⛪ ფარული ტაძრები კახეთში: გზამკვლევი მთავარი მარშრუტების მიღმა დარჩენილ ეკლესიაზე
⛪ რა უნდა იცოდეთ კახეთის ნაკლებად ცნობილ ეკლესიებზე
კახეთი ცნობილია დიდი სიწმინდეებით, ბოდბე, ალავერდი, ნეკრესი, იყალთო. მაგრამ ამ მარშრუტების მიღმა რეგიონში ათობით თითქმის უცნობი ტაძარია გაფანტული: V საუკუნის ადრექრისტიანული ბაზილიკები, გვიანი შუა საუკუნეების გუმბათოვანი დარბაზები და თუნდაც XX საუკუნის დასაწყისის რუსული ეკლესია. ეს გზამკვლევი აერთიანებს ჩვიდმეტ ასეთ ადგილს კოორდინატებით.
კახეთს ჩვეულებრივ ვენახებითა და მონასტრებით ვცნობთ, ნაოსანი მარშრუტით: ბოდბე, სიღნაღი, გრემი, ნეკრესი, ალავერდი. ეს სიწმინდეები დამსახურებულად იზიდავს მომლოცველთა და ტურისტთა ნაკადებს. მაგრამ თუ მთავარი გზებიდან გადაუხვევთ, რეგიონი სხვა მხრიდან იხსნება: სოფლებში, სასაფლაოებზე და გორაკებზე იმალება ათობით ტაძარი, რომლებზეც თითქმის არაფერია დაწერილი.
მათ შორისაა V საუკუნის ადრექრისტიანული ბაზილიკები, საქართველოში ქრისტიანობის მიღების თანატოლები, გვიანი შუა საუკუნეების გუმბათოვანი დარბაზები მოხატულობის ნაშთებით, და თუნდაც უნიკალური რუსული ეკლესია XX საუკუნის დასაწყისისა. ეს გზამკვლევი აერთიანებს ჩვიდმეტ ასეთ ტაძარს კახეთის რაიონების მიხედვით. თუ რეგიონის მთავარი სიწმინდეები გაინტერესებთ, მათზე ცალკე მასალაა: კახეთის ქრისტიანული ტაძრები.
🗺️ თექვსმეტი ეკლესია რაიონების მიხედვით
გახსენით რაიონი, ტაძრების აღწერაზე გადასასვლელად.
🏔️ ახმეტის მუნიციპალიტეტი 3
🍇 თელავის მუნიციპალიტეტი 2
⛰️ ყვარლისა და გურჯაანის რაიონები 3
☀️ ნეკრესი და მიდამოები 1
🌾 სიღნაღისა და ლაგოდეხის რაიონები 3
🏜️ დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი 4
🗺️ კახეთის ნაკლებად ცნობილი ეკლესიები რუკაზე
Google Maps-ში გახსნა🏔️ ახმეტის მუნიციპალიტეტი: ბაზილიკები კავკასიონის ძირას
ჩრდილო-დასავლეთ კახეთი, სადაც კავკასიონის მთები ალაზნის ველისკენ ეშვება, რეგიონის რამდენიმე უძველეს ტაძარს ინახავს, ნაწილი მათგანი კახეთის წერილობით ისტორიაზეც უფრო ძველია.
ცხრაკარა მატანში, V საუკუნის ადრექრისტიანული ბაზილიკა, რომლის სახელიც „ცხრა კარად" ითარგმნება. ეს რამდენიმე სხვადასხვა ხანის ეკლესიის მთელი კომპლექსია, ხოლო თავად ბაზილიკა კახეთის ერთ-ერთ უძველეს შემონახულ ტაძრადაა მიჩნეული. მდებარეობს სოფელ მატანში, მთების ძირას.
ახლოს, ერელაანთი, პატარა V-VI საუკუნის „თავისუფალი ჯვრის" ტიპის ტაძარი, კახეთის ერთ-ერთი პირველი ჯვრული ტაძარი. შიგნით შემონახულია XVII საუკუნის მოხატულობა ღვთისმშობლის გამოსახულებით, ხოლო გუმბათი ეყრდნობა კონსტრუქციას ოთხი ფანჯრით, რომელიც რბილ, გაფანტულ სინათლეს იძლევა. ტაძარი ღიაა, და მოხატულობის ნახვა საკუთარი თვალით შეიძლება.
