძასთან სამცხეში. ბრძოლა ქართულ სამხედრო ტრადიციაში ნაკლები ძალით მოპოვებული გამარჯვების ნიმუშად შევიდა. დღეს ასპინძა პატარა საკურორტო მუნიციპალიტეტია ქვეყნის სამხრეთში, ვარძიისკენ მიმავალ გზაზე.
ლეკიანობა: თავდასხმები, რომლებიც არ წყდებოდა
სამეფოს ყოველდღიური მთავარი უბედურება დიდი ომები კი არა, ლეკიანობა იყო: ასე უწოდებდნენ მუდმივ თავდასხმებს მთიელთა რაზმების მხრიდან კავკასიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ფერდობებიდან. რაზმები ნადავლისა და ტყვეებისთვის მოდიოდნენ, სოფლებს აოხრებდნენ და მთაში ბრუნდებოდნენ. მათი სრულად შეჩერება არავის მოუხერხებია და სამეფოს ძალების მნიშვნელოვანი ნაწილი თავდაცვაზე მიდიოდა და არა განვითარებაზე.
რეფორმები: ჯარი, მრეწველობა, სტამბა
თავდასხმებზე პასუხი მორიგე ჯარი გახდა, სამორიგეო ვალდებულება: მამაკაცთა გარკვეული რაოდენობა რიგრიგობით ატარებდა სამსახურს და სამეფოს პირველად გაუჩნდა მუდმივად მზადმყოფი ძალა და არა ლაშქარი, რომლის შეკრებასაც კვირები სჭირდებოდა.
ჯარის გარდა ერეკლე იმას აკეთებდა, რასაც დღეს ეკონომიკას დაარქმევდნენ: აღადგენდა სამთო საქმესა და სპილენძის დნობას, ხელს უწყობდა ხელოსნურ მანუფაქტურებს, განაახლა წიგნბეჭდვა და ხსნიდა სკოლებს. მასშტაბი მოკრძალებული იყო, ქვეყანა თითქმის განუწყვეტლივ ომობდა, მაგრამ მიმართულება სწორად იყო აღებული.
📜 გეორგიევსკის ტრაქტატი 1783 წელს: რატომ აირჩია ერეკლემ რუსეთი
1780-იანი წლების დასაწყისისთვის ქართლ-კახეთის მდგომარეობა ასე გამოიყურებოდა. სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან სპარსეთი აწვებოდა, სამხრეთ-დასავლეთიდან ოსმალეთის იმპერია, ჩრდილოეთიდან თავდასხმები მოდიოდა. სამეფო ორ დიდ მეზობელს შორის მანევრირებით ძლებდა, მაგრამ ამ მანევრის რესურსი ამოწურული იყო: ხალხი ცოტაა, ხაზინა ცარიელი, თანასწორთა შორის მოკავშირე არ ჩანს. ერეკლე მესამე ძალას ეძებდა, რომელიც პირველ ორს დააბალანსებდა.
1783 წლის ოცდაოთხ ივლისს (ოთხ აგვისტოს) ჩრდილოეთ კავკასიაში, გეორგიევსკის ციხესიმაგრეში ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას, რომელიც ისტორიაში გეორგიევსკის ტრაქტატის სახელით შევიდა. რუსეთის მხრიდან მას ხელი მოაწერა პაველ პოტიომკინმა, ქართული მხრიდან კი მეფის სრულუფლებიანმა წარმომადგენლებმა, იოანე ბაგრატიონ-მუხრანელმა და გარსევან ჭავჭავაძემ. დოკუმენტი ქართლ-კახეთზე რუსეთის მფარველობას ამყარებდა.
გარიგების აზრი სიმეტრიული იყო: სამეფო უარს ამბობდა სპარსეთზე დამოკიდებულებაზე და ცნობდა რუსეთის იმპერატორის უზენაეს ხელისუფლებას, სანაცვლოდ კი იღებდა სამხედრო დაცვას და ტახტის გარანტიას ერეკლეს სახლისთვის. ქვემოთ პირობებია იმ სახით, როგორც ისინი დოკუმენტშია ჩაწერილი.
| რას იღებდა თავის თავზე რუსეთი | რას იღებდა თავის თავზე ქართლ-კახეთი |
|---|---|
| ცნობდა ერეკლე მეორეს და მის მემკვიდრეებს ქართლ-კახეთის მეფეებად, ტახტი მის სახლს რჩებოდა | უარს ამბობდა სპარსეთზე და ნებისმიერ სხვა სახელმწიფოზე ვასალურ დამოკიდებულებაზე |
| იღებდა სამეფოს თავის მფარველობაში და კისრულობდა მისი სამფლობელოების დაცვას | ცნობდა რუსეთის იმპერატორის უზენაეს ხელისუფლებას, ტახტზე ასვლას იმპერატორი ამტკიცებდა |
| ქართლ-კახეთში ამყოფებდა ორ ქვეით ბატალიონს არტილერიით | საგარეო ურთიერთობებს რუსეთის ცოდნით აწარმოებდა |
| ქართულ თავადაზნაურობას რუსულის თანაბარ უფლებებში აყენებდა, კათოლიკოსს სინოდში ადგილი ეთმობოდა | ინარჩუნებდა შიდა მმართველობას, საკუთარ კანონებს, სასამართლოსა და ეკლესიას |
როგორ სრულდებოდა ტრაქტატი შემდგომ, რა ხდებოდა 1801 წლის შემდეგ და როგორ შევიდა აღმოსავლეთ საქართველო იმპერიის შემადგენლობაში, დაწვრილებით განხილულია სტატიაში ხელისუფლების ცვლილებაზე საქართველოში მეფე დავითიდან რუსეთის იმპერიამდე. აქ ბიოგრაფიის ფარგლებში ვრჩებით.
🔥 კრწანისის ბრძოლა 1795 წელს: მოხუცი მეფის ტრაგედია
ტრაქტატიდან თორმეტ წელიწადში შემოწმება სწორედ იქიდან მოვიდა, საიდანაც ელოდნენ. აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარმა, რომელიც სპარსეთს აერთიანებდა, ერეკლეს რუსეთთან ხელშეკრულების გაწყვეტა და სპარსულ ორბიტაში დაბრუნება მოსთხოვა. უარის მიღების შემდეგ მან ჯარი თბილისისკენ დაძრა.
ბრძოლა ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მისადგომებთან, კრწანისის ველზე გაიმართა 1795 წლის რვიდან თერთმეტ სექტემბრამდე. ძალები შეუდარებელი იყო: სპარსულ ჯარს მრავალჯერადი უპირატესობა ჰქონდა. სამოცდათხუთმეტი წლის მეფე პირადად გავიდა ველზე და, ცნობებით, შვილიშვილებმა გაიყვანეს ბრძოლის ველიდან, როცა შედეგი ცხადი გახდა. თბილისი აიღეს და დაწვეს, ქალაქი გაძარცვეს, მრავალი მცხოვრები ტყვედ წაიყვანეს. ერეკლე კახეთში გადავიდა.
ტრაქტატით აღთქმული სამხედრო დახმარება ბრძოლის მომენტისთვის არ მოსულა. ეს ფაქტია, დაფიქსირებული დოკუმენტებსა და ისტორიოგრაფიაში; მიზეზები და შეფასებები სპეციალისტებს დავუტოვოთ. ბიოგრაფიისთვის სხვა რამ არის მნიშვნელოვანი: მეფემ, რომელმაც მთელი გვიანდელი პოლიტიკა რუსეთთან კავშირზე ააგო, გადამწყვეტ ომს მოკავშირის გარეშე შეხვდა.
ამ ბრძოლის ცალკე გვერდია სამასი არაგველი, არაგვის ხეობიდან შეკრებილი რაზმი, რომელიც უკანდახევას იცავდა და თითქმის მთლიანად დაიღუპა. სამასი კაცის რიცხვი ტრადიციულია და ქართული ხსოვნიდან მოდის. საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ დაღუპულები წმინდანებად შერაცხა. სიუჟეტი დიდია და ცალკე მასალას იმსახურებს.
თანამედროვეთა აღწერებით, აღა-მაჰმად-ხანის ჯარის წასვლის შემდეგ თბილისი ნანგრევებად იყო ქცეული: ქალაქი რამდენიმე დღე იწვოდა, მოსახლეობის დიდი ნაწილი დაიღუპა ან ტყვედ წაიყვანეს, დედაქალაქი კი ათწლეულების განმავლობაში აღდგა.
თანამედროვეთა ცნობების გადმოცემა ისტორიოგრაფიის მიხედვით
🕯️ ბოლო წლები: თელავი და საფლავი სვეტიცხოველში
1795 წლის შემდეგ ერეკლე თბილისში აღარ დაბრუნებულა. ბოლო წლები მან თელავში, ბატონის ციხეში გაატარა და, აღწერებით, დედაქალაქის განადგურებას ბოლომდე ვერ გადაურჩა. 1798 წლის თერთმეტ (ოცდაორ) იანვარს მეფე სამოცდაჩვიდმეტი წლის ასაკში გარდაიცვალა.
დაკრძალეს იგი სვეტიცხოვლის ტაძარში მცხეთაში, ქართველ მეფეთა მთავარ საძვალეში: იქვე განისვენებს ვახტანგ გორგასალი და იქვე წვანან ქვეყნის სხვა მმართველები.
ტახტი ერეკლეს ვაჟმა, გიორგი მეთორმეტემ მიიღო. მან ორ წელზე ცოტა მეტ ხანს იმეფა და ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე გახდა: 1801 წელს სამეფო გაუქმდა და რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
| წელი | მოვლენა |
|---|---|
| 1720 | დაბადება თელავში, თეიმურაზ მეორის ოჯახში |
| 1737–1740 | მონაწილეობა ნადირ-შაჰის ინდოეთის ლაშქრობაში, დელის აღება 1739 წელს |
| 1744 | ერეკლე ხდება კახეთის მეფე, მამამისი თეიმურაზ მეორე იღებს ქართლს |
| 1762 | მამის გარდაცვალების შემდეგ გვირგვინები ერთიანდება: ჩნდება ქართლ-კახეთის სამეფო |
| 1770 | გამარჯვება ოსმალურ ჯარზე ასპინძასთან |
| 1783 | გეორგიევსკის ტრაქტატის ხელმოწერა |
| 1795 | კრწანისის ბრძოლა და თბილისის აოხრება |
| 1798 | გარდაცვალება თელავში, დაკრძალვა სვეტიცხოველში |
🗺️ ერეკლე მეორის ხსოვნა: თელავი, მეფის აბანო, ძეგლები
ერეკლეს კვალი სამ ქალაქშია მიმოფანტული: თელავში, თბილისსა და მცხეთაში. ყველაზე მეტი, ბუნებრივია, კახეთშია. რა ღირს კიდევ ნახვად კახეთის დედაქალაქში, თავმოყრილია თელავის ისტორიის მუზეუმის მიმოხილვასა და თავად ქალაქზე სტატიაში.
🗺️ ერეკლე მეორის ხსოვნა რუკაზე
ბაზისური რუკის წარწერები OpenStreetMap-იდან ადგილობრივ ენაზეა. დააჭირეთ მეტსახელს აღწერის გასახსნელად.
თელავი. ციხე და სასახლე, მეფის საყვარელი რეზიდენცია.
თელავი. მთავარი ძეგლი მეფეს, ციხის წინ.
თელავი. საქალაქო ბაღი სამეფო რეზიდენციასთან.
თელავი. კახეთის ისტორია და ერეკლეს ეპოქა.
თბილისი, აბანოთუბანი. გოგირდის აბანო აბანოების უბანში.
თბილისი. მეფის მეუღლის რეზიდენცია მეტეხის ფერდობზე.
მცხეთა. ერეკლე მეორის დაკრძალვის ადგილი.
| ობიექტი | სად | რა არის იქ |
|---|---|---|
| ბატონის ციხე, მეფე ერეკლე მეორის სასახლე | თელავი | ციხე და სასახლე, მეფის საყვარელი რეზიდენცია, დღეს სამუზეუმო კომპლექსი |
| ერეკლე მეორის ცხენოსანი ქანდაკება | თელავი | მთავარი ძეგლი მეფეს, დგას ციხის წინ |
| მეფე ერეკლე მეორის ძველი ბაღი | თელავი | საქალაქო ბაღი სამეფო რეზიდენციასთან, მეფის სახელს ატარებს |
| თელავის ისტორიის მუზეუმი | თელავი | ექსპოზიცია კახეთის ისტორიასა და ერეკლეს ეპოქაზე |
| მეფე ერეკლეს აბანო | თბილისი, აბანოთუბანი | გოგირდის აბანო აბანოების უბანში, მეფის სახელით წოდებული |
| დარეჯანის სასახლე, საჩინო | თბილისი | მეფის მეუღლის რეზიდენცია მეტეხის ფერდობზე |
| სვეტიცხოვლის ტაძარი | მცხეთა | ერეკლე მეორისა და სხვა ქართველი მეფეების დაკრძალვის ადგილი |
❓ ხშირად დასმული კითხვები ერეკლე მეორის შესახებ
💬 კახეთის მეფე იგი 1744 წელს გახდა, 1762 წელს კი მამის გარდაცვალების შემდეგ გვირგვინები გააერთიანა და ქართლ-კახეთის სამეფოს მართავდა 1798 წელს გარდაცვალებამდე.
💬 „ერეკლე“ ამ სახელის ქართული ფორმაა, „ირაკლი“ რუსული. „პატარა კახი“ ხალხური მეტსახელია: მას მეფის დაბალ ტანსა და კახურ წარმომავლობას უკავშირებენ.
💬 ხელშეკრულება ქართლ-კახეთის სამეფოზე რუსეთის მფარველობის შესახებ, ხელმოწერილი 1783 წლის ოცდაოთხ ივლისს (ოთხ აგვისტოს) გეორგიევსკის ციხესიმაგრეში. სამეფო უარს ამბობდა სპარსეთზე დამოკიდებულებაზე, რუსეთი მის დაცვას კისრულობდა.
💬 აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარის ჯარმა ქართული ლაშქარი თბილისთან დაამარცხა 1795 წლის რვიდან თერთმეტ სექტემბრამდე და ქალაქი გაანადგურა. სამოცდათხუთმეტი წლის ერეკლე ბრძოლაში პირადად მონაწილეობდა და დამარცხების შემდეგ კახეთში გადავიდა.
💬 დედაქალაქი თბილისი იყო, საყვარელი რეზიდენცია კი ციხე-სასახლე ბატონის ციხე თელავში: იქ დაიბადა მეფე და იქვე გაატარა ბოლო წლები.
💬 მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძარში, ქართველ მეფეთა მთავარ საძვალეში.
💬 მისი ვაჟი გიორგი მეთორმეტე, ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე. იგი 1800 წელს გარდაიცვალა, 1801 წელს კი სამეფო გაუქმდა და რუსეთის იმპერიას შეუერთდა.
📌 მთავარი მოკლედ
ერეკლე მეორემ ხანგრძლივი ცხოვრება გაატარა და ორი სხვადასხვა სამყარო მოასწრო: ახალგაზრდობა ნადირ-შაჰის დროშების ქვეშ და სიბერე პეტერბურგთან მოლაპარაკებებში. მან აღმოსავლეთ საქართველო ერთ სამეფოდ შეკრიბა, მუდმივი ჯარი შექმნა, ასპინძა მოიგო და ქვეყნის მთავარი პრობლემის დახურვა დიდ ჩრდილოელ მეზობელთან ხელშეკრულებით სცადა. გათვლა ისე არ იმუშავა, როგორც ჩაფიქრებული იყო: 1795 წელს სამეფო სპარსულ ჯარს მარტო შეხვდა, მეფის გარდაცვალებიდან სამ წელიწადში კი დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრიობა დასრულდა. სწორედ ამიტომ უწოდებენ მას უკანასკნელ დიდ მეფეს: იგი უკანასკნელი იყო, ვინც საქართველოს დამოუკიდებელი ხელმწიფის სახით მართავდა.
💗 წაიკითხეთ შემდეგ
- მეფე დავითიდან რუსეთის იმპერიამდე: როგორ იცვლებოდა ხელისუფლება საქართველოში
- თელავი: ერეკლე მეორის ქალაქი და კახეთის დედაქალაქი
- მეფე ერეკლეს სასახლე თელავში
- სვეტიცხოველი მცხეთაში: ტაძარი და სამეფო აკლდამები
- ფარნავაზ პირველი: პირველი მეფე და ქართული მონარქიის დაბადება
- ვახტანგ გორგასალი: მეფე-მეომარი და თბილისის დამაარსებელი
- დავით აღმაშენებელი: როგორ გახდა საქართველო კავკასიის უძლიერესი სამეფო
- მეფე თამარი: საქართველოს ოქროს ხანა
💬 ახლა კი თქვენი სიტყვა
- ყოფილხართ თელავში, ბატონის ციხეში, და ღირს თუ არა იქ სპეციალურად წასვლა?
- როგორ ფიქრობთ, ჰქონდა თუ არა ერეკლეს 1783 წელს სხვა გამოსავალი? აქ სხვადასხვა აზრი საინტერესოა, მზა პასუხის გარეშე.
- მისი ბიოგრაფიის რომელმა ეპიზოდმა უფრო გაგაკვირვათ: დელის ლაშქრობამ თუ კრწანისმა?
- ბაგრატიონებიდან ვის შესახებ მოგიყვეთ შემდეგ ჯერზე?
დაგვწერეთ კომენტარებში: საინტერესო ვერსიებსა და შესწორებებს სტატიაში ვამატებთ.
ასევე წაიკითხეთ
2 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში