🏰 დადიანების სამთავრო რეზიდენციები: ზუგდიდის სასახლეთა კომპლექსი, სალხინო და მიურატების მემკვიდრეობა
🏰 დადიანების სამფლობელოები: მთავარი
დადიანების საგვარეულო სამეგრელოს XII საუკუნიდან 1866 წლამდე განაგებდა და მის შემდეგ ერთი სასახლე კი არა, რეზიდენციების ქსელი დარჩა. დღეს ორია ხელმისაწვდომი: ზუგდიდის ცენტრში მდგარი კომპლექსი მუზეუმითა და ბოტანიკური ბაღით, და საზაფხულო რეზიდენცია სოფელ სალხინოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში, სადაც დღემდე აყენებენ ოჯალეშს.
დადიანების სასახლე სამეგრელოს მთავრების რეზიდენციაა ზუგდიდის ცენტრში, დღეს კი ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმი. მაგრამ საგვარეულოს ისტორია ერთი შენობით არ ამოიწურება: დადიანებს სამფლობელოთა მთელი ქსელი ჰქონდათ, და მეორე ხელმისაწვდომი წერტილი, საზაფხულო რეზიდენცია სალხინოში, სამოცი კილომეტრით აღმოსავლეთით დგას.
იტალიელმა მისიონერმა არქანჯელო ლამბერტიმ, რომელიც XVII საუკუნის საქართველოში იმყოფებოდა, მთავარს ორმოცდაათზე მეტი სასახლე დაუთვალა და ზუგდიდისა ცალკე გამოარჩია: კარგი ქვა, შიდა ოთახები სპარსულად მოწყობილი. იმ ორმოცდაათიდან ცოტა რამ დარჩა, ამიტომ განხილვას აზრი აქვს არა ერთი ობიექტისა, არამედ კავშირისა.
👑 ვინ იყვნენ დადიანები
საგვარეულო სამეგრელოს XII საუკუნიდან 1866 წლამდე განაგებდა. ეს შვიდასი წელია ქვეყნის დასავლეთ ნაწილზე შეუწყვეტელი ხელისუფლებისა, და ასეთი ვადა ქართულ ისტორიაში იშვიათობაა.
ლევან II დადიანმა (1611-1657), ოდიშის მთავარმა, ციხე-სასახლეების მშენებლობას მოჰკიდა ხელი მთელ თავის სამფლობელოში. სწორედ მის ხანას უკავშირდება ლამბერტის დაკვირვება ორმოცდაათი სასახლის შესახებ.
ლევან V, რომელიც 1804-1840 წლებში მართავდა, სამეგრელოს რუსეთის იმპერიაში შესვლას მოესწრო და სალხინოს საზაფხულო რეზიდენცია გადააკეთა: ხის ოდის ნაცვლად ქვის სახლი ააშენა.
დავით დადიანმა, მისმა შვილმა, ზუგდიდში პირადი მუზეუმი დააარსა: არქეოლოგიური, ნუმიზმატიკური, სამხედრო და ეთნოგრაფიული კაბინეტებით. თარიღს სხვადასხვაგვარად ასახელებენ, 1839 ან 1849 წელს, მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში ეს საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი მუზეუმი გამოდის.
ეკატერინე ჭავჭავაძე, დავითის მეუღლე, ნინო ჭავჭავაძის, გრიბოედოვის ქვრივის, დას იყო. სწორედ მასთან მიიღო კომპლექსმა დღევანდელი სახე, გარშემო კი ბოტანიკური ბაღი გაშენდა.
ნიკო დადიანი, მათი შვილი, სამეგრელოს უკანასკნელი მთავარი გახდა. 1866 წელს სამთავრო გააუქმეს, ნიკომ ტახტზე უარი თქვა, და საგვარეულოს შვიდსაუკუნოვანი ისტორია ამით დასრულდა.
🏰 ზუგდიდის სასახლე: რა დგას ქალაქის ცენტრში
კომპლექსი ორ სასახლეს, კარის ეკლესიასა და მათ გარშემო გაშენებულ ბოტანიკურ ბაღს მოიცავს.
მთავარი სასახლე. აგებულია დედოფალ ეკატერინესთვის. არქიტექტორი ედგარ ჯ. რაისი ყირიმის ვორონცოვის სასახლეს დაეყრდნო, ამიტომ გარეგნული მსგავსება პირველივე შეხედვით შეიმჩნევა: იგივე გოთიკური ხაზი, იგივე კბილანებიანი დაბოლოებები. მშენებლობის თარიღები წყაროებში განსხვავდება: ერთნი 1873-78 წლებზე საუბრობენ, სხვები სამუშაოებს სამოციან წლებს მიაკუთვნებენ. ფასადს თაღოვანი ღიობები, ლეპნინა და ორიგინალური სარკმლის ჩარჩოები ამშვენებს, შიდა ოთახები კი სპარსული სტილითაა მოწყობილი, რაზეც ლამბერტი ორი საუკუნით ადრე წერდა.
ნიკო დადიანის სასახლე. ორსართულიანი შენობა, აგებული დედოფლის შვილისთვის რუსი არქიტექტორის ვასილიევის მიერ XIX საუკუნის ოთხმოციან წლებში. მთავარის გვერდით დგას და იმავე კომპლექსში შედის.
ბოტანიკური ბაღი. 26,4 ჰექტარი სასახლეების ირგვლივ. ეკატერინე ჭავჭავაძემ მებაღეები ევროპიდან გამოიწერა და მოკლე ხანში შეკრიბა კოლექცია, რომელიც დღეს ოთხმოცზე მეტ სახეობას ითვლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიიდან, ინდოეთიდან, იაპონიიდან, ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან და ამერიკიდან. ეს სასახლის დანამატი კი არა, ჩამოსვლის დამოუკიდებელი მიზეზია.
🖼️ მუზეუმი: ორმოცი ათასი ექსპონატი და ოთხი კაბინეტი
დავით დადიანის კოლექცია თავდაპირველად არქეოლოგიურ, ნუმიზმატიკურ, სამხედრო და ეთნოგრაფიულ კაბინეტებად იყოფოდა. სახელმწიფო მუზეუმის სტატუსი კომპლექსმა 1921 წელს მიიღო, უკვე მას შემდეგ, რაც სამთავრომ არსებობა შეწყვიტა.
დღეს ფონდი დაახლოებით ორმოც ათას ერთეულს ითვლის. მათ შორისაა ღვთისმშობლის კვართი, შამილის ხმალი, XVIII-XX საუკუნეების ევროპული და ქართული ფერწერის კოლექცია, ანტიკური და შუა საუკუნეების საიუველირო ხელოვნების ნიმუშები ოქროს ფონდში.
XIX საუკუნის მოწყობილობიდან შემორჩა მოოქროვილი ავეჯი და ხელით ნაქსოვი ხალიჩები, ფერწერიდან კი ივან ტიურინის, ვასილი ვერეშჩაგინისა და ვლადიმერ მოშკოვის ნამუშევრები.
მაგრამ ყველაზე განხილვადი ექსპონატი ცალკე საუბარს იმსახურებს.
🎭 საიდან გაჩნდა ზუგდიდში ნაპოლეონის ნიღაბი
კითხვა კანონზომიერია: როგორ აღმოჩნდა ფრანგი იმპერატორის ბრინჯაოს ნიღაბი მეგრულ ქალაქში.
პასუხი ქორწინებაშია. სალომე დადიანი, დავითისა და ეკატერინეს ქალიშვილი, გათხოვდა აშილ მიურატზე, იოახიმ მიურატის, ნაპოლეონის მარშლისა და ნეაპოლის მეფის, შვილიშვილზე. სწორედ ამ კავშირით მოხვდა ზუგდიდში მიურატების ოჯახის მემკვიდრეობის ნაწილი, ნიღბის ჩათვლით.
თავად ნიღაბი ბრინჯაოში 1833 წელს ჩამოისხა და არსებული ოთხიდან ერთ-ერთად ითვლება. დასავლეთ საქართველოს ქალაქის მუზეუმისთვის ეს მოულოდნელი ექსპონატია, და სწორედ მისთვის მოდის სტუმრების საკმაო ნაწილი.
მიურატების ისტორია კიდევ ერთ რამეს ხსნის. სალომესთან მიიღო საბოლოო სახე სალხინოს საზაფხულო რეზიდენციამაც, რომელზეც ქვემოთაა საუბარი. ესე იგი ფრანგული ქორწინება საგვარეულოს ორივე სამფლობელოზე აისახა.
⛪ ვლაქერნის ეკლესია და მისი სიწმინდეები
კომპლექსის ტერიტორიაზე დგას ვლაქერნის ღვთისმშობლის ეკლესია. იერით ეს XVI საუკუნის ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძარია: მკაფიო კომპოზიცია, მკაცრი პროპორციები, მძიმე ფორმები დეკორატიული სიჭარბის გარეშე.
აქ ინახება ღვთისმშობლის კვართისა და სარტყლის ნაწილი, ასევე, საეკლესიო გადმოცემით, წმინდა მარინეს მარჯვენა და წმინდა გიორგისა და წმინდა იოანეს ნაწილები. მომლოცველებისთვის ეს ზუგდიდში ჩამოსვლის ცალკე მიზეზია, მუზეუმისგან დამოუკიდებლად.
ვლაქერნის სახელწოდება კონსტანტინოპოლის ტაძარს უკავშირდება, სადაც, გადმოცემით, ღვთისმშობლის სამოსი ინახებოდა. როგორ მოხვდა სიწმინდეები სამეგრელოში, სხვადასხვაგვარად ხსნიან, და ერთიანი დადასტურებული ვერსია არ არსებობს.
🍇 სალხინო: საზაფხულო რეზიდენცია და ოჯალეშის სამშობლო
მეორე ობიექტი დგას სოფელ სალხინოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში, მდინარე წაჩხურის ნაპირას. სახელი მოლხენის ადგილს ნიშნავს, და საზაფხულო რეზიდენციისთვის ის სიტყვასიტყვით შეესაბამება.
მნიშვნელობით სალხინო მესამე ადგილს იკავებდა საგვარეულოს სამფლობელოებს შორის, ზუგდიდისა და გორდის შემდეგ, რომელიც ხონის მუნიციპალიტეტშია. გორდზე გზამკვლევებში თითქმის არ წერენ, თუმცა ეს დადიანების სიდიდით მეორე რეზიდენციაა.
თავდაპირველად სალხინოში უბრალო ხის ოდა იდგა. ქვის ორსართულიანი სასახლე ლევან V-მ ააშენა, საბოლოო სახე კი შენობამ მისი შვილიშვილის სალომეს დროს მიიღო, სწორედ იმისა, ვინც მიურატზე გათხოვდა.
რა ნახოთ ადგილზე. ქვედა სართულის დიდ დარბაზში ჩაშენებულია ქვევრი, ბუხრის თავზე კი ბაკქუსის ქანდაკება დგას. კედლები მუხისა და წაბლის პანელებითაა მოპირკეთებული. გვერდით ღვინის მარანი ოცდათხუთმეტი მეტრის სიგრძისა და ათი მეტრის სიგანისა, წმინდა გიორგის კარის ეკლესია, ჭადრების ხეივანი და ბზის კორომები.
ღვინო. სალხინო საუკუნეების განმავლობაში მეგრული მევენახეობის ცენტრი იყო, და ტრადიცია არ შეწყვეტილა. აქ არის ოჯალეშის სამშობლო, ჯიშისა, რომელსაც ყველაზე გვიან კრეფენ, როცა რთველი უკვე ყველგან დამთავრებულია. მისგან მშრალ ღვინოს წურავენ და იმავე ისტორიულ მარანში აძველებენ.
ამჟამად ტერიტორიაზე საეკლესიო რეზიდენცია მოქმედებს, ამიტომ შიგნით შესვლა განრიგზეა დამოკიდებული. დააზუსტეთ ადგილზე ან წინასწარ.
| რეზიდენცია | სად | რით არის ცნობილი | წვდომა |
|---|---|---|---|
| ზუგდიდი | ქალაქის ცენტრი, სამეგრელო | მთავარი კომპლექსი, მუზეუმი, ბოტანიკური ბაღი | მუზეუმი ღიაა მოსანახულებლად |
| გორდი | ხონის მუნიციპალიტეტი | მნიშვნელობით მეორე საზაფხულო რეზიდენცია | მდგომარეობა და წვდომა ცალკე დასაზუსტებელია |
| სალხინო | მარტვილის მუნიციპალიტეტი | მარანი, ოჯალეში, წმინდა გიორგის ეკლესია | მოქმედებს საეკლესიო რეზიდენცია |
🚗 როგორ მივიდეთ და როგორ ავაწყოთ მარშრუტი
ზუგდიდი. ქალაქი სვანეთისკენ მიმავალ გზაზე დგას, და მესტიისკენ მიმავალი მთელი ნაკადი მასზე გადის. თბილისიდან დადის მარშრუტკები და ღამის მატარებელი, გზა დღის დიდ ნაწილს ან ღამეს იკავებს. სასახლე ცენტრშია: ავტოსადგური გზის მეორე მხარეს, რკინიგზის სადგური ახლოს.
სალხინო. სოფელი ზუგდიდიდან დაახლოებით სამოცი კილომეტრით აღმოსავლეთით, მარტვილთან ახლოს მდებარეობს. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი თავად სოფლამდე იშვიათად დადის, ამიტომ საჭიროა მანქანა ან ტაქსი მარტვილიდან.
როგორ გავაერთიანოთ. დღის ყველაზე ლოგიკური აგებულებაა: დილით ზუგდიდი მუზეუმითა და ბაღით, შემდეგ გადასვლა აღმოსავლეთით, და მერე არჩევანი. სალხინოსთან ახლოს დგას მარტვილის მონასტერი, დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი, და მარტვილის კანიონი ფირუზისფერი წყლით. საპირისპირო რიგიც მუშაობს, თუ ქუთაისის მხრიდან მოდიხართ.
🧭 სად დარჩეთ და რა არის ახლოს
ზუგდიდი მოსახერხებელია ბაზად: ქალაქი სვანეთისკენ მიმავალ გზაზეა, და ბევრი აქ ათევს ღამეს მთებში ასვლამდე.
ყოფილხართ დადიანების სამფლობელოებში? დატოვეთ გამოხმაურება Madloba-ზე: მოგვიყევით, აიყვანეთ თუ არა გიდი მუზეუმში, მოახერხეთ თუ არა სალხინოში შესვლა და ღირს თუ არა ორივეს ერთ დღეში გაერთიანება.
ინფორმაცია აქტუალურია 2026 წლის ივლისისთვის. მუზეუმის სამუშაო საათები, ბილეთის ფასი და სალხინოში წვდომა იცვლება, გამგზავრებამდე დააზუსტეთ აქტუალური პირობები.
❓ ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)
💬 ქალაქ ზუგდიდის ცენტრში, სამეგრელოს ადმინისტრაციულ ცენტრში, დასავლეთ საქართველოში. ავტოსადგური გზის მეორე მხარესაა, რკინიგზის სადგური ახლოს. საზაფხულო რეზიდენცია სალხინო დაახლოებით სამოცი კილომეტრით აღმოსავლეთით დგას, მარტვილის მუნიციპალიტეტში.
💬 სამთავრო საგვარეულო, რომელიც სამეგრელოს XII საუკუნიდან 1866 წლამდე განაგებდა. უკანასკნელი მთავარი იყო ნიკო დადიანი, რომელმაც სამთავროს გაუქმების შემდეგ ტახტზე უარი თქვა.
💬 თარიღები განსხვავდება. წყაროების ნაწილი მშენებლობას 1873-78 წლებს მიაკუთვნებს, ნაწილი სამოციან წლებში გადაკეთებაზე საუბრობს. შენობა დედოფალ ეკატერინესთვის აიგო, არქიტექტორი ედგარ ჯ. რაისი კი ყირიმის ვორონცოვის სასახლეს დაეყრდნო.
💬 ქორწინების გამო. სალომე დადიანი გათხოვდა აშილ მიურატზე, ნაპოლეონის მარშლის იოახიმ მიურატის შვილიშვილზე, და ოჯახის მემკვიდრეობის ნაწილი სამეგრელოში მოხვდა. ნიღაბი ბრინჯაოში 1833 წელს ჩამოისხა და არსებული ოთხიდან ერთ-ერთად ითვლება.
💬 დაახლოებით ორმოცი ათასი ექსპონატი: ღვთისმშობლის კვართი, შამილის ხმალი, XVIII-XX საუკუნეების ევროპული და ქართული ფერწერა, ოქროს ფონდი ანტიკური და შუა საუკუნეების სამკაულებით, XIX საუკუნის მოოქროვილი ავეჯი და ხალიჩები.
💬 26,4 ჰექტრის ბაღი, გაშენებული ეკატერინე ჭავჭავაძის მიერ, რომელიც ნინო ჭავჭავაძის, გრიბოედოვის ქვრივის, და იყო. მან მებაღეები ევროპიდან გამოიწერა, და კოლექცია დღეს ოთხმოცზე მეტ სახეობას ითვლის აზიიდან, ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან და ამერიკიდან.
💬 ღვთისმშობლის კვართისა და სარტყლის ნაწილს. საეკლესიო გადმოცემით, აქვე ინახება წმინდა მარინეს მარჯვენა და წმინდა გიორგისა და წმინდა იოანეს ნაწილები.
💬 დადიანების საზაფხულო რეზიდენციით მდინარე წაჩხურის ნაპირას. ქვედა სართულის დარბაზში ჩაშენებულია ქვევრი, ბუხრის თავზე ბაკქუსის ქანდაკება დგას, გვერდით კი ოცდათხუთმეტმეტრიანი მარანი და წმინდა გიორგის ეკლესია. სალხინო ოჯალეშის სამშობლოა.
💬 მეგრული ვაზის ჯიში, რომელსაც ყველაზე გვიან კრეფენ, როცა რთველი უკვე ყველგან დამთავრებულია. მისგან მშრალ ღვინოს წურავენ და სალხინოს ისტორიულ მარანში აძველებენ.
💬 დიახ, მათ შორის დაახლოებით სამოცი კილომეტრია. გონივრული რიგი: დილით ზუგდიდი მუზეუმითა და ბაღით, შემდეგ აღმოსავლეთით, სალხინო, მარტვილის მონასტერი და კანიონი. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი სალხინომდე იშვიათად დადის, საჭიროა მანქანა ან ტაქსი მარტვილიდან.
40 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
Дворцовый комплекс, конечно, выглядит впечатляюще, но не кажется ли вам, что вся эта помпезность порой лишь прикрывает серую реальность? Это всё прекрасно, но где же прячется настоящая душа? Разве люди, которые живут там сейчас, чувствуют эту же магию, или остаются лишь свидетелями прошлого?
А как вам подача информации? Кажется ли вам, что её можно было бы подать с более "жарким" акцентом на текущую жизнь в этих святых для истории местах?