საფარასა და ზარზმის მონასტრები: შუა საუკუნეების ტაძრები
ახალციხიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 12 კმ-ში მდებარეობს საფარი, შუა საუკუნეების ქართული მონასტერი და ჯაყელების (სამცხის მმართველების) ერთ-ერთი რეზიდენცია, ასევე მათი სამარხი.
კომპლექსის უძველესი ნაგებობა, ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია, X საუკუნით თარიღდება. მონასტრის ძირითადი ნაწილი (წმინდა საბას მთავარი გუმბათოვანი ეკლესია, სამრეკლო და სასახლე) XIII-XIV საუკუნეების მიჯნაზე, სამცხის მთავრის, ბექა ჯაყელის (1285-1309) მეფობის დროს აშენდა.

წმინდა საბას ეკლესიის სამხრეთ კედელზე გამოსახულია ქტიტორის პორტრეტი - ჯაყელების ოჯახის ოჯახური პორტრეტი: სარგის I (1266-1285), რომელიც მოგვიანებით ბერი გახდა და საბას სახელი მიიღო, მისი ვაჟი ბექა I - რომელსაც ხელში ჩარჩო უჭირავს და მისი ვაჟები სარგის II და ყვარყვარე (1334-1360). ეკლესიის დასავლეთით, ნარტექსის სარკმლის ზემოთ, ხუროთმოძღვარ ფარეზასძის წარწერაა. ეკლესიის როგორც ინტერიერი, ასევე ექსტერიერი მრავალი დეკორაციითა და ჩუქურთმით არის მორთული. მთავარი ეკლესიის დასავლეთით მდებარე სამრეკლო ჯაყელების ოჯახის მთავარი მოურავის, ლასურისძის, ოჯახური საფლავია. მონასტრის დასავლეთ მხარეს ძველი ციხესიმაგრის ნანგრევებია. XVI საუკუნეში, ოსმალეთის მმართველობის დროს, ბერებმა მონასტერი მიატოვეს. მონასტრული ცხოვრება აქ XIX საუკუნეში განახლდა.

ზარზმის მონასტერი სამცხის ისტორიულ ცენტრში მდებარეობს, ადიგენის ქალაქიდან 12 კილომეტრში. მონასტერი გუმბათოვანი ეკლესიის, სამრეკლოსა და ერთნავიანი სამლოცველოსგან შედგება. მონასტერი IX საუკუნეში კლარჯეთელი ბერის, სერაპიონ ზარზმელის მიერ დააარსა (მის ცხოვრებაზე ბასილი ზარზმელმა თავის ჰაგიოგრაფიაში „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება“ მოგვითხრობს). სერაპიონს მონასტრის მშენებლობაში ადგილობრივი დიდგვაროვანი გიორგი ჩორჩანელი დაეხმარა, რომელმაც ახალი მონასტრისთვის სოფელიც კი შესწირა. ეკლესია, რომელიც აღარ არსებობს, არქიტექტორმა გარბანელმა ააშენა.
ამჟამინდელი სამონასტრო კომპლექსი XIV საუკუნის დასაწყისში სამცხის მთავარმა ბექა ჯაყელმა (1285-1309) ააშენა. სამლოცველოს შესასვლელი ნაწილის სარდაფში შემორჩენილია X საუკუნის ისტორიული წარწერა (რომელიც მოგვითხრობს დავით III კურაპალატის ბარდას სკლეროსის წინააღმდეგ ლაშქრობის შესახებ), რომელიც ძველი შენობიდან არის შემორჩენილი.

ზარზმა მრავალრიცხოვანი ჩუქურთმებით და ფრესკებით გამოირჩევა. ფრესკებზე, რელიგიურ სცენებთან ერთად, ასევე წარმოდგენილია საერო დონორების პორტრეტები. სამხრეთ კედელზე სამცხე-ჯაყელების დინასტიის (სარგის I - 1266-1285; ბექა I - 1285-1309; სარგის II - 1309-1334; ყვარყვარე 1334-1360) ოჯახური პორტრეტია გამოსახული. ჩრდილოეთ კედელზე XVI საუკუნის ფრესკებია. ზარზმის სამრეკლო ერთ-ერთი უდიდესია საქართველოში. მის პირველ სართულზე ხურციძემ XVI საუკუნის წმინდა იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია გახსნა. XX საუკუნის დასაწყისში რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის საქართველოს ეგზარქოსმა ზარზმაში აღდგენითი სამუშაოები ჩაატარა. ფრესკებისა და კანკელების ნაწილი ამ პერიოდში წაიშალა.
ასევე წაიკითხეთ




42 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
Ещё нашла новое для себя понятие - ктиторское изображение. Оказывается, это портрет ктитора. А ктитор - человек, оплативший восстановление или украшение храма. В благодарность их изображали на стенах церквей, иконах, молились за них.
Одними из таких являются монастырь Сапара и Зарзма.
Сапара – средневековый грузинский монастырь. Он хранит в себе целую историю создания, очень красив как снаружи, так и внутри. Автор статьи смог нам донести все важнейшие детали из далекого прошлого.