🌿 ჭაჭუნას ეროვნული პარკი: სტეპი, ჭაჭუნა და ველური ბუნება კახეთში
ჭაჭუნის აღკვეთილი ერთი მზერით
ეს კახეთის ის ნაწილია, სადაც მთები არ ჩანს. 5200 ჰა სტეპი, ნახევარუდაბნო და ჭაობი მდ. იორის პირას, აზერბაიჯანის საზღვართან. 82 სახეობის ფრინველი, გველი-გურზა, შაკალი და, შესაძლოა, ზოლიანი ჰიენა.
ჭაჭუნის აღკვეთილი კახეთის სხვა სახეა. ფოთლოვანი ტყეები და ვაზის ვენახები აქ არ არის, ამის მაგივრად, გამხმარი ქედები, თიხის გორაკები, ნახევარუდაბნო და მდ. იორის ტუგაის ტყე, ისეთი, რომელიც ველური პისტაშია და სამი სახეობის ღვია. ეს ადგილი ყოველთვის მოვლენ, ვინც ბუნებას ქართული ველის ყველა ნიუანსს შეყვარებული. აზერბაიჯანის საზღვრამდე მხოლოდ რამდენიმე კილომეტრი.
🌿 სახელის ისტორია და სამი ლანდშაფტი
სახელი «ჭაჭუნა» ოცნებულ ხეს, ევროპული ვარხლის (Populus tremula) ეკუთვნის. ზამთრის მზიანი დღე, ყინვა, ტოტები ათბება, ილბება და იწყებს ჟრიალს. ეს ბგერა კი ტყეს სახელად დარჩა.
ჭაჭუნის ლანდშაფტი სამ სრულიად განსხვავებულ ზონად იყოფა, და სამივე ერთ ადგილასაა:
ტუგაის ტყე მდ. იორის გასწვრივ, ვარხლის სიჭარბით. ნაპირებზე ასევე გვხვდება გრძელყუნწიანი მუხა, ველური ფისტაშია, თეთრი ტირიფი, კავკასიური ბეჭია. ჭაობი 24 ჰა-ს იკავებს.
სტეპი და ნახევარუდაბნო გორაკებზე: ველური ფისტაშიის ღია ტყე, სამი სახეობის ღვია (Juniperus oxycedrus, J. foetidissima, J. polycarpos), მაჟალო, მსხლი. ლოდნარი ფერდობები, მშრალი ხევები, კლდის ქიმები.
გეოლოგიური ფენები: ქვიშაქვა, თიხა ვულკანური ფერფლის ფენებით, კირქვა, კონგლომერატი. 2011 წელს ტერიტორიაზე ნაპოვნია გამქვავებული ფაუნის ნიმუშები.
ენდემური მცენარეები: ქართული ირისი და ეიხლერის ტიტა ღია სივრცეებზე.
🦅 82 სახეობის ფრინველი: ბარდვოჩინგის სამოთხე
ჭაჭუნა ფრინველთათვის ყველაზე მდიდარი ადგილია. 82 სახეობა, 10 საქართველოს წითელ წიგნში.
მტაცებლები: ქორ-არწივი (Aquila heliaca), რომელიც განსაკუთრებით იშვიათია კავკასიაში. კლდის ქიმებში ბუდობენ ორი სახეობის ვულტური: ვულტური ეგვიპტური და ვულტური ლეშია. ღვიის ხეებზე ბუდობს შავი ვულტური.
სტეპის ფრინველები: შავი ტერი (black francolin), ქედანი, ტრედი, გვრიტი, ბეღლის ქორი, ქართველი ქორი.
დაკვირვება: ტერიტორიაზე გამართულია სამეთვალყურეო სიმაგრეები, სადაც ფრინველები ხელს არ ეყრება. ბარდვოჩინგი გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ყველაზე ნაყოფიერია.
🦎 სხვა ცხოველები: ჭაობის კატა, ჰიენა და გველი-გურზა
ჭაჭუნაში ბინადრობს გველი-გურზა (Macrovipera lebetina), ძალიან შხამიანი გველი. კლდის ქვეშ ნუ ჩახედავთ ხელს, მაღალ ბალახში ფრთხილად იარეთ, სასიარულო ფეხსაცმელი სავალდებულოა. ასევე გვხვდება მორიელები და სოლიფუგები (მზის ობობები), ღამით კარვის კარი დახურეთ.
ძუძუმწოვრები: ჭაობის კატა (Felis chaus), კავკასიური გვამბია (Lynx lynx), კაბი (Sus scrofa), შაკალი, მელა, კურდღელი, გოჭა. განსაკუთრებული სიმბოლო: ზოლიანი ჰიენა (Hyaena hyaena), საქართველოს ერთ-ერთი იშვიათი სახეობა. ვარაუდობენ, რომ ჭაჭუნაში ჯერ კიდევ ბინადრობს, თუმცა ეს ზუსტად დადასტურებული არ არის.
ქვეწარმავლები: ბერძნული კუ (Testudo graeca), გველი-გურზა (ძალიან შხამიანი, ნახვის ალბათობა დაბალია, მაგრამ სიფრთხილე საჭიროა). მწერებიდან: ბალახის ბუზები, მორიელები, სოლიფუგები.
🏛️ ისტორიული ძეგლები კიზიყში
ჭაჭუნა კახეთის ისტორიულ მხარეში, კიზიყში (ასევე ცნობილი კამბეჩოვანი), მდებარეობს. ტერიტორიის ახლოს რამდენიმე ძეგლია:
ხორნაბუჯის ციხე, შუასაუკუნეების სიმაგრე, ქართველ მეფეთა ისტორიული ნადიმობის ადგილი. იბერიის მეფემ ვახტანგ I-მა V–VI საუკუნეებში დააარსა.
ოზაანის ამაღლების ეკლესია V–VI საუკუნის, სამშენებლო ხასიათით.
კიზიყი, ირაკლი II-ის მიერ XVIII საუკუნეში გზაჯვარედინზე ჩამოყალიბებული ქალაქი, 23 კოშკით და 5 კარიბჭით, თითქმის ხელუხლებლად შემორჩენილი.
🚗 როგორ მოხვდეთ: 4x4, ნებართვა და ვიზიტ-ცენტრი
4x4 სავალდებულოა. ჩვეულებრივი მანქანა ვერ გაივლის. ბილიკები ისევ არარეგულირებულ გზებს ემსგავსება: ქვიშიანი, ტალახიანი, ღრმა ეროზიული ხვრელებით. 4x4-ც კი ვერ გარანტირებს ყველაფერს.
ნებართვების სქემა ორსაფეხურიანია:
პირველი, ვიზიტ-ცენტრი დედოფლისწყაროში (ვაშლოვანის ადმინისტრაციასთან ერთ შენობაში), ორ-პარ 10:00–18:00, სადილის შესვენებით. აქ იხდით სტუმრობის საფასურს, იღებთ ბეჭდიან ნებართვას, რუკასა და გზის მდგომარეობის ინფოს. ვიზიტამდე ტელეფონით ან ელ-ფოსტით განახლება სჩქარებს პროცედურას: +995 577 90 72 72, [email protected].
მეორე, სასაზღვრო პოლიციის განყოფილება (5 წუთი ვიზიტ-ცენტრიდან). სასაზღვრო ზონის ნებართვა, უფასოა. პასპორტი და მანქანის დოკუმენტები.
ღამის გათევა: ტერიტორიაზე ვანქია, ასევე შეიძლება კარვისა და ძილის ტომრის გაქირავება. ბაზა დედოფლისწყაროში, ამ ქალაქს «ბოლო ცივილიზაციის პუნქტი» ეძახიან: ჩამოვიდეთ, შეავსეთ სათადარიგო სათვსომი, მოამზადეთ ყველაფერი.
ჭაჭუნა ხშირად ვაშლოვანის ეროვნულ პარკთან ერთ მოგზაურობაში ერთვება, რადგან ორივე ერთ ვიზიტ-ცენტრიდან სამართლდება, ახლო-ახლოსაა და ერთი ნებართვა ორ ადგილს ფარავს. ვასილოვანი უფრო ცნობილია, ჭაჭუნა კი ნაკლებ ხალხიანი და ფრინველებისთვის მდიდარი. თუ ბარდვოჩინგი გიყვართ, ჭაჭუნა ვაშლოვანზე სჯობს.
🗺️ ვაშლოვანი მახლობლად
ჭაჭუნის ჩრდილო-დასავლეთით ვაშლოვანის ეროვნული პარკია, ანალოგიური ლანდშაფტით, მაგრამ სხვა ბუნებით: ტალახის ვულკანები, კანიონები, ნახევარუდაბნო. ორივე ობიექტი ერთ მოგზაურობაში ადვილად ჩაეტეოდა. ვაშლოვანი კახეთის კატეგორიაშია Madloba-ზე.
ჭაჭუნაში ყოფილხართ? გაიზიარეთ Madloba-ზე: 4x4-ით წასვლა გაგიჭირდათ თუ არა, ფრინველებიდან რა ნახეთ და ნებართვების პროცედურა რამდენ ხანს გაგრძელდა. ეს სხვა მოგზაურებს ეხმარება.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივნისისთვის. ვიზიტ-ცენტრის განრიგი და ნებართვის პირობები შეიძლება შეიცვალოს, ვიზიტამდე დაუკავშირდით: +995 577 90 72 72.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
კახეთის, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში მდებარე დაცული ტერიტორია, 5200 ჰა. 1996 წელს დაარსდა. სტეპი, ნახევარუდაბნო, ტუგაის ტყე და ჭაობი მდ. იორის პირას, აზერბაიჯანის საზღვართან.
დიახ. ჩვეულებრივი მანქანა ვერ გაივლის: ბილიკები ქვიშიანია, ტალახიანი, ღრმა ეროზიული ხვრელებით. მოტოციკლები და სატვირთო ავტომობილები არ შედის. ძაღლები არ შედის.
ვიზიტ-ცენტრის შემდეგ სასაზღვრო პოლიციის განყოფილებაში, 5 წუთის სავალი. ნებართვა უფასოა, პასპორტი და მანქანის დოკუმენტები გჭირდებათ.
82 სახეობა, 10 საქართველოს წითელ წიგნში: ქორ-არწივი, ეგვიპტური, შავი და ლეშია ვულტური, შავი ტერი, ქედანი, ბეღლის ქორი. კლდის ქიმები ვულტურების საბუდარია.
დიახ. ტერიტორიაზე ვანქია, ასევე შეიძლება კარვისა და ძილის ტომრის გაქირავება. ბაზა დაჯავშნეთ ვიზიტ-ცენტრის გავლით.
ტერიტორია წლის ნებისმიერ დროს ღიაა. ფრინველებისთვის გაზაფხული (მარტი-მაისი) და შემოდგომა (სექტემბერი-ნოემბერი) საუკეთესოა. ზაფხული ძალიან ცხელია (+35°C-მდე), ზამთარი მსუბუქია (იანვრის საშუ. -2.5°C).
ვაშლოვანი უფრო ცნობილია და ტალახის ვულკანებითა და კანიონებით გამოირჩევა. ჭაჭუნა ფრინველებით მდიდარია, ნაკლებ ხალხიანია. ორივეს ვიზიტ-ცენტრი ერთია, ნებართვა ორ ადგილს ფარავს.
2 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში