🗺️ მარშრუტი არწივის ხეობაში: ვაშლოვანის კანიონი, ციხე და მღვიმის ტაძარი
🗺️ რა უნდა იცოდეთ არწივის ხეობაზე
კირქვის კანიონი დედოფლისწყაროს ჩრდილოეთით, ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების ბუნების ძეგლი. ძველი მარჯნის ქვის კლდეები, 60-ზე მეტი სახეობის ფრინველი, ორბი და შავი ყანჩა. არწივის ხეობას ჩვეულებრივ ხორნაბუჯის ციხეზე და წმ. ელიას ეკლესიაზე მარშრუტთან ერთად სტუმრობენ.

არწივის ხეობა კახეთის კირქვის კანიონია, დედოფლისწყაროდან ახლოს, ვაშლოვანის ნაკრძალის გარეუბანში. ხეობას სხვადასხვა სახელი აქვს: არწივის კანიონი, არწივის ხეობა, გრუნტულია სახელი Artsivisis Kheoba. ობიექტი ერთია, და მოდიან ორი რამისთვის ერთდროულად: ხეობა ფრინველებით და მარშრუტი, რომელიც ხეობას შუა საუკუნეების ციხეზე და მღვიმის ეკლესიაზე გადის.
ვაშლოვანის ყველაზე ხელმისაწვდომი მონაკვეთია. პარკის დანარჩენი ნაწილი, ტახტი-თეფის ტალახის ვულკანები და ალაზნის ნაპოვნარი, 4WD-ს, ნებართვებს და სრულ დღეს მოითხოვს. არწივის ხეობა პირიქითაა: ქალაქთან ახლოს, რთული ფორმალობების გარეშე, ნახევარ დღეში. ობიექტის კოორდინატები და ბუნების ძეგლის სტატუსი არწივის ხეობის კატალოგის ჩანაწერშია.
🗺️ მარშრუტი: ხეობა, ციხე, ეკლესია
Google Maps-ში გახსნარა არის არწივის ხეობა
არწივის ხეობა კირქვის კანიონია, დედოფლისწყაროს ჩრდილოეთით. ამ კლდეების ასაკი მილიონებში იზომება: დაახლ. 145–160 მლნ წლის წინ ძველი ოკეანის ფსკერზე მარჯნის ქვისგან ჩამოყალიბდა. ზღვა გავიდა, კირქვა დარჩა, წყალმა და ქარმა კი 200 მ სიმაღლის კედლების მქონე კანიონი გამოთლა.

ხეობა ორ სახეს აერთიანებს. ზემოთ ღია კლდოვანი პირი ხეობისა და ფრინველების ხედებით. ქვემოთ გრილი კანიონი წყაროებით: სწორედ აქედან იმარაგებს წყალს ოთხი წყარო, რომლებიც დედოფლისწყაროს ამარაგებს. კლიმატის სხვაობა ზემოთ და ქვემოთ ძლიერია, თითქოს რამდენიმე წუთში ერთი სეზონიდან მეორეში გადადიხარ.
არწივის ხეობა ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების ბუნების ძეგლია, ალაზნის ნაპოვნართან და ტახტი-თეფის ტალახის ვულკანებთან ერთად. ვაშლოვანის სამივე ძეგლიდან ეს ქალაქთან ყველაზე ახლოს მდებარეობს.
🦅 ფრინველები და იშვიათი მცენარეები

არწივის ხეობა კახეთის ორნიტოლოგიური მნიშვნელობის ერთ-ერთი ადგილია. 60-ზე მეტი სახეობა დაფიქსირებულია. კანიონის კლდეები ბუდობის ადგილია, ზემოთ ტერმიკები კი მსხვილ ფრინველებს საათობით ჰაერში ამყოფებს. ყველაზე ხშირად ორბი და შავი ორბი ჩნდება. შავი ყანჩა, წითელ სიაში შეტანილი სახეობა, აქ რეგულარულად გამოჩნდება. ფრინველების დასათვალიერებლად საუკეთესო დრო დილაა, სანამ კლდეები გათბება.

კლდეებზე მცენარეული სამყარო ნაკლებ ცნობილია, მაგრამ ისევე საინტერესო. თხელ ნიადაგზე, პირდაპირ კირქვაზე, იზრდება კახური ზარა, იშვიათი ენდემიკი, რომელიც საქართველოში სხვაგან ამ ხეობის გარეთ არ გვხვდება. გაზაფხულზე კლდეები პატარა იასამნისფერ ყვავილებით არის დაფარული. ნაკლებ ციცაბო ადგილებში იზრდება პლატიკლადუსი, ფიჭვისებური ბუჩქი, ტიბეტური ფორმების ნათესავი, ადგილობრივი ფლორის რელიქტი.
🥾 მარშრუტი: ხეობა, ციხე და ეკლესია
სტანდარტული მარშრუტი სამ წერტილს აკავშირებს და ნახევარ დღეში ან სრულ დღეში ეტევა. მანქანა და ფეხით გასვლა ერთდება, 4WD სავალდებულო არ არის.

წერტილი 1: არწივის ხეობა. დაწყება კირქვის კლდეებიდან. ბილიკი ჯერ კლდის ძირში მიდის, შემდეგ დასავლეთ ფერდოზე ადის, საიდანაც დაცული ტერიტორიებისა და ალაზნის ხეობის პანორამა იხსნება. ეს ხედი პირველი ნაწილის კულმინაციაა. ასვლა მარტივია, სწრაფ ტემპში ერთ საათამდე სჭირდება.

წერტილი 2: ხორნაბუჯის ციხე. ხეობიდან რამდენიმე კილომეტრი მანქანით. ციხე კლდოვან ქიმზე დგას, მხოლოდ ფეხით ჩადიხარ, მოკლე ბილიკით. ქიმიდან ხეობის, კავკასიის ქედის და აზერბაიჯანის ხედი. ეს ერთ-ერთი საუკეთესო ხედვის წერტილია აღმოსავლეთ კახეთში. ბილიკი კარგად ჩანს.

წერტილი 3: წმ. ელიას ეკლესია. მღვიმის ტაძარი ელიას-მთაზე ციხიდან რამდენიმე კილომეტრშია. კვლავ მანქანით, შემდეგ მოკლე ასვლა. ეკლესია კლდეში მღვიმეშია ჩაშენებული, სამრეკლო პირდაპირ მთიდან გამოდის. ადგილობრივ სახელებად ცნობილია: ძებილეთი და წმინდა ელია. VI საუკუნიდან მოქმედია.
სამივე წერტილი წლის ნებისმიერ დროს ხელმისაწვდომია მშრალ ამინდში. წვიმის შემდეგ ბილიკები სლიპერი ხდება, ზაფხულში კლდეები შუადღისას ძლიერ თბება. დილა და შემოდგომა ყველაზე სასიამოვნოა.
🥾 სამი წერტილი თანმიმდევრობა და დრო
🚗 როგორ მივიდეთ
გამოსავალი პუნქტი დედოფლისწყაროა, პატარა ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კახეთში. გამოსვლამდე ქალაქის ვიზიტ-ცენტრი სასარგებლოა: ბილიკების მდგომარეობას გაგიგებთ, მარშრუტს შეარჩევენ და პარკის შიდა, უფრო გრძელი მარშრუტებისთვის რეგისტრაციას გაგიფორმებენ.
თბილისიდან დედოფლისწყარომდე დაახლ. 170 კმ რუსთავისა და საგარეჯოს გავლით, გზა კარგია. თბილისიდან ორთაჭალის ავტოსადგურიდან პირდაპირი მარშრუტკები მიდის. ქალაქიდან არწივის ხეობამდე ნახევარ საათზე ნაკლები.
სიღნაღიდან დაახლ. 100 კმ. არწივის ხეობა კარგად ჯდება დავით გარეჯასთან ან სიღნაღთან ერთ დღეში.
🏰 ხორნაბუჯი და წმ. ელია: კონტექსტი

ხორნაბუჯის ციხე კლდოვან ქიმზე, ხეობის ზემოთ დგას. კახეთის სამეფოს ერთ-ერთი რეზიდენცია, რომელსაც ხალხი „თამარ მეფის ციხეს" ეძახის, თუმცა ისტორიულად უფრო ადრეულ პერიოდს განეკუთვნება. კედლები ადგილობრივი ქვისგანაა, ნაწილი ათასი წელია დგას. ციხე ნანგრევია, მაგრამ ქიმიდან ხედი მთელია: ფართო კახეთის ხეობა, კავკასიის ქედი ჰორიზონტამდე, აზერბაიჯანის მხარე.

ციხესთან ახლოს, ადგილობრივი გადმოცემით, მთაში გვირაბი გადის, რომელიც ხორნაბუჯს წმ. ელიას ეკლესიას უკავშირებს. ეკლესია VI საუკუნიდანაა. კლდის მღვიმე ტაძრის საფუძვლად იქცა, შიგნით სამრეკლო გამოიჭრა, რომელიც ამავე ხეობას სხვა კუთხით შეჰყურებს. ეს მოქმედი ეკლესიაა, დღეობებზე ადგილობრივები მოდიან.
სამი ობიექტი, რამდენიმე კილომეტრი ერთმანეთისგან, ყველა ერთ ხეობას სხვადასხვა პოზიციიდან უყურებს. ეს მარშრუტის ლოგიკაა.
📌 რა წავიღოთ და შევამოწმოთ
არწივის ხეობაში ყოფილხართ? დატოვეთ შეფასება: გვიამბეთ, როგორ ჩახვედით, სამივე წერტილი მოასწარით, წელის რომელ დროს ედეხით და ფრინველები დაინახეთ.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივნისისთვის. ბილიკების მდგომარეობა და ვიზიტ-ცენტრის სამუშაო საათები შეიძლება შეიცვალოს, გამგზავრებამდე გადაამოწმეთ.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების ბუნების ძეგლი კახეთში, კირქვის კანიონი დედოფლისწყაროს ჩრდილოეთით, დაახლ. 762 მ სიმაღლეზე. კლდეები 145–160 მლნ წლის წინ ძველი ოკეანის მარჯნის ქვისგან ჩამოყალიბდა, 200 მ-მდე სიმაღლის კედლებით.
💬 60-ზე მეტი სახეობა. კანიონის კლდეებზე ბუდობს ორბი და შავი ორბი, შავი ყანჩა კი, წითელ სიაში შეტანილი სახეობა, რეგულარულად ჩნდება. საუკეთესო დრო დილაა. ბინოკლი კარგ სხვაობას ქმნის.
💬 სტანდარტული მარშრუტისთვის, ხეობა, ხორნაბუჯი, წმ. ელია, არა. ჩვეულებრივი მანქანა კმარა. პარკის შიდა მარშრუტებისთვის, პანტიშარა, ტახტი-თეფი, 4WD სჭირდება. დედოფლისწყაროს ვიზიტ-ცენტრი გზის მდგომარეობას გიჩვენებთ.
💬 მარტი–ივნისი და სექტემბერი–ნოემბერი. გაზაფხულზე კახური ზარა კლდეებზე ყვავის. შემოდგომა გრილი და წყნარია. ზაფხულში ღია კლდეებზე სიცხე ძლიერია შუადღისას.
💬 აუცილებლად. ქიმიდან კახეთის ხეობისა და კავკასიის ქედის ხედი ერთ-ერთი საუკეთესოა აღმოსავლეთ კახეთში. ხეობიდან რამდენიმე კმ მანქანით, შემდეგ მოკლე ასვლა.
💬 მღვიმის ტაძარი ელიას-მთაზე, VI საუკუნიდან მოქმედი. ძებილეთი ან წმინდა ელია ეწოდება. სამრეკლო კლდეშია გამოჭრილი. მარშრუტის მესამე წერტილია, ციხიდან მოკლე ასვლით.
💬 ზოგადად კი. ფეხით მონაკვეთები მოკლეა, სირთულე საშუალო. ხორნაბუჯის ასვლა ყველაზე ციცაბოა, პატარა ბავშვებისთვის ადგილზე შეაფასეთ. დილით გამოდით, წყალი და დახურული ფეხსაცმელი წაიღეთ.
💬 კი. ორივე სამხრეთ-აღმოსავლეთ კახეთშია. გამთენიის არწივის ხეობა, შემდეგ დავით გარეჯა, ერთ სრულ დღეში ჯდება.




38 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
თავდაპირველად სიამაყით და აღფრთოვანებით ვცდილობდი თითოეულ კუნძულზე გავლას, მაგრამ მალე გამოვიცანი, რომ ეს ადვილი არ იყო. ციხესაც ეს დატვირთვა ვერ აკმაყოფილებდა. სადაც უნდა გქონდეს გასამართებელი განცდები, იქ თითქოს რაღაც გადატვირთული გრძნობები ჩნდება. მღვიმის ტაძარი კი, შესაძლოა, იმაზე მეტ სიმშვიდეს გრძნობდეს, ვიდრე სხვა ადგილები. მიუხედავად ამისა, მგონია, რომ ყველაფერი მაინც სწორ მარშრუტზე მიდის. ვაშლოვანი მართლაც ერთი განსაკუთრებული ადგილია, მაგრამ იქ წასვლა ღია გონებით და ცოტაოდენი მოთმინებით ღირს.
Про этот маршрут много, что читала, так горю желанием посетить, и везде написано брать с собой воду и еду. Читала одного путешественника, там написано, что поднимаясь к Крепости вспоминается хлебная лепешку с сыром свежеиспеченная)