რელიგია საქართველოში: მართლმადიდებლობა, ისლამი და სხვა კონფესიები
საქართველო უსასრულოდ ლამაზი და უზარმაზარი ქვეყანაა, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, დასავლეთ ამიერკავკასიაში მდებარეობს. თუ იკითხავთ: „რა რელიგია არსებობს საქართველოში?“ და ისინი გიპასუხებენ: „მართლმადიდებლური თუ კათოლიკური“, აბსოლუტურად მართალი იქნებით. საქართველო მულტიკულტურული ქვეყანაა, სადაც ტოლერანტობა და რელიგიის არჩევის უფლება საუკუნეების განმავლობაშია დამკვიდრებული.
მოდით, გადავხედოთ სტატისტიკას სხვადასხვა რელიგიის გავრცელების შესახებ საქართველოში:
- სომხეთის სამოციქულო ეკლესიას ყველაზე მეტი მიმდევარი ჰყავს, 5%;
- რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია მეორე ადგილზეა, რომელიც საქართველოს ქრისტიანი მოსახლეობის 3%-ს შეადგენს;
- რომის კათოლიკურ ეკლესიას მცირე წილი აქვს, მხოლოდ 1.5%.
საქართველოში ასევე დაახლოებით ოცი ძველი მორწმუნის თემია, რომლებიც როგორც რუმინეთში რუსეთის ეკლესიას, ასევე რუსეთის ძველ მართლმადიდებლურ ეკლესიას ეკუთვნის.
ქრისტიანული რელიგია საქართველოში
ქართული სახელმწიფოს ისტორიული წყაროები ადასტურებენ, რომ ქრისტიანული სარწმუნოება ამ მიწებზე მომლოცველმა ანდრია პირველწოდებულმა შემოიტანა. ის მოგზაურობდა და ქადაგებდა მრავალ დიდ ქალაქში, აჩვენებდა ხალხს ღვთისმშობლის წმინდა ხატს. ქრისტიანობის მიღება საქართველოში 337 წლით თარიღდება.
საქართველოში რელიგიასთან დაკავშირებული მრავალი ლეგენდა არსებობს. ერთ-ერთი მათგანი ასე ჟღერს:
„როდესაც ღმერთი მიწას სხვადასხვა ერს ურიგებდა, ქართველები ძალიან დაკავებულნი იყვნენ სამყაროს შექმნის დღესასწაულით. ამიტომ, ისინი არ მივიდნენ განაწილებაზე. მოგვიანებით, როდესაც ისინი ღვთის წინაშე წარდგნენ, გაირკვა, რომ დააგვიანდნენ. შემდეგ ქართველებმა უფალს უთხრეს:
„ბოდიში, ძვირფასო, დავაგვიანეთ, რადგან შენს ჯანმრთელობას ვსვამდით!“
ღმერთმა ერთი წამით დაფიქრდა და თქვა:
„კარგი, ჩემო ძვირფასებო. მეც მაქვს ადგილი თქვენთვის. ჩემთვის შევინახე, მაგრამ თქვენი პატიოსნებისა და უმწიკვლობისთვის, თქვენ გაძლევ. მაგრამ გახსოვდეთ, ეს მიწა იმდენად ლამაზია, რომ ხალხი აღფრთოვანდება და გაიხარებს მისით მთელი მარადისობის განმავლობაში“. ასე შეიქმნა საქართველო.
საქართველოში ქრისტიანულ ტრადიციებს პატივს სცემენ და მთავარ დღესასწაულებს აღნიშნავენ.
მთავარი მართლმადიდებლური დღესასწაულები საქართველოში
- შობა – აღინიშნება 7 იანვარს;
- ღვთისმშობლის მიძინება – ქრისტიანები აღნიშნავენ 28 აგვისტოს;
- გიორგობა – აღინიშნება 23 ნოემბერს;
- სვეტიცხოვლობა – აღინიშნება 14 ოქტომბერს.
ითვლება, რომ დღესასწაულებზე ადამიანებს ღვთის წყალობა ეძლევათ. ასეთ დღეებში პატიმრებსაც კი იწყალებენ.
მართლმადიდებლობის ისტორია საქართველოში
ეს არის ქრისტესთვის მოწამეობრივი სიკვდილის ისტორია. საქართველო რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში იყო დაპყრობილი და დამარცხებული, მაგრამ ხალხი აგრძელებდა ბრძოლას თავისი რწმენისთვის, მოწამეობრივად კვდებოდა მუსლიმების, არაბების, თურქებისა და სპარსელების ხელში, რომლებმაც თავიანთი რელიგია მართლმადიდებლურ ქვეყანას თავს მოახვიეს. დაღუპულთა რიცხვი იმდენად მაღალი იყო, რომ საეკლესიო ტრადიციამ მხოლოდ იმ მოწამეების სახელები შემოინახა, რომლებიც განსაკუთრებით ცნობილი იყვნენ თავიანთი გმირული საქმეებით.
ბრძოლა გაგრძელდა მე-4 საუკუნეებიდან მე-19 საუკუნემდე. ამ ხნის განმავლობაში ხალხი აქტიურ საგანმანათლებლო საქმიანობას ეწეოდა. მთელ საქართველოში აშენდა პატარა ეკლესიები, ტაძრები და მონასტრები, რომლებიც განათლებისა და ქრისტიანული განმანათლებლობის ცენტრებს წარმოადგენდნენ. გამარჯვება საქართველოს რუსეთის იმპერიასთან ანექსიით მოვიდა. 1917 წელს, რევოლუციის დასრულების შემდეგ, ქართული ეკლესია დამოუკიდებლად აღიარეს. დღესდღეობით, საქართველოში 29 ქრისტიანული ეკლესიაა, რომელთაგან ათი თბილისში მდებარეობს: წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია, ორმოცი მოწამის ეკლესია, წმინდა გიორგი გამარჯვებულის ეკლესია, წმინდა იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია, სამების საკათედრო ტაძარი, მეტეხის მიძინების ეკლესია, სიონის საკათედრო ტაძარი, ანჩისხატის ეკლესია, წმინდა ალექსანდრე ნეველის ეკლესია და გარეჯელი წმინდა დავითის ეკლესია. დარჩენილი ეკლესიები საქართველოს სხვა ქალაქებში მდებარეობს.
სისხლიანი ხიდი
საქართველოს მართლმადიდებლურმა ქრისტიანობამ სისხლიანი კვალი დატოვა საქართველოს ტრაგიკულ ისტორიაზე. ის წარმოუდგენელ სიმტკიცეს, ტკივილსა და მასობრივ თავგანწირვას ავლენს რწმენის სახელით.
ეს ისტორია მოგვითხრობს პირველი შემთხვევის შესახებ, როდესაც ქართველი ხალხი იძულებით მოექცა ისლამზე. ეს ყველაფერი 1226 წელს დაიწყო, როდესაც ხორეზმშაჰ ჯალალ ალ-დინმა დაიპყრო საქართველოს მიწები. მან თავის ჯარს უბრძანა, შეეგროვებინათ ყველა ხატი ქართულ სახლებსა და ეკლესიებში და ხიდზე დაედოთ. შემდეგ ხალხი ხიდთან ძალით მიიყვანეს და ხორეზმშაჰმა უბრძანა მათ ხატების შებილწვა. სიცოცხლის შიშით, ხალხმა მისი ბრძანების შესრულება დაიწყო, მაგრამ ყველა არ იყო მზად დამორჩილებოდა. იმ დღეს ასზე მეტი ადამიანი სიკვდილის წინაშე აღმოჩნდა, რომლებმაც გამოთქვეს სურვილი, არ დამორჩილებოდნენ ასეთ ბრძანებას. მათ შორის იყვნენ კაცები, ქალები, მოხუცები და ბავშვები. ჯალალ ალ-დინმა არავინ დაინდო. მათი გვამები დიდი ხნის განმავლობაში იწვნენ ამ ხიდზე, ხატებთან ერთად. ყველა ეს ადამიანი წმინდანად შერაცხეს. მათი საქციელი დღემდე პატივს მიაგებენ საქართველოში 31 ოქტომბერს. ამ მოვლენის შემდეგ, 1386 და 1616 წლებში ქრისტიანების კიდევ ორი ხოცვა-ჟლეტა მოხდა. პირველი ჩაიდინა თურქ-მონღოლმა სამხედრო ლიდერმა და დამპყრობელმა თემურ ლენგმა. მისმა არმიამ ქვაბთახევის მონასტრის მონაზვნები მთლიანად გაანადგურა. მოგვიანებით, დავით გარეჯის მონასტერში მეორე ხოცვა-ჟლეტა მოხდა. 6000 ბერი მოკლეს აბასის, რეფორმატორისა და თავისი ქვეყნის სამხედრო ლიდერის, ბრძანებით.
ქართული ქრისტიანობა თანამედროვე სახელმწიფოში
საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებლური ეკლესია თემის წარმომადგენელია. მას პატრიარქი-კათოლიკოსი ხელმძღვანელობს. რელიგიამ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართულ კულტურაში, შექმნა და განავითარა დამწერლობა ხალხში, რომელსაც მაშინ ასომთავრული (ასევე ცნობილი როგორც მრგლოვანი) ეწოდებოდა. დამწერლობის ეს ტიპი ხასიათდება მომრგვალებით, გეომეტრიული სიმეტრიითა და ვერტიკალურობით. წერის ტექნიკა გულისხმობდა ასოს ისე ჩაწერას, თითქოს კვადრატულ ჩარჩოში იყო მოთავსებული. ამ ტიპის დამწერლობა გამოიყენებოდა პაპირუსზე ან ქაღალდზე.
ნუსხა-ხუცური პატარა ასოებით დაწერილი დამწერლობაა. მისი გამორჩეული თვისება ის არის, რომ დამწერლობა ოთხსტრიქონიანი სისტემის მაგალითია. ოთხსტრიქონიანი ბადე იხატებოდა ტყავზე ან მისგან დამზადებულ ქაღალდზე. მრავალ ეტაპზე ჩანს ბადის კვალი და ხაზები, რომლებიც სპეციალური საწერი ინსტრუმენტის წვერით არის გაკეთებული. ამ ტიპის დამწერლობას კუთხოვანი ეწოდება, რადგან ასოები წერისას ოდნავ დახრილია. 2001 წელს საქართველოს მთავრობამ და ეკლესიამ ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომელშიც ასახული იყო მართლმადიდებლური ეკლესიის, როგორც ოფიციალური ეკლესიის, უპირატესობები სხვა კონფესიებთან შედარებით. თუმცა, 2011 წელს კონსტიტუციაში შევიდა ცვლილება, რომლის მიხედვითაც ქვეყანაში ყველა რელიგია თანასწორი გახდა.
სომხური ეკლესია საქართველოში
საქართველოში სომხური ეკლესია ერთ-ერთი უდიდესი კონფესიაა. სომხური სამოციქულო ეკლესია მართლმადიდებლურად ითვლება, მაგრამ არა ზოგადად მიღებული გაგებით. მორწმუნეები მონოფიზიტიზმს აღიარებენ, რაც ეწინააღმდეგება მართლმადიდებლური ეკლესიის ტრადიციულ დაყოფას აღმოსავლურ და ბიზანტიურ-სლავურ ეკლესიად. ბოლოდროინდელმა კვლევებმა აჩვენა, რომ საქართველოში მცხოვრები 250 000-ზე მეტი სომეხი მონოფიზიტიზმს აღიარებს.
ადრე საქართველოში 650-ზე მეტი სომხური ეკლესია იდგა. ზოგიერთი დაანგრიეს ან გაანადგურეს, ზოგი კი ქართული ეკლესიების სახით აღადგინეს. თბილისში მხოლოდ ორი მოქმედი ეკლესიაა შემორჩენილი: მეიდანზე მდებარე სურბ გევორგი და ნორ ეჩმიაძინის ეკლესია.
კათოლიციზმი საქართველოში
კათოლიკური ეკლესიის წარმომადგენლები სამხრეთ საქართველოს დიდ ქალაქებში არიან განლაგებულნი. მათი მოსახლეობა დაახლოებით 100 000-ს შეადგენს. საქართველოში კათოლიციზმს რომის კათოლიკური და სომხური კათოლიკური ეკლესიების მორწმუნეები წარმოადგენენ. 1991 წელს, საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, კათოლიკურმა ეკლესიამ აღიდგინა მოქმედების თავისუფლება.
დღესდღეობით საქართველოში 30-ზე მეტი ღია კათოლიკური ეკლესიაა: წმინდა ჯვრის ეკლესია, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სომხური კათოლიკური ეკლესია, სულიწმინდის ეკლესია, ბოლნისის სიონი, ანჩისხატი, ღვთისმშობლის მიძინების საკათედრო ტაძარი, ლამარია, იესო ქრისტეს ამაღლების რომის კათოლიკური ეკლესია, ერედვის წმინდა გიორგის ეკლესია და სხვა.
ისლამი საქართველოში
XV-XVIII საუკუნეებში ისლამური სახელმწიფოებისა და არაბული ძალების მიერ საქართველოს მიწებზე ხშირი შემოსევები საქართველოში ისლამის გაჩენას იწვევდა. ისლამი რამდენიმე კონფესიის ნაწილია. მუსლიმური თემი ორ ნაწილად იყოფა:
- შიიტები;
- სუნიტები.
მუსლიმთა დიდმა რაოდენობამ ხელი შეუწყო მუსლიმური რელიგიის ფართოდ გავრცელებას. მუსლიმები შეადგენენ საქართველოს მთლიანი მოსახლეობის 10%-ს, მათ შორის აზერბაიჯანელები, აჭარლები, ლეზგინები და მრავალი სხვა.
თბილისი, საქართველოს ერთადერთი მეჩეთი, სადაც შიიტები და სუნიტები ერთად ლოცულობენ, საბჭოთა დროიდან შემორჩა. ამჟამად რეგისტრირებულია 130 მეჩეთი, რომელთაგან მხოლოდ 50 მდებარეობს ქვემო ქართლში.
შედარებით მცირე ზომის მიუხედავად, საქართველო აერთიანებს მრავალ რელიგიას, სარწმუნოებასა და ხალხს. ჩვენი წინაპრების მიერ დღემდე შემონახული უძველესი ისტორია მოწმობს ქართველი ხალხის სიდიადეს, გამბედაობასა და ტრადიციებისადმი ერთგულებას.
ამის წყალობით, დღეს ჩვენ შეგვიძლია განვიცადოთ არა მხოლოდ შუა საუკუნეები, არამედ კაცობრიობის ჩამოყალიბების წლები 5000 წლის წინ. ბოლოს და ბოლოს, საქართველო იყო ადგილი, სადაც კაცობრიობის პირველი კავკასიელი წარმომადგენელი აღმოაჩინეს. შეიტყვეთ მეტი ამ წარმოუდგენელი ქვეყნის შესახებ მადლობას კატალოგში. აქ ჩვენ ვაქვეყნებთ ფაქტების ფართო სპექტრს საქართველოს ღირსშესანიშნაობების, თანამედროვე ცხოვრებისა და ეროვნული წეს-ჩვეულებების შესახებ. დატოვეთ თქვენი კომენტარები და გაგვიზიარეთ თქვენი მოსაზრებები ქართველი ხალხის ხასიათსა და სტუმართმოყვარეობაზე.
35 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
Особенно мне понравилось, как статья подчёркивает историческую глубину и значимость каждой традиции: от древних православных храмов вроде Светицховели и Джвари, до тысячелетней истории еврейской общины и присутствия ислама в Аджарии. Читая, ощущаешь не только исторический контекст, но и живую современную жизнь разных религиозных сообществ.
Мне особенно понравилась идея о взаимном уважении и мирном сосуществовании — это редкий пример того, как разные культуры и вероисповедания могут обогащать друг друга и создавать настоящую гармонию. Статья вдохновляет на путешествия по Грузии не только ради природы и архитектуры, но и ради знакомства с духовной жизнью страны, которая так тесно переплетена с её историей и культурой.
Очень благодарна автору за информативный и живой материал — теперь хочется лично увидеть эти святыни и почувствовать атмосферу, о которой пишется в статье. 🕊️✨