რელიგიები თბილისში: შვიდი სარწმუნოების ტაძრები ერთ ქალაქში
🕌 თბილისის რელიგიები — სწრაფი სახელმძღვანელო
| ⛪ მართლმადიდებლობა (ეკ) | 13 ეკლესია, მთავარი — სამება, სიონი, ანჩისხატი, მეტეხი |
| 🏛️ სომხური ეკლესია | 3 ეკლესია, დეტალური გზამკვლევი ცალკე სტატიაში |
| ✝️ კათოლიციზმი | 3 ტაძარი, მესა ქართულად, ინგლისურად, პოლონურად |
| ✡️ იუდაიზმი | 2 სინაგოგა, მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი ებრაული დიასპორა |
| ☪️ ისლამი | 1 მეჩეთი — ერთადერთი მსოფლიოში, სადაც სუნიტები და შიიტები ერთად ლოცულობენ |
| 🦚 იეზიდიზმი | 1 ტაძარი — ერთ-ერთი ცოტათაგანი მსოფლიოში ერაყის ფარგლებს გარეთ |
ვისთვის არის ეს სტატია
თბილისი მსოფლიოს იმ ცოტა ქალაქთა შორისაა, სადაც ერთ დღეში შეგიძლიათ ნახოთ შვიდი სხვადასხვა რელიგიის მოქმედი ტაძარი, ერთმანეთთან ფეხით მისაწვდომ მანძილზე. ეს არ არის ღია ცის ქვეშ მუზეუმი — ყველა თემი ცოცხალია, ღვთისმსახურება ყოველკვირეულად ტარდება. სტატია დაგეხმარებათ გაიგოთ, რა არის აქ, საიდან დაიწყოთ და რატომ გახდა ეს ქალაქი ასე მრავალკონფესიური.
რატომ არის თბილისში ამდენი რელიგია
თბილისი საუკუნეების განმავლობაში სავაჭრო გზებზე იდგა, რომლებიც სპარსეთს, ოსმალეთის იმპერიასა და რუსეთს აკავშირებდა. ქალაქში ვაჭრები, გადასახლებულები, ლტოლვილები გადიოდნენ — თითოეული ტალღა საკუთარ თემსა და ტაძარს ტოვებდა. სომხები ავლაბარში შუა საუკუნეებშივე დასახლდნენ, ებრაელები — ანტიკურობიდან, მუსლიმები არაბული და სპარსული დაპყრობების დროს მოვიდნენ, გერმანელი ლუთერანები და პოლონელი კათოლიკეები — XIX საუკუნეში, როცა ტფილისი რუსეთის იმპერიის კავკასიის სამოხელეოს ცენტრი გახდა.
საქართველო ოფიციალურად მართლმადიდებლური ქვეყანაა, და საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია (სმე) რელიგიური ცხოვრების ცენტრალურ ადგილს იკავებს. მაგრამ სახელმწიფო სხვა კონფესიებს არ ზღუდავს: თითოეულს თავისი მოქმედი ტაძარი აქვს ქალაქში, ზოგჯერ ერთზე მეტიც.
🕌 თბილისის რელიგიები რუკაზე
Google Maps-ში გახსნა⛪ მართლმადიდებლობა — თბილისის რელიგიური ლანდშაფტის საფუძველი
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ქვეყნის უძველესია: ქრისტიანობა აქ სახელმწიფო რელიგიად IV საუკუნეში იქცა. თბილისში 13 მოქმედი მართლმადიდებლური ეკლესია მოქმედებს, VI საუკუნიდან დღემდე. ქვემოთ — ოთხი მთავარი, რომლებიც ქალაქის რელიგიურ და არქიტექტურულ იერსახეს ქმნის.
საკათედრო ტაძარი სამება
საქართველოს უმაღლესი ეკლესია — 101 მეტრი ჯვრის წვერომდე, მსოფლიოში მესამე უმაღლესი მართლმადიდებლური ტაძარი. აშენდა 1995–2004 წლებში წმინდა ილიას მთაზე, არქიტექტორ არჩილ მინდიაშვილის პროექტით, საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის 1500 წლისთავისთვის. საძირკველში ჩაუყარეს ქვები სიონის მთიდან, იორდანეს მდინარიდან და მიწა იერუსალიმიდან.
ღირს ცოდნა: ტაძარი ნაწილობრივ XVII საუკუნის ძველი სომხური სასაფლაოს, ხოჯივანქის, ტერიტორიაზე აშენდა — ეს ისტორიული ფაქტია, რომელიც ზოგჯერ ქალაქგეგმარების დისკუსიებში მოიხსენიება. შიგნით ინახება ხატი «საქართველოს იმედი» — 30 კგ ოქრო, 432 გამოსახული წმინდანი. მთიდან მთელი თბილისის პანორამა ჩანს.
სიონის საკათედრო ტაძარი
ქალაქის მთავარი ტაძარი სამების აშენებამდე, VI საუკუნიდან. აქ ინახება წმინდა ნინოს ჯვარი — საქართველოს გაქრისტიანების სიმბოლო, გადმოცემით ვაზის ლერწმისგან დაწნული და მისივე თმით შეკრული. საკათედრო ტაძარმა გადაიტანა სპარსული და არაბული შემოსევები, ხანძრები და ნგრევები, ბოლოს XIX საუკუნეში გადაკეთდა.
1828 წელს აქ დაქორწინდნენ ალექსანდრე გრიბოედოვი და ნინო ჭავჭავაძე. ცერემონიის დროს გრიბოედოვმა საქორწინო ბეჭედი დაკარგა — ცუდი ნიშნად ითვლება, რომელიც, როგორც ამბობენ, ახდა: რამდენიმე თვეში თეირანში მოკლეს.
ანჩისხატის ბაზილიკა
თბილისის უძველესი შემორჩენილი ეკლესია, აშენდა VI საუკუნეში მტკვრის ნაპირზე მეფე დაჩი უჯარმელის მიერ. სამნავიანი ბაზილიკა ცხენისებური ფორმის აფსიდებით — ადრექრისტიანული არქიტექტურის იშვიათი ნიმუში, რომელიც რეგიონში თითქმის აღარ შემორჩა. თანამედროვე სახელი XVII საუკუნეში მიიღო, როცა აქ ანჩის მონასტრიდან გადმოიტანეს მაცხოვრის ძველი ხატი — ოსმალთა შემოსევისგან გადასარჩენად.
საბჭოთა პერიოდში აქ ხელნაკეთობების მუზეუმი იყო, 1989 წლიდან ეკლესია ისევ მოქმედებს. მასთან არსებობს გუნდი, ცნობილი ძველი ქართული საგალობლების შესრულებით.
მეტეხის ეკლესია
დგას კლდეზე მტკვრის ზემოთ — თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი ადგილი. ამჟამინდელი შენობა XII–XIII საუკუნით თარიღდება, თუმცა გადმოცემა პირველ ტაძარს ვახტანგ გორგასალს უკავშირებს (V საუკუნე). აქ არის დაკრძალული წმინდა შუშანიკი, აქვე ლოცულობდა დედოფალი თამარი შამქორის ბრძოლის წინ.
სხვადასხვა ეპოქაში შენობა დენთის საწყობად და ციხედ გამოიყენებოდა. 1937 წელს ეკლესიის დანგრევას აპირებდნენ — საზოგადოებამ, ხელოვნებათმცოდნე დიმიტრი შევარდნაძის მეთაურობით, ტაძარი დაიცვა, თუმცა შევარდნაძე თვითონ ციმბირში გადაასახლეს.
კაშვეთის ეკლესია
დგას პირდაპირ პარლამენტის შენობის წინ, რუსთაველის გამზირზე — თბილისის ეკლესიებს შორის ყველაზე «ქალაქური». აშენდა 1904–1910 წლებში, ძველი ტაძრის ადგილზე, არქიტექტორმა ლეოპოლდ ბილფელდმა ნიმუშად XI საუკუნის სამთავისის საკათედრო ტაძარი აიღო. გამზირიდან კარგად ჩანს, ამიტომ ხშირად ჩნდება ტურისტულ ფოტოებზე თანამედროვე პარლამენტის შენობასთან ერთად.
თბილისის დანარჩენი მართლმადიდებლური ეკლესიები
ხუთი მთავარის გარდა, ქალაქში კიდევ რვა მოქმედი სმე ეკლესიაა:
- წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია ნარიყალას ციხესიმაგრეში (აღდგენილია 1996–1997),
- წმინდა ნინოს ეკლესია მთაწმინდის ფუნიკულიორთან,
- ანდრია პირველწოდებულის ტაძარი ისნის რაიონში მყუდრო ეზოთი,
- ჯვარის მამა (ჯვრის ეკლესია, V საუკუნე, XVI საუკუნის ფრესკები) იერუსალიმის ქუჩაზე,
- ვერის იოანე ღვთისმეტყველის ტაძარი — აშენდა ნიკოლოზ II-ის მონაწილეობით,
- მამა დავითის ეკლესია მთაწმინდაზე — აქვეა საქართველოს მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი,
- სასაფლაოს ბაზილიკა პეტრესა და პავლეს სახელობის, ყოველდღიურად მოქმედი.
დეტალური მიმოხილვა ალექსანდრე ნეველის ეკლესიასა და ვერის იოანე ღვთისმეტყველის ტაძარზე — ცალკე სტატიაში «რუსული ეკლესიები თბილისში», სადაც ამ ორ ეკლესიას საკუთარი ისტორია აქვს, ქალაქის რუსულ თემთან დაკავშირებული.
🏛️ სომხური სამოციქულო ეკლესია
სომხები თბილისის ერთ-ერთი უძველესი და უმსხვილესი თემია, განსაკუთრებით ავლაბრის რაიონში. სომხური ეკლესია სხვა ქრისტიანული ტოტებისგან V საუკუნეშივე გამოეყო და საკუთარ ლიტურგიკულ ტრადიციას ინარჩუნებს. ქალაქში სამი სომხური ეკლესიაა: მოქმედი წმინდა გიორგის საკათედრო ტაძარი (XIII საუკუნე), ეჩმიაძინის ეკლესია (XVIII საუკუნე) ავლაბარში და დახურული, რესტავრაციის საჭიროების მქონე სურბ ნშანის ეკლესია.
სრული გზამკვლევი თემაზე, ქალაქის ექვსივე მნიშვნელოვან სომხურ ეკლესიაზე (1989 წელს განადგურებული ტაძრის ნანგრევების ჩათვლით) — ცალკე სტატიაში: «სომხური ეკლესიები თბილისში».
✝️ კათოლიციზმი
კათოლიკური თემი თბილისში XIII საუკუნიდან არსებობს, როცა აქ პირველი დომინიკელი ბერები დასახლდნენ, მაგრამ ქართველ კათოლიკეებს საკუთარი ტაძარი XIX საუკუნის დასაწყისამდე არ ჰქონდათ. დღეს ქალაქში სამი მოქმედი კათოლიკური ტაძარია.
ღვთისმშობლის ამაღლების ტაძარი
თბილისის უძველესი კათოლიკური ეკლესია, გია აბესაძის ქუჩაზე. აშენდა 1804–1808 წლებში ტფილისის პრეფექტ ფრანჩესკო პადუელის თხოვნით იმპერატორ ალექსანდრე I-სთან — ტფილისელ კათოლიკეებს მიწა და 6000 მანეთი გამოეყოთ, კიდევ 1286 პიასტრი ავსტრიის მონარქმაც შესწირა. 1937 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დახურა, ხელახლა განიახლა მხოლოდ 1999 წელს, პაპ იოანე პავლე II-ის საქართველოში ვიზიტისას.
არქიტექტურა გოთურსა და რომაულ სტილს ადგილობრივ დეტალებთან აერთიანებს: შელესვის გარეშე წითელი აგურის ფასადი, ნაკვეთი თაღების ფანჯრები, ვარდისებური ფანჯარა, ღვთისმშობლის ქანდაკება ჩვილით შესასვლელის თავზე. შიგნით — ფრესკები, ნერვიურები, მოოქროვება, ორსაფეხურიანი ჭაღები. დღეს მესები ქართულად, ინგლისურად, პოლონურად და ლათინურად ტარდება.
წმინდა პეტრესა და პავლეს ტაძარი
გვიანდელი და უფრო ბრწყინვალე ეკლესია ბაროკოს სტილში, ივანე ჯავახიშვილის ქუჩაზე. მშენებლობა დაიწყო 1870 წელს გერმანული წარმოშობის არქიტექტორ ალბერტ ზალცმანის პროექტით, დასრულდა 1877 წელს. ინიციატივა მიეკუთვნება პოლონელ მღვდელ მაქსიმილიან ორლოვსკის, რომელიც ტფილისში 1860-იანი წლებიდან მსახურობდა — ის გახდა ტაძრის პირველი წინამძღვარი. დაფინანსება ადგილობრივმა პოლონურმა თემმა და ქართველმა კათოლიკე თავადებმა უზრუნველყვეს.
ტაძარი იმით არის უნიკალური, რომ არასოდეს შეუწყვეტია ფუნქციონირება — საბჭოთა დევნის წლებშიც კი კარები ღია იყო. 1999 წელს აქ პაპმა იოანე პავლე II-მ მესა გადაიხადა. დღეს ღვთისმსახურება ქართულად, ინგლისურად და რუსულად ტარდება, წირვას ატარებენ როგორც რომის კათოლიკური, ისე სომხური კათოლიკური ეკლესიის მღვდლები.
ახალი კათოლიკური ტაძარი წმინდა იაკობისა და წმინდა დიანას სახელობის
თბილისის სამი კათოლიკური ტაძრიდან ყველაზე ახალგაზრდა, ლადო ასათიანის ქუჩაზე — თანამედროვე ნაგებობა, რომელიც ქალაქის მზარდ კათოლიკურ თემს ემსახურება.
✡️ იუდაიზმი
ქართველი ებრაელები მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი ებრაული დიასპორაა: ისტორიკოსთა შეფასებით, პირველი ებრაელები ქართლში ჯერ კიდევ ძვ.წ. VI საუკუნეში გამოჩნდნენ, მეორე ტაძრის დანგრევამდე დიდი ხნით ადრე. ეს სეფარდული, არა აშქენაზური ტრადიციაა — ცალკე, თვითმყოფადი ტოტი. XX საუკუნის დასაწყისისთვის თბილისში ხუთი სინაგოგა მოქმედებდა, დღეს — ორი.
დიდი (ახალციხური) სინაგოგა
ქალაქის ებრაული თემის მთავარი მოქმედი სალოცავი, ჰოვანეს თუმანიანის ქუჩაზე, იერუსალიმის მოედანთან. აშენდა აგურისგან 1895–1913 წლებში ახალციხედან გადმოსახლებული ებრაელების სახსრებით — აქედანაც მისი მეორე სახელი. არქიტექტორმა შენობას მავრიტანულ-ეკლექტიკური იერსახე მისცა, თაღოვანი, განათებული ჭერით.
შიგნით ორი სალოცავი დარბაზია: ზედა, მთავარი დარბაზი 1940-იანი წლების კედლისა და ჭერის მხატვრობით — გეომეტრიული ორნამენტები, ციტატები თანახიდან, ლოცვების ფრაგმენტები — და ქვედა, უფრო მოკრძალებული, ყოველდღიური ლოცვებისთვის, ცალკე ქალთა გალერეის გარეშე. ზედა დარბაზს ასეთი გალერეა აქვს. ეზოში — კოშერული რესტორანი და მცირე მაღაზია კოშერული პროდუქტებით. სინაგოგა ქალაქის ებრაული თემის ცენტრად რჩება, მის გარშემო ტრადიციული ებრაული კვარტალი შემორჩა.
პატარა სინაგოგა (ბეით რახელ)
აშქენაზური სინაგოგა ძველი ქალაქის ერთ-ერთ ეზოში, შესასვლელი — თაღით, ებრაული წარწერითა და ტყავის შესახვევში. შენობა დაახლოებით 1900 წელს აშენდა აშქენაზი ებრაელების მიერ, რომლებიც აღმოსავლეთ საქართველოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების შემდეგ, 1801 წლის მერე გადმოსახლდნენ — ამიტომაც სინაგოგას ხანდახან «რუსულსაც» უწოდებენ.
ქალებისთვის ცალკე შესასვლელია, რომელიც ხის აივანზე გადის, მთავარ დარბაზზე ოთხი მეტრით მაღლა. განახლებული შენობა საზეიმოდ გაიხსნა 2009 წელს, მაშინ შემოიტანეს თორის წმინდა გრაგნილებიც. დღეს აქ დაახლოებით 200 ოჯახი ლოცულობს.
☪️ ისლამი
XX საუკუნის შუა ხანებამდე თბილისში ისლამის სხვადასხვა მიმდინარეობის რამდენიმე მეჩეთი იყო. დღეს მხოლოდ ერთი მოქმედებს.
ჯუმა მეჩეთი
თბილისის ერთადერთი მოქმედი მეჩეთი, ბოტანიკურ ქუჩაზე, ნარიყალას ძირში. პირველი მეჩეთი აქ 1724 წელს აშენდა, მაგრამ მალევე ირან-ოსმალთა ომის დროს დაინგრა. ამჟამინდელი შენობა XIX საუკუნით თარიღდება, იტალიელი არქიტექტორის ჯოვანი სკუდიერის პროექტით — თავდაპირველად სუნიტურ მეჩეთად ააშენეს ორმა ძმამ, ყაზანელმა თათრებმა. მათი ხსოვნის პატივსაცემად შენობამ ორი მიჰრაბი შეინარჩუნა — ნიშები, რომლებიც მექისკენ მიმართულებას აღნიშნავს.
მეჩეთის მთავარი თავისებურება 1951 წლის მოვლენებს უკავშირდება: მაშინ საბჭოთა ხელისუფლებამ დაანგრია შიიტური ლურჯი მეჩეთი მტკვრის ნაპირზე, ხიდის ასაგებად. შიიტურ თემს სალოცავი აღარ დარჩა, და ჯუმამ მათთვის კარები გაუღო. 1996 წლამდე სალოცავი დარბაზი შავი ფარდით იყოფოდა სუნიტურ და შიიტურ ნაწილებად — შემდეგ ფარდა მოხსნეს. დღეს ეს მსოფლიოს ერთ-ერთი ცოტათაგანი მეჩეთია, სადაც სუნიტები და შიიტები ერთ დარბაზში, განცალკევების გარეშე ლოცულობენ, გვერდიგვერდ. არქიტექტურა ისლამურ ელემენტებს ნეოგოთიკასთან აერთიანებს, მინარეთი რვაკუთხედია, ფასადი მოზაიკით არის შემკული. მრევლის უმეტესობას აზერბაიჯანელები შეადგენენ, პარასკევის ლოცვაზე თურქებიც და ირანელი სტუმრებიც მოდიან.
🦚 იეზიდიზმი
იეზიდები ცალკე მონოთეისტური ხალხია, ეთნიკურად ქურთებთან ნათესავი, რომელთა რწმენა რეგიონის ისლამამდელ რწმენებზე ეფუძნება. იეზიდთა მთავარი სალოცავი მსოფლიოში ლალეშშია, ჩრდილოეთ ერაყში.
ტაძარი «ყუბა სულთან ეზიდ»
მდებარეობს ვარკეთილის რაიონში, თბილისის გარეუბანში — გარედან შენობა ჩვეულებრივ ნაცრისფერ საოფისე კორპუსად შეიძლება მოგეჩვენოთ, დამახასიათებელი კონუსისებური გუმბათის რომ არ ყოფილიყო. ერთ-ერთი პირველი იეზიდური ტაძარია, ერაყის ფარგლებს გარეთ აშენებული: საძირკვლის პირველი ქვა 2012 წლის ოქტომბერში ჩაუყარეს, მშენებლობა 2013 წელს დაიწყო, საზეიმო გახსნა კი 2015 წლის 16 ივნისს შედგა, ლალეშის უმაღლესი სასულიერო პირების, საქართველოს მთავრობის წარმომადგენლებისა და სხვადასხვა კონფესიის სასულიერო ლიდერების თანდასწრებით.
ტაძარი კლასიკურ იეზიდურ არქიტექტურულ სტილშია აშენებული, დამახასიათებელი «ხელელის» დასასრულით — ორი სფერო და ღია ხელი. ტერიტორიაზე მოქმედებს საქართველოს იეზიდთა სახლი და იეზიდური კვლევების ცენტრი, ეზოში იშვიათი მცენარეების ბაღია გაშენებული. მთავარი სასულიერო პირი სტუმრებს ყოველდღიურად 9-დან 21 საათამდე იღებს: შეიხ ნურის თქმით, ტაძარს დღეში 10–15 ადამიანი სტუმრობს — არა მხოლოდ ლოცვისთვის, არამედ რჩევისთვისაც. აღწერის მონაცემებით, საქართველოში დაახლოებით 12 ათასი იეზიდი ცხოვრობს — თემი შესამჩნევად შემცირდა საბჭოთა პერიოდთან შედარებით, როცა 30 ათასზე მეტი იყო.
ყველაზე მკვრივი რელიგიური მარშრუტი — ძველი ქალაქის აბანოთუბანია: აქ რამდენიმე წუთის სავალზე დგას ჯუმა მეჩეთი, სინაგოგები და სიონის საკათედრო ტაძარი. კოტე აფხაზის ქუჩაზე ისტორიულად სომხური, ქართული და ებრაული თემები ერთად ცხოვრობდნენ. დრო თუ შეზღუდულია — დაიწყეთ სწორედ აქედან, არა სამებიდან: ტაძრის მასშტაბი შთამბეჭდავია, მაგრამ რელიგიური მრავალფეროვნების სიმკვრივე ყველაზე კარგად ძველ ქალაქში იკითხება.
🗺️ მარშრუტი თბილისის რელიგიებზე ერთ დღეში
მარშრუტი ძველი ქალაქიდან მთებისკენ მიდის — ლოგიკური ფეხით გზა, რომელიც მაქსიმუმ კონფესიას მინიმუმ დროში მოიცავს.
1️⃣ დაიწყეთ აბანოთუბანში, გოგირდის აბანოებთან: ახლოს დგას ჯუმა მეჩეთი, სინაგოგები თუმანიანის ქუჩაზე და სიონის საკათედრო ტაძარი.
2️⃣ გაიარეთ 5 წუთი ანჩისხატის ბაზილიკამდე შავთელის ქუჩაზე — ქალაქის უძველესი ეკლესია.
3️⃣ განაგრძეთ ღვთისმშობლის ამაღლების ტაძრამდე გია აბესაძის ქუჩაზე, რამდენიმე კვარტალში.
4️⃣ გადადით ხიდზე მეტეხის ეკლესიამდე კლდეზე — იქიდან მთელი ძველი ქალაქი ჩანს.
5️⃣ მიდით ავლაბარში: აქ სომხური ეკლესიები და სამების საკათედრო ტაძარია, წმინდა ილიას მთაზე.
6️⃣ თუ დრო დარჩება — წადით გარეუბანში, ვარკეთილში, იეზიდურ ტაძარში. ეს მარშრუტის ერთადერთი წერტილია, რომელიც ცალკე ტაქსით მგზავრობას საჭიროებს.
💬 სტუმართა შთაბეჭდილებები
«გამაკვირვა, რომ მეჩეთი, სინაგოგა და ეკლესია თითქმის ერთმანეთის პირდაპირ დგას. ასეთი არასდროს მინახავს.»
«სამება მასშტაბით შთამბეჭდავია, მაგრამ სიონის საკათედრო ტაძარმა და წმინდა ნინოს ჯვრის ისტორიამ უფრო შემაჩერა — იქ ნამდვილი სიძველე იგრძნობა.»
«The blend of neo-Gothic and Islamic elements at this mosque is truly captivating, especially with the unique octagonal minaret.»
«გასაოცარია, რომ ლურჯი მეჩეთის დანგრევის შემდეგ სუნიტები და შიიტები ერთ დარბაზში დაიწყეს ლოცვა — ჩემთვის ეს საუკეთესო მაგალითია იმისა, თუ როგორი ქალაქია თბილისი.»
🏁 წასვლამდე
თბილისის რელიგიური რუკა ტურისტული დეკორაცია არ არის — ეს ქალაქის ცოცხალი სტრუქტურაა. თითოეული თემი აქ საუკუნეებია არსებობს, ტაძართა უმეტესობა მოქმედია. მარშრუტი შვიდივე კონფესიაზე ნახევარ დღეს მოითხოვს, თუ ძველ ქალაქსა და ავლაბარში მკვრივად მოძრაობთ, ან მთელ დღეს — თუ იეზიდურ ტაძარშიც ჩაირთვებთ.
თემაში უფრო ღრმად ჩასაღწევად — ცალკე დეტალური გზამკვლევები არსებობს თბილისის სომხურ ეკლესიებზე და თბილისის რუსულ ეკლესიებზე. ქალაქის ყველა ეკლესიის სრული კატალოგი — გვერდზე madloba.info/ka/tbilisi/churches/.
ℹ️ სტატუსისა და ღვთისმსახურების განრიგის შესახებ ინფორმაცია გამოქვეყნების მომენტისთვის არის სწორი. ვიზიტამდე გადაამოწმეთ ღვთისმსახურების საათები და მონახულების წესები, განსაკუთრებით მეჩეთსა და სინაგოგებში.
რომელმა რელიგიურმა ობიექტმა გაგაოცათ ყველაზე მეტად? იქნებ ნახეთ, როგორ ლოცულობენ ერთად სუნიტები და შიიტები ჯუმა მეჩეთში, ან დაესწარით ღვთისმსახურებას ერთ-ერთ რევოლუციამდელ ეკლესიაში? კომენტარებში დაწერეთ — ყველა პასუხს ვკითხულობთ.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 შვიდი მთავარი: მართლმადიდებლობა (საქართველოს ეკლესია), სომხური სამოციქულო ეკლესია, კათოლიციზმი, პროტესტანტიზმი, იუდაიზმი, ისლამი და იეზიდიზმი. თითოეულს მინიმუმ ერთი მოქმედი ტაძარი აქვს ქალაქში, მართლმადიდებლობას — მთლიანად 13.
💬 დიახ, მეჩეთი ღიაა მონახულებისთვის ნამაზის დროის გარეთ, როგორც კაცებისთვის, ისე ქალებისთვის — მოკრძალებული ჩაცმულობითა და ფეხსაცმლის გახდით. ეს თბილისის ერთადერთი მოქმედი მეჩეთია, ცნობილი იმით, რომ სუნიტები და შიიტები ერთ დარბაზში ლოცულობენ.
💬 დიდი (ახალციხური) სინაგოგა მდებარეობს ჰოვანეს თუმანიანის ქ. 12-ზე, ძველ ქალაქში. აშენდა 1895–1913 წლებში ახალციხელი ებრაელების სახსრებით. შიგნით შეგიძლიათ ნახოთ 1940-იანი წლების კედლის მხატვრობა, ცალკე ქალთა დარბაზი და კოშერული რესტორანი ეზოში.
💬 ანჩისხატის ბაზილიკა შავთელის ქუჩაზე, აშენებული VI საუკუნეში — ქალაქის უძველესი შემორჩენილი ეკლესია. სამების საკათედრო ტაძარი, შედარებისთვის, მთავარ ეკლესიათაგან ყველაზე ახალია, აშენდა 1995–2004 წლებში.
💬 სტატიის გამოქვეყნების მომენტისთვის ოფიციალურად რეგისტრირებული ბუდისტური ტაძარი თბილისში არ არსებობს. ქალაქი წარმოადგენს შვიდ აბრაამისეულ და წინააბრაამისეულ ტრადიციას: მართლმადიდებლობას, სომხურ ქრისტიანობას, კათოლიციზმს, პროტესტანტიზმს, იუდაიზმს, ისლამსა და იეზიდიზმს.
💬 XX საუკუნის შუა ხანებამდე თბილისში რამდენიმე მეჩეთი იყო. 1951 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დაანგრია შიიტური ლურჯი მეჩეთი, მტკვარზე ხიდის ასაგებად. მას შემდეგ ჯუმა მეჩეთი ერთადერთი მოქმედია, და ის გახდა საერთო სალოცავი ადგილი როგორც სუნიტებისთვის, ისე შიიტებისთვის.
💬 ტაძარი «ყუბა სულთან ეზიდ» მდებარეობს ვარკეთილის რაიონში, ქალაქის გარეუბანში — ყველაზე მოსახერხებელია ტაქსით მისვლა. ეს ერთ-ერთი პირველი იეზიდური ტაძარია, ერაყის ფარგლებს გარეთ აშენებული, გაიხსნა 2015 წელს.
💬 კომპაქტური მარშრუტი ძველ ქალაქსა და ავლაბარში (იეზიდურ ტაძარში ჩასვლის გარეშე) დაახლოებით 3–4 საათს მოითხოვს. სრული დღე, ვარკეთილში მგზავრობის ჩათვლით, ცალკე ტრანსპორტს საჭიროებს მარშრუტის ნაწილისთვის.
ასევე წაიკითხეთ
33 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში