ტაძარი მდებარეობს მცხეთაში, ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს შორის, არაგვისა და მტკვრის შესართავთან. სახელი „სვეტიცხოველი" ნიშნავს „ცხოველმყოფელ სვეტს". დღევანდელი ნაგებობა აშენდა 1010-1029 წლებში არქიტექტორ არსუქიძის მიერ, კათალიკოს მელქისედეკის მოწვევით, უფრო ადრეული ნაგებობების ადგილას: მეფე მირიან III-ის (IV ს.) ხის ეკლესია და ვახტანგ გორგასლის (V ს. ბოლო) ბაზილიკა, აღმოჩენილი 1970-71 წლების რესტავრაციისას.
ქართული გადმოცემით, აქ დაკრძალულია ქრისტეს კვართი: მცხეთელმა ებრაელმა ელიოზმა იერუსალიმში ჯვარცმას დაესწრო, რომაელი ჯარისკაცისგან კვართი შეიძინა და მშობლიურ ქალაქში ჩამოიტანა. მისმა დამ, სიდონიამ, კვართზე ხელის შეხებისას გრძნობებით დათრგუნული გარდაიცვალა, კვართი კი იმდენად მჭიდროდ მიეკვრა სხეულს, რომ ვერ მოაშორეს, ამიტომ მასთან ერთად დაკრძალეს. საფლავზე ამოსული ნაძვისგან მოგვიანებით შვიდი სვეტი გამოთალეს ტაძრის საძირკვლისთვის, მეშვიდეს კი, გადმოცემით, სასწაულებრივი თვისებები ჰქონდა, საიდანაც ტაძრის სახელწოდებაც მომდინარეობს.
ტაძრის ისტორიასა და მიხეილ მამულაშვილის ბაღზე დაწვრილებით მოგვითხრობს სტატია სვეტიცხოვლის ტაძარზე.
ტაძარი ქართველი მეფეების კურთხევისა და დაკრძალვის ადგილი იყო, მათ შორის ვახტანგ გორგასლის, ერეკლე II-ისა და საქართველოს უკანასკნელი მეფის, გიორგი XII-ის. საკათედრო ტაძარი 54 მეტრის სიმაღლისაა გუმბათის ქვეშ, რაც მას შუასაუკუნეების საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ ტაძრად აქცევს. დღეს სვეტიცხოველი მოქმედი საკათედრო ტაძარია და საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის რეზიდენცია, ასევე იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მცხეთის ისტორიული ძეგლების შემადგენლობაში, ჯვრის მონასტერთან ერთად.




























