🏰 ღვთისმშობლის ტაძარი რუისში: სად რეფორმირდა ქართული ეკლესია
🏰 რუისის ტაძარი: მთავარი
ღვთისმშობლის ტაძარი სოფელ რუისში, შიდა ქართლის ქარელის მუნიციპალიტეტში. ცნობილია უპირველესად იმით, რომ მის მახლობლად შედგა რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება, ქართული საეკლესიო ისტორიის ერთ-ერთი საკვანძო მოვლენა.
შიდა ქართლი, ქარელის მუნიციპალიტეტი, სოფელი რუისი, თბილისი-გორი-ხაშურის ტრასასთან ახლოს. მისვლა მარტივია, ეს მთის ხეობა კი არა, რეგიონის ბარის ნაწილია.
რუისის ღვთისმშობლის ტაძარი დგას სოფელ რუისში, ქარელის მუნიციპალიტეტში, შიდა ქართლში. გარეგნულად ეს რეგიონის ყველაზე ეფექტური ტაძარი არ არის, მაგრამ ისტორიული წონით პირველ რიგშია: სწორედ აქ, რუისსა და მეზობელ ურბნისთან, შედგა რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება, რომელმაც ქართული ეკლესიის მოწყობა შეცვალა. რეგიონის სხვა ტაძრები კატალოგშია შიდა ქართლის ეკლესიების, ტაძრებისა და მონასტრების გვერდზე.
ქვემოთ განვიხილავთ, რა კრება იყო ეს, რით დასრულდა, რა ვიცით თავად ტაძარზე და ცალკე, სად ვეძებოთ ძველი ფოტოები რუისისა, რომლებსაც ყველაზე ხშირად ეძებენ.
📜 რუის-ურბნისის კრება: რატომ მოიწვიეს
კრება მოიწვია დავით IV აღმაშენებელმა, და ეს რიგითი საეკლესიო შეკრება არ ყოფილა. ივანე ჯავახიშვილი პირდაპირ აყალიბებდა: ეს იყო არა ჩვეულებრივი, მორიგი კრება, არამედ საგანგებო და განსაკუთრებული ყრილობა.
მიზეზი პოლიტიკური იყო. XII საუკუნის დასაწყისისთვის საეკლესიო იერარქიაში გამაგრდა დასი, რომელიც მეფეს უპირისპირდებოდა. დავით აღმაშენებელი სახელმწიფოს ცენტრალიზაციის ხაზს ატარებდა, ეკლესია კი, მისი კონტროლის მიღმა დარჩენილი, ამ ხაზს აფერხებდა. კრების ამოცანა ცხადი იყო: მეფის მოწინააღმდეგეების თანამდებობებიდან განდევნა და უმაღლეს საეკლესიო პოსტებზე ცენტრალიზაციის მომხრეთა აღზევება.
ინსტრუმენტიც სწორად შეირჩა. არც ერთ წინამძღვარს, თუნდაც ყველაზე ავტორიტეტულს, ეკლესიის რეფორმის მარტო გატარება არ შეეძლო: ამის უფლება მხოლოდ საეკლესიო კრებას ჰქონდა. ამიტომ დავითი მას საფუძვლიანად და წინასწარ ამზადებდა.
📖 ძეგლისწერა: დოკუმენტი, რომელსაც კანონის ძალა ჰქონდა
კრების შედეგი გახდა დოკუმენტი, ცნობილი როგორც რუის-ურბნისის ძეგლისწერა. მის დადგენილებებს კანონის ძალა ჰქონდა, და სწორედ მათ საფუძველზე გადააყენეს, კრების ფორმულირებით, უღირსი მღვდელმთავრები.
საინტერესოა ტექსტის აგებულება. ძეგლისწერა იწყება არა საეკლესიო საკითხებით, არამედ შორიდან: შესავალში მოთხრობილია ადამიანის წარმოშობის ისტორია, ღმერთის მიერ ადამიანის გაჩენა, ცხოვრება სამოთხეში, ღმერთისგან მინიჭებული თავისუფლება, რომელიც ადამიანმა ვერ გამოიყენა, კაენის მიერ ძმის მოკვლა და ამის გამო ქვეყნის დაწყევლა. მხოლოდ ამ ღვთისმეტყველური გარბენის შემდეგ გადადის დოკუმენტი საქმეზე. ასეთი შესავალი კრების გადაწყვეტილებებს ადმინისტრაციულ კი არა, საყოველთაო მასშტაბს ანიჭებდა.
📜 რა გადაწყვიტა კრებამ
რუის-ურბნისის კრების დადგენილებებმა კანონის ძალა მიიღო. მათ საფუძველზე გატარდა საეკლესიო ხელისუფლების განახლება და გამყარდა მეფის ხაზი სახელმწიფოს ცენტრალიზაციაზე.
ცალკე დათარიღებაზე, რადგან წყაროებში ციფრები განსხვავდება. ჩვენამდე მოღწეული არც ერთი ისტორიული წყარო კრების თარიღს არ ასახელებს. ისტორიკოსები სამ ვარიანტს გვთავაზობენ: 1103, 1104 და 1105 წლებს. ტრადიციულად 1103-ე ითვლება, თუმცა, მაგალითად, ე. გაბიძაშვილი 1105 წელს ასაბუთებდა. თუ ზუსტ თარიღს დათქმის გარეშე შეხვდებით, ფრთხილად მოეკიდეთ.
🏛️ რა ვიცით თავად ტაძარზე
აქ სიფრთხილე სჭირდება. რუისი ძველი საეპისკოპოსო ცენტრია და სოფელში ერთი ეკლესია არ არის, ამიტომ წყაროებში აღწერები ზოგჯერ სხვადასხვა შენობას ეხება.
რუისის სატაძრო ნაგებობებზე ცნობილია, რომ ისინი XIX საუკუნეში შეკეთდა. აღწერებში ფიგურირებს ორივე მხრიდან შელესილი კედლები, კარ-სარკმლების თლილი ქვის გარეთა პირი, სამხრეთის შესასვლელი ამოშენებული დასავლეთისას, ნახევარწრიული აფსიდი თაღოვანი სარკმლით და შირიმის ლავგარდანი. დასავლეთის ფასადის ფრონტონის კეხზე დაშენებულია აგურის ოთხბოძიანი სამრეკლო, გადახურვა კრამიტისაა.
ანუ თქვენ წინაშეა არა XII საუკუნის კონსერვირებული ძეგლი, არამედ შენობა, რომელმაც გვიანდელი გადაკეთებები გამოიარა. რუისის ღირებულება ქვის შენარჩუნებულობაში კი არა, იმაშია, რაც აქ ხდებოდა.
რუისის ძველი ფოტოები: სად ვეძებოთ
ეს ყველაზე ხშირი შეკითხვაა რუისზე და ის პატიოსან პასუხს იმსახურებს.
XIX და XX საუკუნის დასაწყისის ქართული ტაძრების ისტორიული სურათები არსებობს, მაგრამ ისინი ღია ვებში კი არა, არქივებში დევს. ძიების ძირითადი მიმართულებები:
დიმიტრი ერმაკოვის მემკვიდრეობა. ფოტოგრაფმა, რომელიც XIX საუკუნის მეორე ნახევარში იღებდა კავკასიასა და ქართულ ტაძრებს, უზარმაზარი გამოსახულებათა კორპუსი დატოვა. მისი სურათების მნიშვნელოვანი ნაწილი მუზეუმებისა და არქივების კრებულებშია ხელმისაწვდომი.
საქართველოს ეროვნული არქივი. ქვეყნის ისტორიული ფოტოდოკუმენტაციის ძირითადი საცავი, საეკლესიო არქიტექტურის ჩათვლით.
Wikimedia Commons. აქ გვხვდება ქართული ძეგლების ციფრული ისტორიული სურათები, მათ შორის საზოგადოებრივ საკუთრებაში გადასულები.
რატომ არის ეს რუისისთვის მნიშვნელოვანი: ტაძარი XIX საუკუნეში შეკეთდა, ძველი ფოტოები კი მას იმ სახით აჩვენებს, რომელიც დღევანდელისგან განსხვავდება. არქიტექტურის ისტორიისთვის ასეთი კადრები თანამედროვეზე ღირებულია.
🚗 როგორ მივიდეთ
რუისი შიდა ქართლის ბარის ნაწილშია, მთავარ ტრასა თბილისი-გორი-ხაშურთან ახლოს, ქარელის მუნიციპალიტეტში. ეს მას რეგიონის ობიექტების უმეტესობისგან მომგებიანად განასხვავებს: ჯიპი არ სჭირდება, მთაზე ასვლა არ სჭირდება, მისვლა ჩვეულებრივი მანქანით ან საზოგადოებრივი ტრანსპორტით ქარელამდე და შემდეგ მოკლე გადაჯდომითაც შეიძლება.
მოგზაურობა ლოგიკურია ურბნისთან, იმავე კრების მეორე ცენტრთან, და ძამის ხეობის ობიექტებთან გააერთიანოთ: მზოვრეთი და შატბერდი იმავე მუნიციპალიტეტშია.
🧭 სად გავჩერდეთ და ვჭამოთ
უახლოესი ქალაქებია ქარელი და გორი. ქვემოთ კატალოგის სექციებია.
იყავით რუისში? დატოვეთ შეფასება Madloba-ზე: გვიამბეთ, ღიაა თუ არა ტაძარი, რის ნახვა მოახერხეთ შიგნით და ღირს თუ არა მოგზაურობის ურბნისთან გაერთიანება. თუ გაქვთ სოფლის ან ტაძრის ძველი ფოტოები, გაგვიზიარეთ კომენტარებში, ასეთი კადრები იშვიათობაა.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივლისის მდგომარეობით. ტაძარში შესვლის რეჟიმი და გზების მდგომარეობა იცვლება, გამგზავრებამდე დააზუსტეთ ადგილზე.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 სოფელ რუისში, ქარელის მუნიციპალიტეტში, შიდა ქართლში, თბილისი-გორი-ხაშურის ტრასასთან ახლოს. ეს რეგიონის ბარის ნაწილია, მისვლა ჩვეულებრივი მანქანითაც შეიძლება.
💬 აქ, რუისსა და მეზობელ ურბნისთან, შედგა რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება, მოწვეული დავით აღმაშენებლის მიერ. ეს ქართული საეკლესიო ისტორიის ერთ-ერთი საკვანძო მოვლენაა.
💬 ზუსტი თარიღი უცნობია: ჩვენამდე მოღწეული არც ერთი ისტორიული წყარო მას არ ასახელებს. ისტორიკოსები ასახელებენ 1103, 1104 და 1105 წლებს, ტრადიციულად 1103-ე ითვლება.
💬 იმისთვის, რომ საეკლესიო თანამდებობებიდან განედევნა სამეფო ხელისუფლების მოწინააღმდეგეები და უმაღლეს პოსტებზე ცენტრალიზაციის მომხრეები აეყვანა. ასეთი რეფორმის გატარება მხოლოდ საეკლესიო კრებას შეეძლო.
💬 რუის-ურბნისის კრების დადგენილება, რომელსაც კანონის ძალა ჰქონდა. მის საფუძველზე გადააყენეს არასასურველი მღვდელმთავრები. ტექსტი იწყება ღვთისმეტყველური შესავლით ადამიანის ისტორიაზე და მხოლოდ შემდეგ გადადის საეკლესიო საკითხებზე.
💬 ქართული ტაძრების ისტორიული სურათები არქივებში ინახება და არა ღია ვებში. ძირითადი მიმართულებებია დიმიტრი ერმაკოვის მემკვიდრეობა, საქართველოს ეროვნული არქივი და Wikimedia Commons-ზე ციფრული მასალები.
💬 ღვთისმშობლის. სრული სახელწოდებაა რუისის ღვთისმშობლის ტაძარი.
💬 ურბნისი, იმავე საეკლესიო კრების მეორე ცენტრი. ასევე ქარელის მუნიციპალიტეტის ობიექტები: მზოვრეთი, შატბერდის მონასტერი და ძამის ხეობა.
2 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში