საქართველოს წარმოშობა: ხალხი, ისტორია და ქართული ენა
ქართული სახელმწიფოს ისტორია 3000 წელზე მეტი ხნის წინ იწყება. ქვეყნის სახელი შეიცვალა და ტერიტორიული ცვლილებები მოხდა. მრავალწლიანი განვითარების შედეგად, დღევანდელი საქართველოს ტერიტორიაზე უნიკალური ერი - ქართველი ხალხი გაჩნდა.
ტერიტორია, სადაც საქართველო მდებარეობს, უნიკალური და განუმეორებელია. გასაკვირი არ არის, რომ არსებობს ლეგენდა, რომ მათი პატიოსნებისა და სამყაროს შექმნის დღესასწაულზე მოწვევის ნიშნად, ღმერთმა ქართველებს შავი ზღვის სანაპიროზე პატარა, ლამაზი მიწის ნაკვეთი აჩუქა, რომელიც თავისთვის დაიტოვა.
სახელმწიფოს ისტორია
ქართული ტომების პირველი თემი, დიაოხა, ამიერკავკასიაში დაახლოებით ოთხი ათასი წლის წინ წარმოიშვა. ისტორიკოსების აზრით, ეს უძველესი გაერთიანება საქართველოს დასაბამს აღნიშნავდა. სხვადასხვა წყარო ამ მიწებს კოლხეთის, ლაზების სამეფოს და დასავლეთ საქართველოს სამეფოს უწოდებენ.
ისტორიული საქართველოს აღმოსავლეთ ტერიტორიებზე ძვ.წ. IV საუკუნეში ქართლის სამეფო, ანუ კავკასიური იბერია წარმოიშვა. იბერიის (ივერიის) გაძლიერება, დღევანდელი საქართველოს დასავლეთ ნაწილში კოლხეთის სამეფოში მცხოვრები მეგრელო-ჭანების ტომების გაერთიანება, გადამწყვეტი იყო ქართული სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბებისთვის.
ქართული სახელმწიფოს ჩამოყალიბება პრაქტიკულად დასრულდა VI-X საუკუნეებს შორის:
- ისტორიული ტერიტორია კონსოლიდირებულია;
- ძლიერდება ცენტრალიზებული ძალაუფლება;
- ყალიბდება საერთო კულტურა;
- ვრცელდება ქართული ენა, რომელიც ყველა ტომისა და ხალხის ძირითადი ენა ხდება;
- ყალიბდება ერთიანი ერი.
სახელის წარმოშობა
ქვეყნის სახელწოდების წარმოშობის რამდენიმე ვერსია არსებობს:
- საქართველო ქართველების ანუ ქართლის მიწაა;
- სახელი დაკავშირებულია წმინდა გიორგის სახელთან, რომელიც საქართველოში ყველაზე პოპულარული წმინდანია. შუა საუკუნეებში მთელი ქვეყნის მასშტაბით წმინდა გიორგისადმი მიძღვნილი 365 ეკლესია იყო.
- სახელის არაბულ-სპარსული ვერსია მომდინარეობს სიტყვიდან „გორგ“, რაც მგელს ნიშნავს და რომელიც ვახტანგ გორგასლის მუზარადზე იყო გამოსახული. მგლების ქვეყანაა გურჯისტანი და შემდგომში სიტყვა „გურჯანად“, „გურზანად“ და „საქართველოდ“ განვითარდა.
ქართული ეთნიკური ჯგუფის ჩამოყალიბება
ისტორიულად, ქართველი ხალხი ჯერ კიდევ ჩვენი წელთაღრიცხვით პირველ საუკუნეში დაიწყო ჩამოყალიბება. მისი წარმოშობა საკამათო რჩება. თანამედროვე მეცნიერები ეყრდნობიან ძველი ისტორიკოსების ჩვენებებს, თუმცა ეს ცნობები ყოველთვის სანდო არ არის.
გაერთიანებულმა ქართველმა ხალხმა გაერთიანება დაიწყო დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიებზე. ისტორიკოსები გამოყოფენ სამ მთავარ ფაქტორს, რომლებმაც მნიშვნელოვნად იმოქმედა ქართული სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბებაზე.
- იბერიის გაძლიერება ჩვენი წელთაღრიცხვით I-II საუკუნეებში და დასავლეთ საქართველოში მცხოვრები მეგრელო-ჭანების ტომების გაერთიანება;
- ქრისტიანობის მიღება ქართველი ხალხის მიერ;
- ეროვნული დამწერლობის ენის შექმნა.
ქართული ეთნიკური ჯგუფის ჩამოყალიბება დასრულდა VI-X საუკუნეების მიჯნაზე. ეს პერიოდი ხასიათდებოდა ტომობრივი კულტურის გაძლიერებით, ქართული ენის გავრცელებით და დასავლეთ რეგიონების ტერიტორიის კონსოლიდაციით საქართველოს სახელმწიფოს ფარგლებში. ამრიგად, ერთიანი ხალხი იზიარებდა საერთო ტრადიციებს, ყოველდღიურ ცხოვრებას და კულტურულ თავისებურებებს, ასევე ეროვნული ერთიანობის განცდას.
ქართველების წარმოშობის თეორიები
- ისტორიული
1.1. ისტორიკოს ლ. მროველის აზრით, ნოეს ვაჟი, თარგამოსი, შეიძლება ჩაითვალოს კავკასიის ხალხების წინაპარად. თარგამოსს რვა შვილი ჰყავდა, რომელთაგანაც კავკასიელი ხალხები წარმოიშვნენ, ხოლო მისი ვაჟი, კარლოსი, ქართველების წინაპარი იყო.
1.2. „ქართლის მოქცევა“-ს მიხედვით, აღმოსავლელი ქართველების ფესვები არიან-ქართლის უძველეს სახელმწიფოში მდებარეობს.
1.3. ჰეროდოტე წერდა, რომ ძველი ქართველები ეგვიპტელების შთამომავლები იყვნენ. ამ თეორიას არანაირი სამეცნიერო საფუძველი არ გააჩნია.
- სამეცნიერო
2.1. ისტორიკოსი ივანე ჯავახიშვილი ვარაუდობს, რომ ქვეყნის მკვიდრ მოსახლეობას კავკასიის ყველა ხალხთან საერთო წარმომავლობა აქვს. კავკასიის ტერიტორიების დასახლება თანდათანობით მოხდა, სამხრეთიდან ტომების ჩასვლით. ეს პროცესი დაახლოებით ძვ.წ. VII საუკუნეში დასრულდა. ეს თეორია ფართოდ არის მიღებული, მაგრამ არქეოლოგიური გათხრებით არ არის დადასტურებული.
2.2. სიმონ ჯანაშიას ჰიპოთეზა ეფუძნება ქართველებისა და ესპანელი ბასკების ურთიერთობას.
სუბეთნიკური ჯგუფები და ეროვნებები
ქართველები სამ ძირითად ქვეეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ საკუთარი ენებით:
- მეგრელები, რომლებსაც ზოგჯერ „მეგრელებსაც“ უწოდებენ, ყველაზე იდუმალ ხალხად ითვლებიან. ისინი ქვეყნის ყველაზე დიდ ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ. სამეგრელოს (მეგრელიის) დამოუკიდებელი სამთავრო კოლხეთის, ანუ დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე არსებობდა. შუა საუკუნეებში მას დადიანების სამთავრო დინასტია მართავდა. მე-19 საუკუნის დასაწყისში სამთავრომ რუსეთის მოქალაქეობა მიიღო და 1857 წელს ახლად ჩამოყალიბებული ქუთაისის გუბერნატორის შემადგენლობაში შევიდა. დადიანების მთავრები რუსეთის თავადაზნაურობის ნაწილი გახდნენ. დღეს ეს რეგიონი ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს, ზუგდიდის ცენტრით. ის ესაზღვრება სვანეთს, იმერეთს, გურიას და აფხაზეთს.
- სვანები ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით, სვანეთის მთიან რეგიონში ცხოვრობენ. აქ ორ ქართველურ ენაზე, სვანურსა და ქართულ ენაზე საუბრობენ. სვანეთში მდებარეობს ცნობილი სვანური კოშკები, რომლებიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია. უშგულის თემი ევროპაში ყველაზე მაღალმთიან სოფელად არის აღიარებული.
- ლაზები, ანუ ჭანები, კოლხური ეთნიკური ჯგუფია, რომელიც თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ლაზისტანის ისტორიულ რეგიონში ცხოვრობს. საქართველოში ლაზური სოფლებია: სერპი, გონიო და სხვა. ლაზები ლაზურად, ქართულად და თურქულად საუბრობენ.
ქართველი ხალხი რამდენიმე ეთნიკური ჯგუფია, რომლებიც საქართველოს სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ცხოვრობენ. ისინი განსხვავდებიან ცხოვრების წესით, ტრადიციებითა და ხასიათით და საუბრობენ საკუთარ დიალექტებზე.
ქართლელები ცხოვრობენ ქართლის ისტორიულ-გეოგრაფიულ რეგიონში. ეს მოიცავს ქალაქებს: თბილისს, გორს, ბორჯომს, მცხეთას და სხვა. ისინი ყოველთვის უშიშარ და მამაც მეომრებად ითვლებოდნენ.
კახელები. მათი სამშობლო კახეთია, აღმოსავლეთ საქართველოში. რეგიონის დედაქალაქი თელავია. აქვე მდებარეობს ალაზნის ველი, რომელიც ცნობილია მევენახეობითა და მეღვინეობით.
სვანები. ქვემო და ზემო სვანეთის ამაყი მაცხოვრებლები. ისინი ცნობილები არიან თავშეკავებით, გამბედაობითა და უშიშრობით.
მეგრელები, რომლებიც ქვეყნის დასავლეთით ცხოვრობენ, ძალიან მუსიკალურები არიან. მეგრელია ასევე ცნობილია თავისი შესანიშნავი მხედრებით.
იმერელები, დასავლეთ საქართველოს მაცხოვრებლები, რომელთა დედაქალაქი ქუთაისია. ისინი გამოირჩევიან ღია ფერის თმით და ცისფერი თვალებით და ძალიან ენერგიულები არიან.
აჭარლები ცხოვრობენ ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, აჭარაში. რეგიონის დედაქალაქი ბაღუთია. მოსახლეობის ნაწილი მუსლიმია.
გურულები მამაცები, ზუსტი მსროლელები და კარგი მოლაშქრეები არიან. მათი სამშობლო ქვეყნის დასავლეთით მდებარე გურიის რეგიონია.
ხევსურები ხევსურეთის იშვიათად დასახლებული მთიანი რეგიონის მკვიდრნი არიან. XIX საუკუნემდე ისინი დამოუკიდებლად ცხოვრობდნენ, არცერთ სახელმწიფოს არ ექვემდებარებოდნენ. აქ ქრისტიანული, წარმართული და მუსლიმური ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები ერთმანეთს ერწყმის.
რაჭის მთიანეთში რაჭელები ცხოვრობენ. ისინი მშვიდი და გარკვეულწილად ნელი ტემპის მქონე ხალხია.
ზემოთ ხსენებული ხალხების გარდა, საქართველოს ტერიტორიაზე ასევე ცხოვრობენ ლეჩხუმელები, მთიულები, ქიზიყები, თუშები, ინგილოები და სხვა ხალხები.
ეროვნული ხასიათი
ქართული ხასიათის ძირითად თვისებებს შორის ყველაზე გამორჩეული სტუმართმოყვარეობაა. შესაძლოა, არცერთ სხვა ქვეყანას არ უყვარს ხმაურიანი, მდიდრული ნადიმი, მრავალი სადღეგრძელოთი.
დიდ ჯგუფებში ან ორი ან სამი ადამიანის შეხვედრებზე ემოციურობა ხშირად იჩენს თავს. ქართველები აქტიურად ჟესტებენ და ხმამაღლა საუბრობენ, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ამბების განხილვისას.
ქვეყნის მაცხოვრებლები დაინტერესებულნი არიან პოლიტიკით და უყვართ უახლესი მოვლენების განხილვა. ისევ და ისევ, ხმამაღლა და ემოციურად.
კეთილშობილება. ქართველები ყოველთვის მზად არიან დაეხმარონ და გაუზიარონ ის, რაც აქვთ.
ამავდროულად, საიდუმლოება ასევე მოხსენიებულია, როგორც ეროვნული ხასიათის მახასიათებელი. ეს არ არის არაგულწრფელობა, არამედ უნიკალური სიბრძნე. ბოლოს და ბოლოს, ყველას არ შეუძლია რაღაც პირადულის თქმა.
ქართველების მნიშვნელოვანი ხასიათის თვისებები ასევე მოიცავს გამბედაობას, მებრძოლობას, თავისუფლების სიყვარულს, სიამაყეს, უფროსების პატივისცემას, ტოლერანტობას, ჭკუასუსტობას, მარაგობას და სხვა.
ენა
ქართული ენა ქართველურ ენათა ოჯახის ნაწილია, რომელზეც დასავლეთ ამიერკავკასიაში საუბრობენ. მისი განვითარება ძვ.წ. მეორე ათასწლეულში დაიწყო.
საქართველოს რეგიონებში ადგილობრივი ენებისა და დიალექტების დიდი რაოდენობა განპირობებულია ტერიტორიების ფრაგმენტაციით და ცალკეული ტომების იზოლაციით უძველეს დროში.
პოლიტიკური გარემოებები ხშირად აფერხებდა კომუნიკაციას. ხშირად მეზობელი ეთნიკური ჯგუფები საერთო ენას ავითარებდნენ ან ადგილობრივ დიალექტებზე საუბრობდნენ.
თანდათანობით, ერთიანი სახელმწიფო და ქართული ენა გაჩნდა. თუმცა, ადგილობრივი დიალექტებიც შემორჩენილია, რომლებიც ოდნავ განსხვავდება ოფიციალური ენისგან.
იბერიული დიალექტი შედის ქართულ ჯგუფში. მეგრულ-ლაზური და სვანური ჯგუფები ცალკე ენებად ითვლება.
ქართველების განაწილება მთელ მსოფლიოში
საქართველო შავ და კასპიის ზღვებს შორის მდებარეობს. აქ დასახლებულია ქართველების და სხვა იბერიულ-კავკასიელი ხალხების უმრავლესობა.
ბოლო წლების სირთულეების მიუხედავად, ქართველებმა შეინარჩუნეს სახელმწიფოებრიობა.
ქართული დიასპორები არსებობს თურქეთში, ირანში, აზერბაიჯანში, რუსეთში და სხვა ქვეყნებში. თანამედროვე ქართულით მსოფლიოში დაახლოებით 4.2 მილიონი ადამიანი საუბრობს.
ქართველების გადასახლება ყოველთვის ნებაყოფლობითი არ იყო. სპარსეთის დაპყრობის დროს ქვეყნის მოსახლეობის ნაწილი იძულებით მოექცა ისლამზე და სპარსეთის ნახევარკუნძულზე გადაასახლეს. მათ ფერენდაის უწოდებდნენ. ამის შესახებ მეტის წაკითხვა შეგიძლიათ მადლობ-ის ვებსაიტზე განთავსებულ სტატიაში. მათ გაიარეს უცხო ქვეყანაში და მენტალიტეტში დამკვიდრების რთული გზა, მაგრამ მოახერხეს საკუთარი ხალხის ძირითადი ტრადიციების შენარჩუნება.
ერი არ არის მხოლოდ ერთიანი ტერიტორია, პოლიტიკა და ეკონომიკა; ეს არის ერთიანობა და ტრადიციებისადმი ერთგულება. ქართველები არ ივიწყებენ თავიანთ ისტორიას, ამაყობენ საყვარელი ქვეყნის წარსულით, პატივს სცემენ ტრადიციებს და ფლობენ ეროვნული ღირსების გრძნობას.
39 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში