🏰 ფარცხისის ციხე: შუა საუკუნეების ციტადელის ნანგრევები მდინარე ალგეთის თავზე
🏰 რა უნდა იცოდეთ ფარცხისის ციხეზე
შუა საუკუნეების ციხის ნანგრევები თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, გორაზე მდინარე ალგეთის თავზე, თბილისიდან დაახლ. 43 კმ-ში. პირველად მოხსენიებულია მეფე ბაგრატ IV-ის მეფობის დროს (1027 წლიდან), თუმცა კედლები, სავარაუდოდ, უფრო ადრეც იდგა.

მაღლა გორაზე, მდინარე ალგეთის მარცხნივ, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, ქვემო ქართლში, დგას ფარცხისის ციხის ნანგრევები. ადგილი დუმს თავისი ზუსტი წარმოშობის შესახებ: მშენებლობის თარიღი არცერთ წყაროში არაა დაფიქსირებული, ხოლო პირველი წერილობითი ხსენება მეფე ბაგრატ IV-ის მეფობის პერიოდს განეკუთვნება, რომელმაც მეფობა 1027 წელს დაიწყო. ეს მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ ციხე იმ დროისთვის უკვე არსებობდა და არა, ზუსტად როდის აშენდა.
მდებარეობა შემთხვევით არაა შერჩეული: ციხე რეგიონის ერთ-ერთ მთავარ გზაზე დგას, ხოლო მისი ზედა წერტილიდან ერთდროულად ჩანს ქვემო ქართლის რამდენიმე სხვა სიმაგრეც, ბირთვისის ციხე, ორბეთი და ნაწილობრივ ქოჯორიც. ასეთი თვალსაწიერი ფარცხისს ადგილმდებარეობის კონტროლის მოსახერხებელ პუნქტად აქცევდა, სავაჭრო გზების იქნებოდა თუ მტრის მისვლის.
🗺️ ფარცხისის ციხე რუკაზე
მარშრუტი Google Maps-ში📜 ისტორია: ბაგრატ IV-დან მეფე სიმონ I-ის ტყვეობამდე
ფარცხისის მიდამოებში არქეოლოგიურმა გათხრებმა ქვის ხანის, ბრინჯაოს ხანის, ანტიკურობისა და ადრეული შუა საუკუნეების მასალა აღმოაჩინა, რაც მოწმობს, რომ ტერიტორია საუკუნეების განმავლობაში მუდმივად დასახლებული იყო. წერილობით წყაროებში სოფელი და ციხე პირველად მეფე ბაგრატ IV-ის მეფობის დროს მოიხსენიება.

ფარცხისს საქართველოს ისტორიის ორი მნიშვნელოვანი ბრძოლა უკავშირდება. 1074 წელს სწორედ აქ დაამარცხა საქართველოს მეფე გიორგი II-მ ხაზინადარი სარანგი. მეორე ბრძოლა, 1569 წლისა, ტრაგიკულად დასრულდა ქართული მხარისთვის: ქართლის მეფე სიმონ I ყიზილბაშებმა (სპარსულმა ჯარებმა) ტყვედ ჩაიგდეს, კახაბერ ყორღანაშვილის ღალატის შედეგად. მოგვიანებით თავად მოღალატე საჩინო ბარათაშვილმა შეიპყრო და კლდიდან გადააგდო.
სოფელი და ციხე რამდენიმე მნიშვნელოვან ქართულ საისტორიო თხზულებაშიცაა მოხსენიებული: ვახუშტი ბაგრატიონის „საქართველოს სამეფოს აღწერაში", „ქართლის ცხოვრებაში", „დავითის ცხოვრებაში", ბერი ეგნატაშვილის „ახალი ქართლის ცხოვრებაში" და არჩილის „თეიმურაზისა და რუსთაველის დიალოგში". ციხის ზუსტი აშენების თარიღი ისტორიკოსებისთვისაც კი უცნობია.
🏛️ რა შემონახულა: ციტადელი, კარიბჭე და გვირაბის ლეგენდა

დღეს ციხე მძიმედაა დანგრეული, ჩვენამდე მხოლოდ ცალკეული კედლის მონაკვეთები მოაღწია. გათხრების შედეგად ციხის სტრუქტურა უფრო ნათელი გახდა: როგორც ჩანს, ის ორი ნაწილისგან შედგებოდა, ცენტრალური ციტადელისა და ციხის კედლისგან, რომელიც თითქმის კონცენტრულად ეხვევა მას. კედლების შიგნით შესასვლელი დღეს დაკარგულია, ერთადერთი შემონახული შესასვლელი ხვრელი ჩრდილოეთით, ზემოთ მდებარეობს, სწორედ იქვე გამოირჩევა შთამბეჭდავი თხემიანი კარიბჭე, სადაც აგური ოსტატურად ერწყმის ქვას.
კედლები ქვის ლოდებისგანაა ნაწყობი, ზედა ფენებში დამუშავებული ქვაცაა გამოყენებული, ამჩნევია მოგვიანებითი რესტავრაციების კვალიც. ციტადელის დასავლეთი ნაწილი ორმაგი კედლებითაა გამოყოფილი, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ ნაგებობა ოდესღაც გაცილებით მასშტაბური ყოფილა, შესაძლოა სამ ან ოთხსართულიანიც კი.

სტუმრებში ტრიალებს ლეგენდა ციხიდან მდინარე ალგეთისკენ მიმავალი საიდუმლო მიწისქვეშა გვირაბის შესახებ, რომლითაც მოსახლეობას თითქოს ალყის დროს ციტადელის შეუმჩნევლად დატოვება შეეძლო. ამის დოკუმენტური დადასტურება არ არსებობს, თუმცა ეს დეტალი ნათლად მეტყველებს იმაზე, თუ როგორ აღიქმება ციხე ადგილობრივებში დღესაც, როგორც ადგილი წარსულის ნამდვილი სამხედრო საიდუმლოებით.
🥾 ფარცხისი და ბირთვისი: ერთი რუბეჟის დაკავშირებული ციხეები
ფარცხისის ისტორია განუყოფლადაა დაკავშირებული მეზობელ ბირთვისის ციხესთან, რომელიც სოფლიდან 6-7 კმ-ში, აღმოსავლეთით, კირქვის კლდეებს შორისაა განთავსებული. შუა საუკუნეებში ეს ორი სიმაგრე ერთად იცავდა თანამედროვე ქვემო ქართლის ტერიტორიის დასავლეთ საზღვრებს. ბირთვისი, ბუნებრივ კანიონში ამოკვეთილი, საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე მიუვალ ციხედ ითვლება: თემურ-ლენგმაც კი 1403 წელს მხოლოდ ხრიკით აიღო, ღამით ჯარისკაცი აცოცდა კლდეზე და დანარჩენებს თოკი ჩამოუშვა.

სწორედ ფარცხისიდან იწყება ცნობილი ფეხით სავალი ბილიკი ბირთვისისკენ. თუ ეს მარშრუტი დაწვრილებით გაინტერესებთ, იხილეთ ჩვენი მასალა ბირთვისის ციხეზე. მოგზაურისთვის ეს ორი ობიექტი ბუნებრივად ერთ მარშრუტად იკვრება: ერთი, ისტორიული გაჩერება გზაზე, მეორე, ლაშქრობის სრულფასოვანი მიზანი.
🚗 როგორ მივიდეთ ფარცხისამდე
თბილისიდან ფარცხისამდე დაახლ. 43 კმ-ია. მისვლა შესაძლებელია მიკროავტობუსით, რომელიც სამგორის მეტროსადგურიდან ცალკის მიმართულებით გადის, ან საკუთარი მანქანით, თეთრიწყაროს გავლით. სოფლიდან ციხემდე გზა სახლებს შორის მოკლეა, ადგილობრივი ძაღლები ხშირად თან გამოგყვებიან და ზოგჯერ სტუმრებთან ერთად ციხის კედლებზეც ადიან.
ყოფილხართ ფარცხისის ციხეში? გვიამბეთ, მიხვედით თუ არა ციტადელამდე, დაინახეთ თუ არა შორიდან ბირთვისი და ქოჯორი, და გაუგიათ თუ არა ადგილობრივებისგან ლეგენდა ალგეთისკენ მიმავალ გვირაბზე.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივლისისთვის. ნანგრევების მდგომარეობა და ბილიკების ხელმისაწვდომობა შეიძლება შეიცვალოს, გამგზავრებამდე დააზუსტეთ ადგილობრივებთან.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 შუა საუკუნეების ციხის ნანგრევები თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, ქვემო ქართლში, გორაზე მდინარე ალგეთის თავზე. პირველად წერილობით წყაროებში მეფე ბაგრატ IV-ის მეფობის დროს მოიხსენიება, XI საუკუნეში.
💬 ორი მნიშვნელოვანი: 1074 წელს მეფე გიორგი II-მ დაამარცხა ხაზინადარი სარანგი, ხოლო 1569 წელს ქართლის მეფე სიმონ I ყიზილბაშებმა ტყვედ ჩაიგდეს, კახაბერ ყორღანაშვილის ღალატის შედეგად.
💬 ორივე ციხე ერთად იცავდა რეგიონის დასავლეთ საზღვრებს შუა საუკუნეებში. დღეს ფარცხისის სოფლიდან იწყება ცნობილი ფეხით სავალი ბილიკი ბირთვისისკენ, რომელიც სოფლიდან 6-7 კმ-ში, აღმოსავლეთით მდებარეობს.
💬 კედლის ცალკეული მონაკვეთები, ჩრდილოეთით მდებარე თხემიანი კარიბჭე და ცენტრალური ციტადელისა და მისი გალავნის კვალი. ზოგიერთი ნიშნის მიხედვით, თავდაპირველად ნაგებობა სამ ან ოთხსართულიანიც კი შეიძლება ყოფილიყო.
💬 დაახლ. 43 კმ-ია, მიკროავტობუსით სამგორის მეტროდან ცალკის მიმართულებით, ან საკუთარი მანქანით თეთრიწყაროს გავლით.




32 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
Но даже след от этого строения впечатляет.