🏔️ 2379 მეტრზე: ჯვრის უღელტეხილისა და 1824 წლის ჯვრის ისტორია
🏔️ ჯვრის უღელტეხილი სამხედრო გზაზე
საქართველოს სამხედრო გზის უმაღლესი წერტილი: 2379 მეტრი გეოგრაფიულ ბერდოზე, გზის ზედაპირზე კი 2395 მეტრამდე. უღელტეხილი კავკასიონის მთავარ ქედს კვეთს თერგის ხეობიდან არაგვის ხეობისკენ, გუდაურსა და ყობს შორის, და პრაქტიკულად ერთადერთი წლიური გამვლელობის მთის გზაა საქართველოსა და რუსეთს შორის.
მაღლესი წერტილია, ისტორიული გზისა, რომელიც თბილისსა და ვლადიკავკაზს აკავშირებს. უღელტეხილი კავკასიონის მთავარ ქედს კვეთს გეოგრაფიულ ბერდოზე, 2379 მეტრზე, ხოლო თავად გზა, ცოტა უფრო მაღლა ფერდობზე გამავალი, 2395 მეტრამდე იზიდება. ეს ერთადერთი მოსახერხებელი გამვლელობაა ქედის ცენტრალურ ნაწილში: მეზობელი უღელტეხილები ბევრად უფრო მაღლა მდებარეობს, გზები არ აქვთ და წლის ნახევარზე მეტ ხანს თოვლში ისვენებენ.
უღელტეხილს სახელი ქვის ჯვრისგან აქვს, რომელიც მარშრუტის უმაღლეს წერტილს აღნიშნავს. XIX საუკუნეში აქ გავლისას ეს ჯვარი ნახეს პუშკინმა, გრიბოედოვმა და ლერმონტოვმა, მოგვიანებით კი ალექსანდრ დიუმა-მამამაც.
📍 სად მდებარეობს უღელტეხილი და რატომ არ არსებობს ალტერნატივა
ჯვრის უღელტეხილი მდებარეობს სოფლების გუდაურისა და ყობს შორის, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, და მიემართება მდინარე თერგის ხეობიდან არაგვის ხეობისკენ. თავად უღელტეხილზე გამავალი გზის მონაკვეთი, გუდაურიდან ყობამდე, დაახლოებით 15 კმ-ია, ეს 23-კილომეტრიანი მონაკვეთი კი საქართველოს სამხედრო გზის ყველაზე რთულ და საშიშ უბნად ითვლება.
ალტერნატივა პრაქტიკულად არ არსებობს: მეზობელი უღელტეხილები კავკასიონის ქედზე ბევრად მაღლა მდებარეობს, გზები საერთოდ არ აქვთ და წლის ნახევარზე მეტ ხანს თოვლქვეშ რჩება. სწორედ ამიტომ ჯვრის უღელტეხილი პრაქტიკულად ერთადერთი გზაა, საქართველოსა და რუსეთს შორის მთაზე გავლით მთელი წლის განმავლობაში მისახვედრად, გარდა ცუდი ამინდის გამო დროებითი დახურვებისა, ძირითადად ზამთარში.
✝️ საიდან მოდის სახელწოდება
უღელტეხილმა სახელი „ჯვრის" 1824 წელს მიიღო, როცა აქ ქვის ჯვარი დაიდგა, უფრო ზუსტად, განახლდა, მარშრუტის უმაღლესი წერტილის აღსანიშნავად. ცნობილი გადმოცემა ამბობდა, თითქოს ჯვარი პეტრე დიდმა დადგა კავკასიაზე გავლისას, თუმცა თავად ჯვარზე დიდი ასოებით წერია, რომ ის გენერალ ერმოლოვის ბრძანებით დაიდგა, სახელდობრ 1824 წელს. ლერმონტოვი „ჩვენი დროის გმირში" ახსენებდა ამ დაბნეულობას და აღნიშნავდა, რომ გადმოცემა შემორჩა წარწერის მიუხედავად.
სინამდვილეში ჯვარი აქ ადრეც იდგა, 1824 წელს იგი მხოლოდ განახლდა. ის ნახეს ალექსანდრ პუშკინმა და ალექსანდრ გრიბოედოვმა საქართველოს სამხედრო გზაზე მოგზაურობისას, მოგვიანებით კი, ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში, ალექსანდრ დიუმა-მამამაც. არზრუმში მოგზაურობის ჩანაწერებში პუშკინი აღწერს, როგორ გაჩერდა ყობში, „ჯვრის მთის" ძირას, და როგორ ფიქრობდა, ეტლების მიტოვებით კაზაკურ ცხენებზე გადამჯდარიყო თუ ოსური ხარებისთვის გაეგზავნა.
მას შემდეგ, რაც 1863 წელს გზა ოდნავ გადაიწია და დაიგრილდა, ისტორიული ჯვარი გზიდან დაახლოებით 50 მეტრში აღმოჩნდა. დღეს მოგზაურთა უმეტესობა უღელტეხილის ნიშანთან ფოტოებს იღებს პირდაპირ გზაზე, მაგრამ ღირს ამ ორმოცდაათი მეტრის გავლა, რომ თავად ის ქვა ნახოთ.
უღელტეხილის მეორე სახელი, გუდაურის უღელტეხილი, სოფელ გუდაურის, დღეს ცნობილი როგორც სათხილამურო კურორტი, სახელიდან მოდის.
🏗️ გზა ქედზე: ურდულის ბილიკიდან გვირაბამდე
ჯვრის უღელტეხილზე გამავალი გზა ანტიკურობიდან ცნობილია როგორც დარიალის გზა. გზის სისტემატური მოწყობა 1783 წლის შემდეგ დაიწყო, როცა გეორგიევსკის ტრაქტატით ქართლ-კახეთის სამეფო რუსეთის იმპერიის პროტექტორატის ქვეშ გადავიდა, და რუსული სამხედრო უწყება გზის მშენებლობასა და მოვლას შეუდგა. 1799 წელს გზა ურდულის ბილიკად გაიხსნა, 1814 წლისთვის კი ეტლებისთვის გამავალი გახდა. 1825–1827 წლებში მარშრუტზე თერთმეტი საფოსტო სადგური გაჩნდა, მათ შორის ყობი და გუდაური, უღელტეხილის ორივე მხარეს.
1837 წელს ცადეს რთული უბნის შემოვლა გუდამაყრისა და გუდუშაურის ხეობებისა და კვენათის უღელტეხილის გავლით, მაგრამ ათი წლის შემდეგ, 1847 წელს, დამატებითი კვლევების შემდეგ, თავდაპირველ მარშრუტს დაუბრუნდნენ ჯვრის უღელტეხილზე გავლით. მას შემდეგ ეს არის მთავარი გზა.
დღეს უღელტეხილის ქვეშ საავტომობილო გვირაბი შენდება, ახალი გზის, კვეშეთი, ყობი, ნაწილი, რომელიც საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის „ჩრდილოეთი, სამხრეთი" შემადგენლობაშია. დასრულების შემდეგ, დაახლოებით 9-კილომეტრიანი გვირაბი საქართველოში ყველაზე გრძელი გახდება და საშიშ უბანს მიწისქვეშ გვერდს აუვლის. მშენებლობა 2021 წელს დაიწყო, გვირაბის გახვრეტა 2024 წლისთვის დასრულდა, გზის სრული ექსპლუატაციაში გაშვება კი, 2025 წელს გამოქვეყნებული გეგმებით, 2028 წელს იგეგმება. გამგზავრებამდე ღირს მიმდინარე სტატუსის გადამოწმება: მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტების ვადები ხშირად იცვლება.
🌋 ვულკანური პლატო და მინერალური წყარო
უღელტეხილის დასავლეთით მდებარეობს ყელის ვულკანური პლატო, გზიდან კი კარგად ჩანს ჩამქრალი ვულკანური მასივი, ცნობილი როგორც „შვიდი ძმა". გზასთან ახლოს არის მინერალური წყარო, რომელიც პატარა კვამლისფერ-ლურჯ აუზს ქმნის, ნარზანს: მოგზაურები ხშირად აქ ჩერდებიან, სერპანტინის შემდეგ ფეხების გასაშლელად და ცივი მინერალური წყლის საცდელად.
გზის დასაცავად თოვლის ზვავებისგან საშიშ უბანზე ხუთი ლავინდაცული გალერეაა აშენებული. მიუხედავად ამისა, ცუდ ამინდში, ყველაზე ხშირად ზამთარში, უღელტეხილზე მოძრაობა ზოგჯერ დროებით ჩერდება.
🗺️ ერთი დღის მარშრუტი: თბილისი, ჯვრის უღელტეხილი, ყაზბეგი
~210 კმ ერთი მიმართულებით🗺️ ჯვრის უღელტეხილი რუკაზე
Google Maps-ში გახსნა🚡 საბაგირო და როგორ მივიდეთ
2019 წლიდან უღელტეხილთან ახლოს მუშაობს საბაგირო, რომელიც სოფელ ალმასიანს, ტრუსოს ხეობის დასაწყისს, გუდაურის საკურორტო ზონას აკავშირებს. მარშრუტი ორი გადანაცვლებით დაახლოებით 7,5 კმ-ია, კაბინები 10 კაცამდე იტევს. ეს არა მხოლოდ ტურისტული ატრაქციონია უღელტეხილისა და მიმდებარე მთების ხედებით, არამედ გადაადგილების სათადარიგო საშუალებაც იმ დღეებში, როცა გზა უღელტეხილზე ცუდი ამინდის გამო დაბლოკილია.
უღელტეხილამდე მისვლა მარტივია მანქანით ან საქართველოს სამხედრო გზაზე ტურის ფარგლებში: თბილისიდან გუდაურის გავლით გზა რამდენიმე საათს იკავებს, ტრაფიკისა და ამინდის მიხედვით. ჯვრის უღელტეხილიდან სტეფანწმინდამდე (ყაზბეგი) დაახლოებით 26 კმ-ია.
🗿 რა ვნახოთ ახლოს
უღელტეხილთან ახლოს, გუდაურის მხარეს, არის სადამკვირვებლო რუსეთ-საქართველოს მეგობრობის თაღით, აშენებული 1983 წელს გეორგიევსკის ტრაქტატის 200 წლისთავზე, გზის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პანორამით. სტეფანწმინდისკენ მიმავალი გზა გადის სნოს ციხის მახლობლად, ქალაქთან ახლოს კი, ცნობილი გერგეტის სამების ტაძრის, ყაზბეგის ფონზე.
მეორე მხარეს, თბილისთან ახლოს, მარშრუტი გადის ჟინვალის წყალსაცავსა და ანანურის ციხე-კომპლექსთან, ასე რომ, სამხედრო გზის მთელი მონაკვეთი, თბილისიდან სტეფანწმინდამდე, ადვილად იკვრება დატვირთულ ერთდღიან მარშრუტად, ჯვრის უღელტეხილით, როგორც კულმინაციით.
ჯვრის უღელტეხილი უბრალოდ რუკაზე უმაღლესი წერტილი კი არა, ადგილია, სადაც კავკასიონს ორ ნაწილად გამყოფ თავად ქედზე დგახართ, ჯვართან, რომელსაც პუშკინიცა და ლერმონტოვიც ახსოვს, ჩამქრალი ვულკანებისა და მინერალური წყაროს გვერდით. გზა აქამდე რთულია, მაგრამ სწორედ ასეთი წერტილებისთვის მოგზაურობენ სამხედრო გზაზე, არა უბრალოდ ერთი ქალაქიდან მეორეში მისასვლელად.
გაგივლიათ ჯვრის უღელტეხილი? გაგვიზიარეთ კომენტარებში Madloba-ზე: როგორი იყო გზა, მიაგნეთ თუ არა გვერდით მდგარ ისტორიულ ჯვარს და რა დაგამახსოვრდათ ყველაზე მეტად.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივლისისთვის. ზამთარსა და ცუდ ამინდში გზა უღელტეხილზე დროებით შეიძლება დაიხუროს ზვავის საფრთხის გამო, მოგზაურობამდე გადაამოწმეთ გზის მდგომარეობა. გვირაბის მშენებლობის ვადები შეიძლება შეიცვალოს.
📚 წაიკითხეთ შემდეგ სამხედრო გზა და ყაზბეგი
❓ ხშირად დასმული კითხვები
სოფლების გუდაურისა და ყობს შორის, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, საქართველოს სამხედრო გზაზე, რომელიც თბილისსა და ვლადიკავკაზს აკავშირებს.
გეოგრაფიული ბერდო 2379 მეტრზეა ზღვის დონიდან, თავად გზა კი უმაღლეს წერტილში 2395 მეტრამდე იზიდება.
ქვის ჯვრის მიხედვით, რომელიც მარშრუტის უმაღლეს წერტილს აღნიშნავს. ჯვარი 1824 წელს განახლდა გენერალ ერმოლოვის ბრძანებით, თუმცა ეს ადგილას ადრეც იდგა.
ალექსანდრ პუშკინი, ალექსანდრ გრიბოედოვი და მიხეილ ლერმონტოვი XIX საუკუნეში, მოგვიანებით კი ალექსანდრ დიუმა-მამა. პუშკინი აღწერდა ყობში გაჩერებას, „ჯვრის მთის" ძირას, არზრუმში მოგზაურობის ჩანაწერებში.
პრაქტიკულად კი, ეს ერთადერთი მთის გამვლელობაა საქართველოსა და რუსეთს შორის, ღია თითქმის მთელი წლის განმავლობაში. ზამთარში ზვავის საფრთხის გამო დროებითი დახურვები შესაძლებელია.
დიახ, დაახლოებით 9 კმ სიგრძის გვირაბი, ახალი გზის, კვეშეთი, ყობი, ნაწილი. გახვრეტა 2024 წელს დასრულდა, სრული ექსპლუატაცია კი 2025 წელს გამოქვეყნებული გეგმებით 2028 წელს იგეგმება.
სადამკვირვებლო რუსეთ-საქართველოს მეგობრობის თაღით, ვულკანური პლატო ჩამქრალი „შვიდი ძმის" ვულკანებით და მინერალური წყარო გზასთან ახლოს.
ახლოს მუშაობს საბაგირო, რომელიც სოფელ ალმასიანს გუდაურის კურორტთან აკავშირებს, მაგრამ ის კურორტს ხეობასთან აკავშირებს და არა თავად უღელტეხილზე გავლას ცვლის.
თბილისიდან გუდაურის გავლით გზა რამდენიმე საათს იკავებს, ტრაფიკისა და ამინდის მიხედვით. უღელტეხილიდან სტეფანწმინდამდე (ყაზბეგი) დაახლოებით 26 კმ-ია.
ასევე წაიკითხეთ
3 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში