🏰 ბორჯომის ხეობის ტაძარი სადგერში: რა არის ამოკვეთილი მის კედლებზე და რატომ იმალებოდნენ აქ
🏰 სადგერის ეკლესია: მთავარი
XIV-XV საუკუნეების დარბაზული ტაძარი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ სადგერში, მდინარე ბორჯომულის ზემოთ. დგას მაღალ კლდესა და ღრმა ხევს შორის მოქცეული, მისვლა მხოლოდ სამხრეთიდან შეიძლება. ცნობილია ფასადების რელიეფებით: იქ გველეშაპი, ირემი, ჯაჭვებში ჩამჯდარი ჯიხვი და ყურძნის მტევნებია.
სადგერის წმინდა გიორგის ეკლესია დგას ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ სადგერში, ქალაქიდან შვიდ კილომეტრში, მდინარე ბორჯომულის ზემოთ. მას XIV-XV საუკუნეებით ათარიღებენ.
ტაძარი პატარაა და ქართული საზომით არც ყველაზე ძველი. მაგრამ მას აქვს ის, რაც მეზობელი ძეგლების უმეტესობას არა: ფასადებზე დაწვრილებითი ჩუქურთმა სიუჟეტებით, რომლებიც ცალკეულ ისტორიებად იკითხება.
🐉 რა არის ამოკვეთილი კედლებზე
ქანდაკებითი გამოსახულებები ფასადებზე მკაცრი სისტემის გარეშეა მიმოფანტული, და ტაძრის შემოვლა ჯობია ნელა, თორემ ნახევარს გამოტოვებთ.
ჩრდილოეთ შესასვლელთან, ნახევარწრიულ გრეხილ ჩარჩოში, წმინდა გიორგის მიერ დამარცხებული გველეშაპია. გვერდით სიუჟეტი წმინდა ევსტათეზე, რომელიც ირემს მშვილდს აწვდის. ეს იშვიათი სცენაა: ჩვეულებრივ ევსტათეს ხილვის მომენტში ასახავენ, აქ კი სხვა ეპიზოდია აღებული.
დასავლეთ კედელზე რელიეფებია კავკასიური ჯიხვით, გველეშაპის ჯაჭვებში ჩამჯდარით, და წმინდა გიორგის გმირობით. ჯიხვი ჯაჭვებში უჩვეულო სახეა, და მას ცალსახა ახსნა არ აქვს.
სარკმლები მართკუთხა ფორმისაა და სამმაგი შემოვლებული ლილვითაა შემოსაზღვრული, შემკულია ყურძნის მტევნების რელიეფით. ასევეა გაფორმებული აღმოსავლეთის სარკმლებიც. დანარჩენი ღიობები თაღოვანია და დეკორის გარეშე.
კარიბჭეები. შესასვლელი ორია, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან, ორივე ორმაგი მრუდწირული სალტითა და მოხრილი მოხაზულობით. თითოეულ ღიობში ჯვარია ამოკვეთილი.
ფასადებისა და ღიობების საპირეები მრუდი ფორმისაა, გრეხილი ლილვებისგან. წყობა თლილი ნაცრისფერი ქვისაა, ნაკერები კი ხსნარის მკვრივი ფენითაა დაფარული, რის გამოც ყოველი ქვის ირგვლივ ჩარჩოს მსგავსი გამოდის.
🛡️ რატომ დგას ტაძარი ასეთ მოუხერხებელ ადგილას
ეს ხსნის ყველაფერ დანარჩენს. ეკლესია მოქცეულია მაღალ კლდესა და ღრმა ხევს შორის, და მისვლა მხოლოდ სამხრეთიდან შეიძლება.
სამხრეთი მხარე თავის დროზე გალავნითა და ციხე-კოშკით გამაგრდა. გალავანი იმავე ქვისაა, რაც შენობა, კარიბჭეებით, და დღემდე შემორჩა.
საშიშ დროს სოფელი აქ იხიზნებოდა. არა გადატანითი მნიშვნელობით, არამედ პირდაპირ: ეკლესია სახიზარს წარმოადგენდა, კლდეში კი გვერდით სამალავებია მოწყობილი.
მოგვიანებით ერეკლე II-მ სადგერის ციხე ზარბაზნებით გაამაგრა. სოფლის საზღვარს აღმოსავლეთით მიუყვება ქვითკირის კედლის საძირკველი, ესეც მისი ნაშენია. ესე იგი ადგილი თავდაცვით პუნქტად რჩებოდა XVIII საუკუნეშიც, ტაძრის აგებიდან სამასი წლის შემდეგ.
ასე რომ მოუხერხებელი პოზიცია შემთხვევითობა კი არა, ანგარიში იყო: აქ ძნელია მისვლა, და სწორედ ეს არის მისი მთავარი ღირსება.
🙏 გიორგობა წელიწადში ორჯერ და სულით ავადმყოფთა განკურნება
სადგერს თავისი ტრადიცია ჰქონდა, რომელიც მას მეზობელი სამრევლოებისგან განასხვავებდა.
გიორგობას აქ წელიწადში ორჯერ, აპრილსა და ნოემბერში აღნიშნავდნენ, და დღესასწაულზე დიდძალი მლოცველი მოდიოდა. ტაძართან ღამეს ათევდნენ, შესაწირს სწირავდნენ წმინდა გიორგის და სულით ავადმყოფთა განკურნებას ითხოვდნენ.
სწორედ ეს უკანასკნელი ხდიდა სადგერს განსაკუთრებულ ადგილად: აქ კონკრეტული შველისთვის მოდიოდნენ და არა უბრალოდ სახელობით დღესასწაულზე.
სამონასტრო ცხოვრება ტაძართან ბორჯომისა და ბაკურიანის ეპისკოპოს სერაფიმეს ლოცვა-კურთხევით დაიწყო, და სავანე დღესაც მოქმედებს.
ცალკე დეტალი მათთვის, ვინც რელიქვიებს ეძებს: აქ ინახებოდა სადგერის ოქროს ჯვარი. ახლა ის თბილისის ოქროს ფონდშია, ასე რომ ადგილზე მისი ნახვა ვერ გამოვა.
🧱 რა ჩანს შიგნით და რა არის გადაკეთებული
ტაძარი დარბაზულია, საკურთხევლის რაფის გარეშე, ნახევარწრიული გადახურვით არათანაბარი მოხაზულობით. დგას სამსაფეხურიან ცოკოლზე.
შიდა კედლები პილასტრებით არის დაყოფილი, კამარა კი საბჯენი თაღებით. მაგრამ ინტერიერი ძლიერადაა გადაკეთებული: კედლები და კამარები შელესილია, რის გამოც პროპორციები შეიცვალა, და შიდა სივრცე თავდაპირველზე უფრო ფართო და გართხმული გახდა.
სახურავიც განახლებულია, თუმცა პირვანდელი დაქანება იკითხება. ლავგარდნები ძველი დარჩა.
სხვაგვარად რომ ვთქვათ, გარედან ტაძარი ორიგინალთან უფრო ახლოსაა, ვიდრე შიგნიდან. ფასადების ჩუქურთმა სწორედ ის არის, რაც თითქმის ხელუხლებელი მოვიდა, და მისი გულისთვის ღირს აქ ჩამოსვლა.
🚗 როგორ მივიდეთ
საორიენტაციო წერტილია ბორჯომი, მისგან სადგერამდე შვიდი კილომეტრია. სოფლამდე ასფალტის გზა მიდის, ასე რომ სპეციალური მანქანა არ სჭირდება.
თავად სოფელი ბორჯომულის მარჯვენა ნაპირზეა, ტაძრამდე ასვლა კი გზის ბოლო მონაკვეთია.
თბილისიდან ბორჯომამდე ორნახევარიოდე საათია ტრასით გორისა და ხაშურის გავლით. ბაკურიანიდან, თუ სამთო კურორტიდან მოდიხართ, ნახევარიოდე საათი ხეობაში ჩამოსვლაა.
🙏 რა გაითვალისწინოთ მოქმედ სავანეში
წესრიგი ჩვეულებრივია: დახურული ტანსაცმელი, ქალბატონებს თავსაფარი, გადაღება შეთანხმებით.
თუ გიორგობაზე მოხვედრას გეგმავთ, თარიღები წინასწარ დააზუსტეთ: აქ მას წელიწადში ორჯერ აღნიშნავენ, და აპრილის დღესასწაული ნოემბრისაზე ნაკლებად ცნობილია.
🧭 სად დარჩეთ და რა არის ახლოს
ბაზად ბორჯომი გამოდგება, იქიდან სადგერამდე ნახევარ საათზე ნაკლებია.
ყოფილხართ სადგერში? დატოვეთ გამოხმაურება Madloba-ზე: მოგვწერეთ, მოახერხეთ თუ არა ყველა რელიეფის დათვალიერება, შეხვედით თუ არა შიგნით და მოუსწარით თუ არა გიორგობას.
ინფორმაცია აქტუალურია 2026 წლის აგვისტოსთვის. მოქმედი სავანის მონახულების წესი და სახელობითი დღესასწაულების თარიღები იცვლება, გამგზავრებამდე დააზუსტეთ პირობები ადგილზე.
28 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში