ანჩისხატის ტაძარი თბილისში: ბაზილიკა ანჩის ხატით VI საუკუნიდან
⛪ VI საუკუნის ბაზილიკა · ⏱️ 30–60 წუთი · 📍 იოანე შავთელის ქუჩა, ძველი თბილისი
⛪ რა უნდა იცოდეთ ვიზიტამდე
| 📍 მისამართი | იოანე შავთელის ქუჩა, ძველი თბილისი |
| 📅 ასაკი | VI საუკუნე — თბილისის უძველესი შემორჩენილი ეკლესია |
| 🔄 სახელწოდებები | თავდაპირველი — ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შობისა. სახელი შეეცვალა „ანჩისხატად“ 1664 წელს |
| 🖼️ ანჩის ხატი | ოქრომჭედელ ბექა ოპიზარის ნამუშევარი. ამჟამად ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში |
| 🏛️ არქიტექტურა | სამნავიანი ბაზილიკა. XVII ს-ის ფრესკები. 1675 წლის სამრეკლო. ხის刻 ორნამენტიანი კარები |
| 🎓 ისტორია | 1755 წელი: ეკლესიასთან მოქმედებდა სკოლა და სემინარია. აქ სწავლობდნენ ქართველი უფლისწულები |
| 🕐 შესვლა | უფასო. შესვლა დასავლეთის კარიდან. ქალებისთვის — თავსაბურავით |
🧭 ვისთვის არის ეს სტატია
ანჩისხატი თბილისის ერთ-ერთი ისეთი ადგილია, რომელსაც გვერდით ადვილად ჩაუვლი ისე, რომ ვერც კი გააცნობიერებ, რა დგას შენ წინაშე. პატარა ეკლესია ძველ ქალაქში, შავთელის ქუჩაზე. გარედან — თანამედროვე სტანდარტებით არაფერი განსაკუთრებული. შიგნით კი — XVII საუკუნის ფრესკები, VI საუკუნის ისტორია, ნგრევისა და აღდგენის კვალი და განსაკუთრებული სიჩუმე. ეს სტატია განკუთვნილია მათთვის, ვისაც სურს აქ გააზრებულად მოვიდეს.

⛪ თხუთმეტი საუკუნე ძველ ქალაქში
ანჩისხატი თბილისის უძველესი შემორჩენილი ეკლესიაა. იგი აგებულია VI საუკუნეში და გაუძლო საუკუნეების მანძილზე გადატანილ ომებს, ნგრევასა და გადაკეთებებს — და მაინც იმავე ადგილას დგას, იოანე შავთელის ქუჩაზე, ძველი ქალაქის შუაგულში.
ეკლესიის თავდაპირველი სახელია ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შობისა — ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შობის დღესასწაულის პატივსაცემად. ამ სახელს ტაძარი ატარებდა ათას წელზე მეტი ხნის განმავლობაში.
სახელის შეცვლა 1664 წელს
1664 წელს სამხრეთ საქართველოდან ეკლესიაში გადმოასვენეს მაცხოვრის სასწაულთმოქმედი ანჩის ხატი. ხატი მოჭედილი იყო ოქრომჭედლობის გამოჩენილი ოსტატის — ბექა ოპიზარის მიერ, რომელიც შუა საუკუნეების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქართველი იუველირი და ხელოვანი გახლდათ. ამ ხატის გამოჩენამ შეცვალა თავად ტაძრის სახელი: ეკლესიას ეწოდა „ანჩისხატი“ — სიტყვასიტყვით „ანჩის ხატი“.
მოგვიანებით ხატი გადაიტანეს: ამჟამად იგი ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, სადაც მისი ნახვა შესაძლებელია.

🏛️ არქიტექტურა: რას მივაქციოთ ყურადღება
სამნავიანი ბაზილიკა საეკლესიო ნაგებობის კლასიკური ადრექრისტიანული ტიპია. მართკუთხა შენობა შიგნიდან სვეტების ორი მწკრივით იყოფა სამ ნაწილად (ნავად). აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ნახევარწრიული აფსიდები უძველესი არქიტექტურული ტრადიციის გამოძახილია.
მრავალგზისი ნგრევისა და აღდგენის გამო, გარკვეულ პერიოდში ქვის კედლები აგურით შეიცვალა. ეს არის თურქულ და სპარსულ არმიებთან ომების შემდეგ ჩატარებული რამდენიმე რესტავრაციის შედეგი.
ტაძარს აქვს სამი შესასვლელი — სამხრეთიდან, ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან. ამჟამად მხოლოდ დასავლეთის კარია ღია.
რა ვნახოთ გარედან
- ქართული ორნამენტებით შემკული ხის კარები — თითოეული შესასვლელი მათითაა გაფორმებული. ორნამენტი ავთენტურია და ყველა გადაკეთებას გაუძლო.
- ბოლნური ჯვრის რელიეფი და ანგელოზის ფიგურა — დასავლეთ ფასადზე. თავდაპირველი დეკორის ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ელემენტთაგანი, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია.
რა ვნახოთ შიგნით
- XVII საუკუნის ფრესკები — ამშვენებს კედლებს. რესტავრაციების შემდეგ, სადაც კი შესაძლებელი იყო, პირვანდელი მოტივები შენარჩუნდა.
- 1675 წლის სამრეკლო — ეკლესიის დასავლეთ ნაწილზე მიაშენა კათოლიკოსმა დომენტიმ. ორსართულიანი აგურის კოშკი მეორე იარუსზე დეკორატიული ნიშებით.

🎓 სკოლა ქართველი უფლისწულებისთვის
ეს არის ანჩისხატის შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე მოულოდნელი და მნიშვნელოვანი ფაქტი.
1755 წელს ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-მ მიიღო გადაწყვეტილება ეკლესიასთან სახალხო სკოლისა და სასულიერო სემინარიის გახსნის შესახებ. სწორედ ამ ეკლესიის კედლებში იღებდნენ განათლებას ქართველი უფლისწულები.
პროგრამა ფართო იყო: ღვთის სიტყვისა და ეკლესიის ისტორიის გარდა, აქ ასწავლიდნენ ფიზიკას, არითმეტიკას, ქართულ ენას, გრამატიკას, რიტორიკასა და ლოგიკას. ეს იყო იმ დროის საქართველოში სისტემური საერო განათლების ერთ-ერთი პირველი გამოცდილება.
ესტუმრეთ ტაძარს არატურისტულ საათებში — ადრე დილით ან გვიან საღამოს. ანჩისხატი პატარაა: შუადღისას ბევრი ტურისტული ჯგუფია, რაც სრულიად ცვლის ატმოსფეროს. სიჩუმეში ეს ეკლესია სულ სხვანაირად აღიქმება. თუ გსურთ თავად ანჩის ხატის ნახვა — ესტუმრეთ საქართველოს ეროვნულ მუზეუმს: იგი მუდმივ კოლექციაშია გამოფენილი. გადაუღეთ ფოტო დასავლეთ ფასადს ანგელოზის რელიეფით — ეს ის დეტალია, რომელიც ადვილად შეიძლება გამოგრჩეთ.
🗺️ როგორ დაგეგმოთ ვიზიტი
1️⃣ მიდით დასავლეთ ფასადთან — აქ მდებარეობს ერთადერთი ღია შესასვლელი და ბოლნური ჯვრისა და ანგელოზის რელიეფი.
2️⃣ დაათვალიერეთ ქართული ორნამენტებით მოჩუქურთმებული ხის კარები — ეს ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი ელემენტია.
3️⃣ შედით შიგნით — მიეცით თვალებს შუქთან შეგუების საშუალება. სამნავიანი ბაზილიკის სივრცე შიგნიდან სულ სხვანაირად აღიქმება, ვიდრე გარედან.
4️⃣ იპოვეთ XVII საუკუნის ფრესკები — მოძებნეთ ისინი ნავების კედლებზე.
5️⃣ გამოდით და დაათვალიერეთ სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს მდებარე 1675 წლის სამრეკლო — მისი აგურის წყობა და ნიშები კარგად ჩანს.
6️⃣ იქვე ახლოსაა რეზო გაბრიაძის მარიონეტების თეატრი და ძველი ქალაქის სხვა ადგილები. გააერთიანეთ ისინი ერთ მარშრუტში.
💬 რას ამბობენ ისინი, ვინც აქ ნამყოფია
„არასდროს მიფიქრია, რომ ანჩისხატი არა მხოლოდ თბილისის უძველესი ტაძარია, არამედ ადგილიც, სადაც ქართველი უფლისწულები სწავლობდნენ! საინტერესოა იმის გაგება, რომ აქ ფიზიკასა და არითმეტიკასაც კი ასწავლიდნენ. ახლა აუცილებლად მინდა ამ ადგილის საკუთარი თვალით ნახვა, განსაკუთრებით ფრესკების და ცნობილი ქართული ორნამენტებიანი კარების.“
„ერთი შეხედვით ჩვეულებრივი ტაძარი გეგონებათ, როგორებიც საქართველოში უამრავია. და ეს ყველაზე მცდარი შეხედულებაა. ანჩისხატის ტაძარი თავისი ისტორიითაც კი საოცარია.“
„ვიყავი ძველ თბილისში და მოვინახულე ანჩისხატის ტაძარი. არქიტექტურა შთამბეჭდავია, განსაკუთრებით ქართული ორნამენტებით მოხატული ხის კარები. ტაძრის ისტორია მდიდარია, გასაკვირია, როგორ აღადგენდნენ მას ნგრევის შემდეგ.“
„ეს არის ისტორიული ადგილი, რომელიც სულიერებისა და სიმშვიდის განუმეორებელ ატმოსფეროს ასხივებს. ფანჯრის მინებში შემოპარული სინათლის ჩრდილები ჯადოსნურ განათებას ქმნის, რაც სამლოცველო დარბაზს განსაკუთრებულ აურას ანიჭებს.“
🏁 რატომ უნდა წავიდეთ
ანჩისხატი არ არის თბილისის ყველაზე მონუმენტური ეკლესია. არც ყველაზე დიდია და არც ყველაზე მდიდრულად მორთული. მაგრამ ის ყველაზე ძველია შემორჩენილთაგან. თხუთმეტი საუკუნის ისტორია ხმაურიანი ტურისტული მარშრუტიდან სულ რამდენიმე მეტრში. ფრესკები, მოჩუქურთმებული კარები, ხატი, რომლის გამოც ტაძარს სახელი შეეცვალა, და სამრეკლო, რომელიც აშენდა იმ წელს, როდესაც ლონდონში წმინდა პავლეს ტაძრის მშენებლობა ახალი დაწყებული იყო.
ℹ️ ბაზილიკაში შესვლა უფასოა. შესვლა დასავლეთის კარიდან. ქალებისთვის აუცილებელია მანდილი. მდებარეობს ძველ თბილისში, იოანე შავთელის ქუჩაზე. ანჩის ხატი ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში — ეს ცალკე ვიზიტს მოითხოვს. ინფორმაცია აქტუალურია პუბლიკაციის მომენტისთვის.
ყოფილხართ ანჩისხატში? რამ მოახდინა თქვენზე ყველაზე დიდი შთაბეჭდილება — ეკლესიის ასაკმა, ფრესკებმა, მოჩუქურთმებულმა კარებმა თუ ხატის ისტორიამ? გაგვიზიარეთ — ჩვენ ყველა კომენტარს ვკითხულობთ ❤️
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 ძველ ქალაქში, იოანე შავთელის ქუჩაზე. იქვე ახლოსაა რეზო გაბრიაძის მარიონეტების თეატრი. ძველი თბილისის ტურისტული ადგილების უმეტესობიდან ფეხით 5–10 წუთში ადვილად მიხვალთ.
💬 დიახ. ანჩისხატი თბილისის უძველესი შემორჩენილი ეკლესიაა, რომელიც VI საუკუნეშია აგებული. მრავალგზისი ნგრევისა და რესტავრაციის მიუხედავად, მან დღემდე პირვანდელ ადგილას მოაღწია.
💬 თავდაპირველი სახელწოდებაა „ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შობისა“. სახელი შეეცვალა 1664 წელს, როდესაც სამხრეთ საქართველოდან აქ გადმოასვენეს მაცხოვრის სასწაულთმოქმედი ანჩის ხატი — ოქრომჭედლობის ოსტატ ბექა ოპიზარის ნამუშევარი. „ანჩისხატი“ სიტყვასიტყვით ნიშნავს „ანჩის ხატს“. მოგვიანებით ხატი გადაიტანეს საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, სადაც ის ამჟამად ინახება.
💬 არა. ორიგინალი ხატი ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში — მის სანახავად ცალკე ვიზიტია საჭირო. თავად ბაზილიკაში შეგიძლიათ იხილოთ ფრესკები, არქიტექტურა და დეკორი.
💬 სვეტების ორი მწკრივით გაყოფილი სამნავიანი ბაზილიკური სივრცე. კედლებზე XVII საუკუნის ფრესკებია. ავთენტური ორნამენტები, რომელთა ნაწილი რესტავრაციების შემდეგაც შენარჩუნდა. მშვიდი ატმოსფერო — მნახველები ხშირად აღნიშნავენ „განსაკუთრებული სიჩუმის“ განცდას.
💬 აგურის სამრეკლო ეკლესიის დასავლეთ ნაწილზე მიაშენა კათოლიკოსმა დომენტიმ 1675 წელს. ორსართულიანი კოშკი მეორე იარუსზე დეკორატიული ნიშებით — კარგად ჩანს გარედან დათვალიერებისას.
💬 დიახ. 1755 წელს მეფე ერეკლე II-მ ეკლესიასთან დააარსა სახალხო სკოლა და სასულიერო სემინარია. მასში ქართველი უფლისწულებიც სწავლობდნენ. ისწავლებოდა არა მხოლოდ რელიგიური საგნები, არამედ ფიზიკა, არითმეტიკა, ქართული ენა, გრამატიკა, რიტორიკა და ლოგიკა. ეს იყო სისტემური განათლების ერთ-ერთი პირველი გამოცდილება საქართველოში.




31 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
Але вось тут найцiкавейшае. Я чытаў пра ікону, выкананую з залатой, ручной работы. Неверагодна, што яна перажыла столькі стагоддзяў. Мой тата заўсёды казаў, што сапраўдная гісторыя - гэта не пра даты, а пра эмоцыі, якія адчуваеш, калі глядзіш на мастацтва. А што ты думаеш пра наяўнасць іконы ў музеі? Ці справедліва гэта?
Только подумать, в этом месте воспитывались принцы! Посетить его - встретиться со сказкой, восхитетльной красотой.
Из статьи не очень понятно Собор Анчисхати все-таки сейчас восстановлен или нет?