🗿 კოლხური ბარელიეფი ქუთაისში: საქართველოს ქვის ქრონიკა მწვანე ბაზარში

🗿 რა ბარელიეფია ეს და სად მდებარეობს

ბარელიეფი „კოლხეთი“ მონუმენტური კერამიკული რელიეფია, რომელიც მთლიანად ფარავს შენობის გვერდით კედელს ქუთაისის ცენტრალური ბაზრის შესასვლელთან (მას მწვანე ბაზარსაც უწოდებენ). კომპოზიციის ფართობი 217 კვადრატული მეტრია და ეს ყოფილი სსრკ-ის უდიდესი რელიეფია. ფიგურები კედლიდან ღრმად არის გამოწეული, ნამდვილი ჩრდილებით, ამიტომ შორიდან მთელი კედელი ქვად გაყინულ ბრბოს ჰგავს.

ამ ადგილის მისამართთან დაკავშირებით მცირე გაუგებრობაა. რუკებსა და ზოგიერთ ცნობარში რელიეფი ხანდახან მონიშნულია, როგორც „ბარელიეფი საცხოვრებელი სახლის კედელზე ბაზრის გვერდით“. სინამდვილეში ის ზუსტად ბაზრის შესასვლელთან, შენობის უფანჯრო კედელზეა და მის გვერდით ისედაც ჩაივლით ბაზრისკენ მიმავალ გზაზე. ასე რომ, ცალკე ძებნა საჭირო არ არის: მიდიხართ ცენტრალური ბაზრისკენ და კედელი თავისით აღმოჩნდება თქვენ წინაშე.

🎨 ვინ შექმნა „კოლხეთი“: ბერნარდ (ფრანც) ნებიერიძე

რელიეფის ავტორი ქართველი მხატვარი ბერნარდ ნებიერიძეა (1939-1987), რომელსაც ბევრი მეორე სახელით, ფრანცის სახელით იცნობდა. „კოლხეთზე“ მუშაობა მან 1982 წელს დაიწყო და ეს ნამუშევარი მისი სიცოცხლის ბოლო წლების საქმედ იქცა. მასშტაბი თავისთავად მეტყველებს: 217 კვადრატული მეტრი კერამიკის მოხატვა და ძერწვა, კედელზე ათეულობით ფიგურისგან შემდგარი მთელი პანორამის აგება, წლების შრომისმოყვარე საქმეა.

რელიეფის დასრულება ნებიერიძემ სიცოცხლეში ვერ მოასწრო. ის 1987 წელს გარდაიცვალა, როცა კომპოზიცია ჯერ კიდევ დაუსრულებელი იყო. ნამუშევარი ბოლომდე მისმა კოლეგებმა, ვაჟა ქუთათელაძემ და თემურ ჟორჟოლიანმა, 1992 წელს მიიყვანეს. ბაზრის კედელზე კი რელიეფი საბოლოოდ მხოლოდ 1995 წელს, ავტორის გარდაცვალებიდან რვა წლის შემდეგ დამონტაჟდა. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, კომპოზიციის ძირითადი ნაწილი ჯერ კიდევ 1980-იანი წლების შუახანებში მზად იყო, თუმცა გზა სახელოსნოდან ფასადამდე თითქმის ათწლეულად გაიწელა.

რელიეფს ხანდახან „ფრანცის პანელსაც“ უწოდებენ, მხატვრის მეტსახელის მიხედვით. ასე ერთმა კედელმა ქუთაისის ბაზართან სამუდამოდ დააკავშირა ავტორის სახელი იმ ქალაქთან, რომლისთვისაც ის ამ ქვის მატიანეს ქმნიდა.

🏺 კოლხეთი, არგონავტები და ოქროს საწმისი: მითი სახელწოდების უკან

სახელწოდება „კოლხეთი“ (კოლხიდა) უძველეს სამეფოს უკავშირდება, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობდა. ქუთაისი დგას ლეგენდარული აიას ადგილზე, ამ სამეფოს დედაქალაქის ადგილზე, ამიტომ კოლხეთის მითი ქალაქისთვის აბსტრაქცია კი არ არის, არამედ მისი საკუთარი ფესვების ნაწილია. რელიეფისთვის უძველესი ქვეყნის სახელის დარქმევით ავტორმა მთელ კომპოზიციას მაშინვე ტონი მისცა.

სწორედ კოლხეთში, ბერძნული თქმულების მიხედვით, ჩამოცურდნენ იასონი და არგონავტები ოქროს საწმისის მოსაპოვებლად. საწმისს მეფე აიეტი იცავდა, მის მოპოვებაში კი იასონს მეფის ასულმა, ჯადოქარმა მედეამ უშველა. სწორედ ამ გმირებს იხილავთ კედელზე: მოსასხამიანი აიეტი, მის გვერდით ოქროს საწმისი, მედეა. ისინი შემთხვევით როდი არიან ერთად შეკრებილი, მათშია მთელი პანორამის აზრობრივი ბირთვი.

კოლხეთსა და კავკასიას კიდევ ერთი დიდი მითი უკავშირდება, პრომეთეს მითი, რომელიც კლდეზე მიაჯაჭვეს იმისთვის, რომ ადამიანებს ცეცხლი აჩუქა (ქართულ ტრადიციაში მისი ანალოგი გმირი ამირანია). თუ გსურთ ნახოთ, როგორ ჟღერს იგივე კოლხური თემა თანამედროვე ქუთაისში, გვერდით დგას კოლხეთის შადრევანი მოოქროვილი ფიგურებით, კოლხური აღმოჩენების მოტივებზე. პრომეთეს ისტორიის გაგრძელება კი პრომეთეს მღვიმეში შეგიძლიათ, ქალაქთან ახლოს.

🧱 რა არის გამოსახული: საქართველოს ოთხი ეპოქა ქვაში

რელიეფის მთავარი იდეა ის არის, რომ ეს შემთხვევითი ფიგურების ნაკრები კი არ არის, არამედ გააზრებული მატიანე, ოთხ ეპოქად დაყოფილი: საქართველო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე, საქართველო ჩვენი წელთაღრიცხვისა, დღევანდელობა და მომავალი. კედელი იკითხება როგორც დროის ლენტა, რომელზეც უძველესი მითები თანდათან გადადის ისტორიაში, ისტორია კი თანამედროვეობაში. ამიტომ გვერდიგვერდ შეიძლება აღმოჩნდნენ ლეგენდარული მეფე და მეოცე საუკუნის ადამიანი: ავტორისთვის ეს ერთი ჯაჭვის რგოლებია.

მითოლოგიური ნაწილიდან კედელზე თავმოყრილია კოლხეთის გმირები: მოსასხამიანი მეფე აიეტი დგას პანორამის მარჯვენა ნაწილში, კარიბჭის ზემოთ, მის გვერდით ოქროს საწმისი, ახლოს კი მედეა. ისტორიულ საქართველოს განასახიერებს მეფე დავით აღმაშენებელი, რომელსაც ხელში უჭირავს გელათის ტაძარი, მის მიერ ქუთაისთან დაარსებული სიწმინდე. აქვეა მინიშნება ხახულზე, ერთ-ერთ მთავარ ქართულ რელიკვიაზე, და ქართული ოჯახის განზოგადებული სახე, როგორც ხალხის საყრდენი.

ყველა სცენა პირდაპირი არ არის. კომპოზიციის ნაწილი ალეგორიაა: სიკეთისა და ბოროტების დაპირისპირება, განიარაღებისა და მშვიდობიანი ცხოვრების მოტივი. მათი სახელდებით ამოცნობა საჭირო არ არის, საკმარისია იგრძნოთ საერთო განწყობა. რაც უფრო დიდხანს ათვალიერებთ, მით მეტი დეტალი იკვეთება, და სწორედ ამიტომ ჩერდებიან კედელთან ხშირად ადგილობრივებიც და სტუმრებიც.

📐 მასშტაბი და ტექნიკა: 217 მ² და კერამიკული მაღალრელიეფი

„კოლხეთის“ მთავარი მახასიათებელი მისი ზომაა. კომპოზიცია 217 კვადრატულ მეტრს იკავებს და ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე უდიდეს რელიეფად ითვლება. მასშტაბის წარმოსადგენად: ეს დაახლოებით ისეთივე ფართობია, როგორიც ფართო ორ-სამოთახიანი ბინა, ოღონდ კედელზე ვერტიკალურად დაყენებული. სწორედ ზომის გამო რელიეფის ახლო ერთი შეხედვით მოცვა შეუძლებელია, უკან დახევა გიწევთ.

ტექნიკურად ეს მაღალრელიეფია. ბრტყელი ბარელიეფისგან განსხვავებით, სადაც ფიგურები ზედაპირს ოდნავ წამოწეულია, მაღალრელიეფში ისინი კედლიდან ნახევარზე მეტად გამოდიან, თითქმის დამოუკიდებელი სკულპტურებივით. ამის წყალობით ფიგურები ნამდვილ ჩრდილებს აგდებენ და სურათი მოცულობით და ცოცხალი ჩანს. მზიან დღეს ჩრდილები გადაინაცვლებენ და კედელი დილიდან საღამომდე ფაქტობრივად იცვლის იერს.

რელიეფი კერამიკისგანაა დამზადებული, მისი ჟანგისფერ-ტერაკოტისფერი ფერი კი დიდი ხანია მისი სახის ნაწილად იქცა. თბილი აგურისფერი იერი კარგად ერგება ბაზრის ქალაქურ გარემოს და განსაკუთრებით მოგებულად გამოიყურება რბილ განათებაში. სწორედ მასშტაბის, სიღრმისა და მიწისფერი ფერის შერწყმა აქცევს „კოლხეთს“ იმად, რის გამოც ამ კედელთან მიზანმიმართულად ღირს მისვლა და არა უბრალოდ გავლისას თვალის გადავლება.

🚶 როგორ მივიდეთ და რა არის ახლოს

ბარელიეფი ქუთაისის ცენტრში დგას, ამიტომ მისვლა ყველაზე მარტივად ფეხითაა შესაძლებელი. ორიენტირი ერთია: ცენტრალური (მწვანე) ბაზარი. მიდიხართ ბაზრისკენ და რელიეფიანი კედელი ზუსტად შესასვლელთან აღმოჩნდება, მის გვერდით ვერ ჩაივლით. ზუსტი კოორდინატები და მზა მარშრუტი იხილეთ ბარათში (ბმული ზემოთ), ჩვენ შეგნებულად არ ვსვამთ რუკას პირდაპირ სტატიაში, რომ აქტუალური მონაცემებით ისარგებლოთ.

მოსახერხებელია, რომ ირგვლივ ერთდროულად რამდენიმე მნიშვნელოვანი ადგილია თავმოყრილი და რელიეფი ადვილად ჯდება ერთ სასეირნო მარშრუტში.

🧡 მოკლედ მთავარზე

ბარელიეფი „კოლხეთი“ სწორედ ის შემთხვევაა, როცა ჩვეულებრივ ქალაქის ბაზართან ნამდვილი ღირსშესანიშნაობა იმალება. უზარმაზარი კერამიკული კედელი, 217 კვადრატული მეტრი, ყოფილი სსრკ-ის უდიდესი რელიეფი, საქართველოს ქვის მატიანედ არის ქცეული: მითიური კოლხეთიდან ოქროს საწმისით მეფე დავით აღმაშენებლამდე და თანამედროვეობის სახეებამდე. ავტორი, ბერნარდ ნებიერიძე, მასზე სიცოცხლის ბოლო წლებში მუშაობდა, რელიეფი კი უკვე მისმა კოლეგებმა დაასრულეს.

თუ ქუთაისში იქნებით, ამ კედელთან მიზანმიმართულად მიდით და არა გაქცევით. რამდენიმე ნაბიჯით უკან დაიხიეთ, რომ მთელი კომპოზიცია მოიცვათ, შემდეგ კი ცალკეული სცენები ახლოდან დაათვალიერეთ: რაც უფრო დიდხანს ათვალიერებთ, მით მეტი დეტალი იკვეთება. და რადგან რელიეფი ქალაქის შუაგულში, ბაზართან დგას, მისი სხვა ადგილებთან გაერთიანება და აქედან მშვიდი და დატვირთული დღის შედგენა ადვილია.

🗣️ ახლა კი თქვენი სიტყვა

ნახეთ თუ არა ბარელიეფი „კოლხეთი“ ცოცხლად?

შეძელით თუ არა აიეტისა და ოქროს საწმისის ან დავით აღმაშენებლის ტაძრით ხელში გარჩევა, ან იქნებ შენიშნეთ დეტალი, რომელიც ჩვენ არ აღგვინიშნავს?

გაგვიზიარეთ შთაბეჭდილებები და ფოტოები შეფასებებში: თქვენი დაკვირვებები სხვა მოგზაურებს დაეხმარება, ეს ქვის მატიანე უფრო ყურადღებით წაიკითხონ და ბაზართან მდებარე კედელს გვერდი არ აუარონ.