რაიონის მესამე ტაძარი, მთავარანგელოზის ეკლესია არგოხში, გვიანი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია ძველ სოფლის სასაფლაოზე, სოფლის ჩრდილოეთით. მისი მთავარი ღირებულებაა XVI-XVII საუკუნის მოხატულობა, შესრულებული სამ რეგისტრში, სოფლური მონუმენტური ფერწერის იშვიათი ნიმუში იმ პერიოდისა.
🍇 თელავის მუნიციპალიტეტი: ტაძრები რეგიონის ცენტრში
ცნობილი ბატონისციხის გარდა, თელავსა და მის შემოგარენში ნაკლებად შესამჩნევი, მაგრამ ძველი ტაძრებიც დგას.
ღვთაება, სამების ტაძარი, V-VI საუკუნის სამნავიანი ბაზილიკა, ნაწყობი მდინარის ქვისგან, პირდაპირ ქალაქის ტერიტორიაზე. მას უჩვეულო დეტალი ახასიათებს: ჩრდილოეთის თარები ცხენისნალისებრია, სამხრეთისა კი, წვეტიანი. სტუმართა შეფასებებში მოხსენიებულია გადმოცემა, რომ აქ ერთ-ერთი ქართველი მეფე იყო დაკრძალული.
ღვინის სოფელ ვარდისუბანში დგას ღვთისმშობლის ეკლესია, მოქმედი ტაძარი ტრადიციული ქართული ხუროთმოძღვრებით. აქ რეგულარულად ტარდება წირვები, ინახება ხატები და რელიკვიები, ხოლო თავად სოფელი ცნობილია ქვევრის სახელოსნოებით, სადაც თიხის ჭურჭელს ღვინისთვის ამზადებენ.
⛰️ ყვარელი და გურჯაანი: გათხრებიდან გუმბათოვან დარბაზებამდე
დოლოჭოპის ბაზილიკა, ბოლო წლების ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო არქეოლოგიური აღმოჩენა. ეს დიდი, V საუკუნის სამნავიანი ბაზილიკა მხოლოდ 2010 წელს იქნა გათხრილი ყვარლის მუნიციპალიტეტში და ნამდვილ სენსაციად იქცა: ნაგებობის მასშტაბი მნიშვნელოვან ადრექრისტიანულ ცენტრზე მიუთითებს. დღეს ნანგრევები დათვალიერებისთვის ხელმისაწვდომია.
ვაჩნაძიანის ყოვლადწმინდა, VIII-IX საუკუნის გუმბათოვანი ტაძარი გურჯაანის რაიონში, ცნობილი აგრეთვე როგორც „ყველაწმინდა" (ქველაცმინდა). ეს ქართული ხუროთმოძღვრების გარდამავალი პერიოდის ნიმუშია, როცა ოსტატები ბაზილიკისა და გუმბათის შეხამების გზას ეძებდნენ. მის გვერდით შემონახულია კიდევ ერთი, უფრო პატარა წმინდა გიორგის ეკლესია, ასე რომ ადგილი პატარა ტაძრულ ანსამბლს ქმნის.
სოფელ გავაზში, ყვარლის რაიონში, დგას ღვთისმშობლის ეკლესია ძველ გავაზში, ძველი ტაძარი, რომლის სახელწოდება „ძველი" თავად მიუთითებს მის სიძველეზე.
☀️ ნეკრესის მზის ტაძარი: ქრისტიანობამდელი მემკვიდრეობა
ცალკე დგას ამ სიაში ყველა ტაძრისგან ნეკრესის მზის ტაძარი. ეს ჩვეული გაგებით ქრისტიანული ტაძარი არ არის, არამედ ძველი სალოცავი, დაკავშირებული ქრისტიანობამდელ რწმენებთან და მზის კულტთან, რომელიც კახეთში ქრისტიანობის მიღებამდე არსებობდა.
ასეთი სალოცავები გვახსენებს, რომ კახეთი პირველი ბაზილიკების აშენებამდე დიდი ხნით ადრეც სარწმუნოებრივი გზაჯვარედინი იყო: აქ ცეცხლსა და მზეს სცემდნენ თაყვანს, და ამ კულტების კვალი ქვაშია შემონახული. მზის ტაძარი ცნობილი ნეკრესის მონასტრული კომპლექსის ტერიტორიაზე ან მის უშუალო სიახლოვეს მდებარეობს, რაც საშუალებას გაძლევთ ერთი ვიზიტის ფარგლებში ისტორიის ორივე ფენა, ქრისტიანობამდელი და ქრისტიანული, ნახოთ.
🌾 სიღნაღისა და ლაგოდეხის რაიონები: ბაზილიკები ვენახებსა და ბაღებს შორის
სამხრეთ-აღმოსავლეთ კახეთში, ქიზიყის მხარეში, აზერბაიჯანის საზღვართან, ტაძრები ვენახებში, ატმის ბაღებსა და მინდვრებში იმალება.
იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია ვაკირში, XII საუკუნის სამეკლესიიანი ბაზილიკა სიღნაღის რაიონში. 1550 წელს ის განაახლა კახეთის მეფე ლევანმა, ხოლო დასავლეთის მხრიდან ტაძარს დაემატა სამსართულიანი სამრეკლო, სოფლის ეკლესიისთვის იშვიათი დეტალი.
ლაგოდეხის რაიონში, სოფელ ხოშატიანის ატმის ბაღებს შორის, დგას ღვთისმშობლის ეკლესია, გვიანი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია. დასავლეთიდან მას დაემატა სამრეკლო კუბური საძირკვლითა და რვაკუთხა ბანით ზემოთ, ხოლო შიგნით შემონახულია ძველი მოხატულობის ფრაგმენტები.
იქვე, ლაგოდეხის რაიონშია წმინდა თეოდორეს ეკლესია ლელიანში, მიძღვნილი თეოდორე ტირონისადმი. ეს ორი ეპოქის სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, აშენებული ორ ეტაპად, XI-XII და XVI-XVII საუკუნეებში, ნახევარწრიული აფსიდითა და სამრეკლოთი სამხრეთის მხრიდან.
🏜️ დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი: რუსული ეკლესიიდან ფიროსმანის სოფლამდე
კახეთის სამხრეთი, ნახევარმშრალი ნაწილი, ალბათ, ამ სიის ყველაზე მოულოდნელ ტაძრებს ინახავს.
სერაფიმე საროველის გუმბათოვანი ეკლესია სამრეკლოში, ნამდვილი იშვიათობა საქართველოსთვის. ეს რუსული ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძარია, აშენებული 1902 წელს გრაფ სეჩენოვის შემოწირულობით, გუმბათის სიმაღლე 16 მეტრია. კატალოგის მონაცემებით, ეს მსოფლიოში მეორე ტაძარია, კურთხეული სერაფიმე საროველის სახელზე. 2012 წლის რესტავრაციის შემდეგ ტაძარი მოქმედია და შესამჩნევად გამოირჩევა ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ფონზე.
მთავარანგელოზების ეკლესია ზემო მაჩხაანში, XVIII საუკუნის გუმბათოვანი დარბაზი, წარწერების გარეშე. მისი არქიტექტურული თავისებურებაა გუმბათი, რომელიც ორ წყვილ შვერილს ეყრდნობა, და ნახევარწრიული და წვეტიანი თარების უჩვეულო შერწყმა ერთ ნაგებობაში.
ბოლოს, ეკლესია მირზაანში, XIV-XVIII საუკუნის „ალავერდის" ტაძარი, სწორედ იმ სოფელში, სადაც დაიბადა ნიკო ფიროსმანი. დარბაზულ ეკლესიას მოგვიანებით დიდი დარბაზი დაემატა, ხოლო წყობაში მოჭიქული აგურია გამოყენებული. აქ ჩამოსვლა კარგად ერწყმის ფიროსმანის სახლ-მუზეუმის მონახულებას იმავე სოფელში.
აღსანიშნავია ხირსას მონასტერიც სოფელ ტიბაანში, კახეთის ერთ-ერთი უძველესი მონასტერი. გადმოცემა მის დაარსებას უკავშირებს ცამეტი ასურელი მამიდან ერთ-ერთს, რომლებიც VI საუკუნეში საქართველოში ქრისტიანობის განმტკიცებისთვის ჩამოვიდნენ. მონასტერი ტურისტული მარშრუტებისგან მოშორებით დგას, მაგრამ თავისი სიძველითა და მნიშვნელობით ცალკე ვიზიტის სავსებით ღირსია.
📌 გამგზავრებამდე გასათვალისწინებელი
📄 გადმოწერეთ ოფლაინ გზამკვლევი PDF-ად
მდებარეობის რუკა, ყველა 15 ეკლესიის GPS კოორდინატები, აღწერები და მარშრუტები რაიონების მიხედვით. მუშაობს ადგილზე კავშირის გარეშეც.
ყოფილხართ რომელიმე ამ ეკლესიაში? გვიამბეთ, მოახერხეთ თუ არა შიგნით შესვლა, შემონახულა თუ არა მოხატულობა და რომელმა ტაძარმა მოახდინა ყველაზე დიდი შთაბეჭდილება. თქვენი დაკვირვებები დაეხმარება მათ, ვინც კახეთის დიდი ტურისტული მარშრუტების მიღმა ნახვას ისურვებს.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივლისისთვის. ტაძრებზე წვდომა, გზების მდგომარეობა და წირვის საათები შეიძლება შეიცვალოს, გამგზავრებამდე დააზუსტეთ ადგილობრივებთან.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 ბოდბის, ალავერდისა და ნეკრესის გარდა, რეგიონში ათობით ნაკლებად ცნობილი ტაძარია: დოლოჭოპისა და ცხრაკარას V საუკუნის ადრექრისტიანული ბაზილიკები, ვაჩნაძიანის გუმბათოვანი ყოვლადწმინდა, 1902 წლის რუსული სერაფიმეს ეკლესია და სხვები. ბევრი მათგანი სოფლებში, ტურისტული მარშრუტებისგან შორსაა.
💬 უძველესთა შორისაა დოლოჭოპისა და ცხრაკარას ბაზილიკები (V საუკუნე), ასევე ერელაანთისა და თელავის ღვთაების ეკლესიები (V-VI საუკუნეები). ისინი საქართველოში ადრექრისტიანობის თანატოლები არიან.
💬 ქრისტიანობამდელი სალოცავი, დაკავშირებული მზის კულტთან, რომელიც კახეთში ქრისტიანობის მიღებამდე არსებობდა. მდებარეობს ცნობილი ნეკრესის მონასტრის გვერდით, რაც საშუალებას იძლევა ერთ მოგზაურობაში ისტორიის ორივე ფენა ნახოთ.
💬 დიახ, სამრეკლოს გუმბათოვანი ეკლესია, აშენებული 1902 წელს გრაფ სეჩენოვის შემოწირულობით, რუსული ჯვარ-გუმბათოვანი სტილით. კატალოგის მონაცემებით, ეს მსოფლიოში მეორე ტაძარია სერაფიმე საროველის სახელზე.
💬 მოხატულობა შემონახულია არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესიაში (XVI-XVII სს.), ერელაანთში (XVII ს.), და ფრაგმენტულად ხოშატიანში. ძველ მოხატულობასთან ფლეშს ნუ გამოიყენებთ.
💬 ტაძრები მუნიციპალიტეტების მიხედვით დააჯგუფეთ: ახმეტის რაიონი (ცხრაკარა, ერელაანთი, არგოხი), თელავი (ღვთაება, ვარდისუბანი), დედოფლისწყარო (სერაფიმე, ზემო მაჩხაანი, მირზაანი). ნაწილთან მხოლოდ გრუნტის გზა მიდის, წვდომა ადგილობრივებთან დააზუსტეთ.
1 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში