ზემო ბეთლემის მაცხოვრის შობის ტაძარი: ისტორია
⛪ მაცხოვრის შობის ეკლესია · ⏱️ 30–60 წუთი · 📍 ბეთლემის აღმართი, 18, სოლოლაკის ქედი, თბილისი
⛪ რა უნდა იცოდეთ ვიზიტამდე
| 📍 მისამართი | ბეთლემის აღმართი, 18. სოლოლაკის ქედი, ძველი თბილისი |
| 📅 ისტორია | XV საუკუნე — სომხური მონასტერი „ფეთხაინი“. ახლანდელი შენობა — XVIII ს-ის პირველი ნახევარი + 1884 წლის რესტავრაცია. |
| 🤝 უნიკალური ისტორია | შენდებოდა ერთობლივად სომხებისა და ქართველების მიერ. 1994 წლიდან — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია. |
| 🏛️ არქიტექტურა | 12-წახნაგიანი გუმბათი. ქერუბიმები ჩრდილოეთ კედელზე. ღვთისმშობელი და ლომი გუმბათზე. XVII საუკუნის სამრეკლო. |
| 🏭 საბჭოთა წარსული | საბჭოთა პერიოდში ეკლესია გამოიყენებოდა როგორც საწარმოო საამქრო. |
| 🌅 ხედი | სოლოლაკის ქედიდან იშლება თბილისის პანორამული ხედი. |
| 💰 შესვლა | უფასოა. დრეს-კოდი: მოკრძალებული ტანსაცმელი, ქალებისთვის — თავსაბურავი. |
🧭 ვისთვის არის ეს სტატია
სოლოლაკის ქედზე მდებარე ბეთლემის ეკლესია თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე მრავალშრიანი ადგილია. მისი ისტორია არ არის ერთი ხალხის ან ერთი ეპოქის ხაზოვანი ბიოგრაფია, არამედ ქართული და სომხური თემების, გულუხვი ქველმოქმედების, საბჭოთა ჩინოვნიკებისა და იმათი ურთიერთკავშირია, ვინც ყველაფერი თავიდან აღადგინა. ამას ემატება თბილისის ხედი სიმაღლიდან, რომლის პოვნაც რთულია ჩვეულებრივ გზამკვლევებში. ეს სტატია განკუთვნილია მათთვის, ვისაც სურს აქ გააზრებულად მოვიდეს.

📖 რატომ „ბეთლემი“
ბეთლემი არის სიტყვა „ვიფლემის“ (Bethlehem) ქართული გამოთქმა. ეკლესიას სახელი ეწოდა ბეთლემის ცნობილი ქრისტეს შობის ბაზილიკის პატივსაცემად და მისი ნიმუშის მიხედვით — რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი ქრისტიანული ეკლესიაა და დგას იმ ადგილას, სადაც, გადმოცემით, იესო დაიბადა.
ეს არ არის სახელების შემთხვევითი დამთხვევა — ეს არის განზრახ გაკეთებული მინიშნება, რომელიც მიუთითებს ამ ადგილის სულიერ მნიშვნელობაზე.

📜 ისტორიის ექვსი ფენა ერთ ადგილას
- პირველი შრე: ქართული სალოცავი. სანამ აქ მონასტერი გაჩნდებოდა, ამ ადგილზე იდგა პატარა სალოცავი მართლმადიდებელი ქართველებისთვის. დღეს ჯერ კიდევ შესაძლებელია მისი აფსიდის ნაწილის ნახვა, თუმცა მისი უდიდესი ნაწილი მიწის ქვეშ არის დაფარული.
- მეორე შრე: სომხური მონასტერი (XV საუკუნე). XV საუკუნეში თბილისელმა სომხებმა აქ დააარსეს ღვთისმშობლის მონასტერი და მას „ფეთხაინი“ (Fetkhain) უწოდეს. თბილისის სომხური თემი იმ დროს დიდი და გავლენიანი იყო და მათ ეს ადგილი თავიანთი ტრადიციის შესაბამისად აკურთხეს.
- მესამე შრე: ერთობლივი მშენებლობა (XVIII საუკუნის პირველი ნახევარი). XVIII საუკუნის პირველ ნახევარში აიგო ახალი ტაძარი. და აი, რა არის მნიშვნელოვანი: მას ორივე ხალხი ერთად აშენებდა — სომხები და ქართველები. ბეთლემი წმინდა ადგილი იყო ორივე თემისთვის და მშენებლობა საერთო საქმედ იქცა. 1740 წელს მნიშვნელოვანი ფულადი წვლილი შეიტანა თავადმა გივი ამილახვარმა — ქართველმა საზოგადო მოღვაწემ და ქველმოქმედმა. მისი მხარდაჭერის გარეშე მშენებლობა ასე სწრაფად ვერ წაიწევდა წინ.
- მეოთხე შრე: 1884 წლის რესტავრაცია. 1884 წლისთვის ეკლესია საბოლოოდ იქნა რესტავრირებული. გუმბათი და ფასადი, რომლებსაც დღეს ვხედავთ, სწორედ ამ რესტავრაციის შედეგია.
- მეხუთე შრე: საბჭოთა საამქრო. სსრკ-ის წლებში ღვთისმსახურება შეწყდა. ეკლესიის შენობა საწარმოო საამქროდ გადააქციეს. თუ კონკრეტულად რას აწარმოებდნენ იქ — ისტორია დუმს, მაგრამ თავად ეს ფაქტი საბჭოთა ეპოქის ქართული და სომხური ეკლესიების ტიპური ბედია.
- მეექვსე შრე: დაბრუნება (1994). 1994 წლიდან ზემო ბეთლემის მაცხოვრის შობის ეკლესია ოფიციალურად ეკუთვნის საქართველოს მართლმადიდებელ მრევლს. ღვთისმსახურება აღდგა.

🏛️ არქიტექტურა: რა ვნახოთ
- 12-წახნაგიანი გუმბათი — მთავარი კონსტრუქციული თავისებურებაა. გუმბათი ეყრდნობა აფსიდის შვერილსა და ორ პილონს. თორმეტი წახნაგი ქმნის დამახასიათებელ სილუეტს, რომელიც გარედანვე ცნობადია.
- დასავლეთის ფრთა საგრძნობლად დაგრძელებულია და აქვს ორი დამატებითი პილონი — ეს არატიპური გადაწყვეტილებაა ამ ტიპის ტაძრებისთვის.
- თლილი ფილები ფარავს გუმბათს, ჩრდილოეთ და დასავლეთ ფასადებს. ფანჯრები — აღმოსავლეთ მხარესაა და გაფორმებულია ორნამენტებითა და ჯვრებით.
- რელიეფური ქერუბიმები — ჩრდილოეთ კედელზეა. ღვთისმშობელი და ლომი — გუმბათზე. ეს არის იშვიათი დეკორატიული ელემენტები, რომლებიც შემორჩა ყველა გადაკეთების მიუხედავად.
- სამრეკლო — ტაძრის აღმოსავლეთით მდებარეობს და თარიღდება XVII საუკუნით. იგი სამსართულიანია: პირველი ორი სართული აგურისაა, მესამე — თლილი ქვის, ზემოთ ღია თაღებით.
ბეთლემის აღმართზე ასვლა სხვადასხვა სიმაღლეზე სხვადასხვა ხედს შლის — ნუ იჩქარებთ. უკან მოიხედეთ: ყოველ ათეულ მეტრთან ერთად თბილისი უფრო დიდი ჩანს. კედლებზე არსებული რელიეფების (ქერუბიმები, ღვთისმშობელი ლომით) დათვალიერება სჯობს დღის პირველ ნახევარში, როდესაც მზე ანათებს ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ფასადებს. XVII საუკუნის სამრეკლო ცალკე დაათვალიერეთ — ის მთავარი შენობის აღმოსავლეთით დგას და ხშირად ყურადღების მიღმა რჩება.
🌅 ხედი სოლოლაკის ქედიდან
ეს აქ მოსვლის ცალკე მიზეზია. ეკლესია დგას სოლოლაკის ქედზე — მაღალ კლდოვან სერზე, რომელიც ძველ თბილისს სამხრეთიდან უვლის გარს. ამ წერტილიდან იშლება ქალაქის პანორამა: ძველი ქალაქის გუმბათები და სახურავები, მდინარე მტკვარი, ნარიყალა და მთელი ხეობა ჰორიზონტამდე.
ხედები იცვლება დღის დროის მიხედვით. ნათელ ამინდში, საღამოსკენ, თბილისი ოქროსფრად ელავს.

🗺️ როგორ მივიდეთ და გავატაროთ დრო
1️⃣ იპოვეთ ბეთლემის აღმართი — ეს არის მოკირწყლული ქუჩა ძველ თბილისში, რომელიც სოლოლაკის ქედზე მიემართება.
2️⃣ თავად აღმართი ძალიან საინტერესოა: ძველი სახლები, კლდოვანი გამოსავლები, თანდათანობით გადაშლილი ხედები. სახლი № 18 — სწორედ ეს ეკლესიაა.
3️⃣ გარედან დათვალიერება დაიწყეთ აღმოსავლეთის ფასადიდან — აქ არის ფანჯრები ჯვრებითა და ორნამენტებით.
4️⃣ დაათვალიერეთ გუმბათი და მისი 12 წახნაგი, ღვთისმშობელი და ლომი ზედა ნაწილში.
5️⃣ ჩრდილოეთ კედელზე იპოვეთ რელიეფური ქერუბიმები.
6️⃣ მიდით XVII საუკუნის სამრეკლოსთან — ის ცალკე დგას აღმოსავლეთით.
7️⃣ აიარეთ კიდევ ცოტათი ზემოთ ქედზე თბილისის ულამაზესი პანორამის სანახავად.
💬 რას ამბობენ ვიზიტორები
„გუმბათოვანი სტრუქტურა და ორნამენტები ისე ჰარმონიულად ერწყმის მიმდებარე ლანდშაფტს. ტაძრის ისტორია შთამბეჭდავია: მისი სომხური ფესვებიდან საბჭოთა პერიოდის რთულ დროებამდე. განსაკუთრებით საინტერესო იყო თავად გივი ამილახვრის მხარდაჭერის შესახებ გაგება.“
„არქიტექტურა იმდენად ხარისხიანი და ლამაზია, რომ გინდება პირადად ჩამოართვა ხელი არქიტექტორს — ხანდახან უბრალო რამ ასეთი გენიალურია!“
„ნამდვილად ღირს მონახულება, განსაკუთრებით სოლოლაკის ქედზე მდებარეობისა და ქალაქზე გადაშლილი ხედის გათვალისწინებით.“
„ამ ეკლესიის ყოველ ქვაში, ყოველ ხაზში აირეკლება საქართველოს ის ღრმა და მრავალშრიანი ისტორია. ხოლო სოლოლაკის ქედიდან გადაშლილი ხედები — ეს არის მომენტი, როდესაც ბუნება თავად ყვება თბილისის დიდებულებაზე.“
🏁 რატომ უნდა მივიდეთ
ბეთლემი არის ეკლესია, რომელიც გულწრფელად აჩვენებს, თუ როგორი შეიძლება იყოს ისტორია. აქ არ ყოფილა არცერთი მარტივი საუკუნე. ქართული სალოცავი → სომხური მონასტერი → ორი ხალხის ერთობლივი ნაგებობა → ქართველი ქველმოქმედი → რესტავრაცია → საბჭოთა საამქრო → დაბრუნება. და ეს ყველაფერი — ერთ შენობაში სოლოლაკის ქედზე, ხედით, რომელიც ცალკე გასეირნებად ღირს.
ℹ️ მისამართი: ბეთლემის აღმართი, 18. ეკლესია მოქმედია, შესვლა უფასოა. დრეს-კოდი: მოკრძალებული ტანსაცმელი, ქალებისთვის — თავსაბურავი. ფეხით ასასვლელი ძველი ქალაქის ქვედა ნაწილიდან. ინფორმაცია აქტუალურია გამოქვეყნების მომენტისთვის.
ყოფილხართ ბეთლემის ეკლესიაში? რა დაგამახსოვრდათ ყველაზე მეტად — არქიტექტურა, ორი ხალხის ისტორია, სოლოლაკის ქედზე ასვლა თუ თბილისის ხედი ზემოდან? გაგვიზიარეთ — ვკითხულობთ ყველა კომენტარს ❤️
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 ბეთლემის აღმართზე, სახლი 18, ძველ თბილისში, სოლოლაკის ქედზე. მისვლა შესაძლებელია ფეხით — ძველი ქალაქის ქვედა ნაწილიდან მოკირწყლული სერპანტინი ქუჩით. ორიენტირი: ქუჩა მიდის მთაზე აბანოთუბნის გოგირდის აბანოების პარალელურად.
💬 „ბეთლემი“ არის სიტყვა „ვიფლემის“ (Bethlehem) ქართული გამოთქმა. ეკლესიას სახელი ეწოდა ბეთლემში მდებარე ქრისტეს შობის ბაზილიკის — იესოს დაბადების ადგილის მიხედვით. სწორედ ამიტომ არის მისი სრული სახელი „მაცხოვრის შობის ეკლესია“.
💬 დიახ. ახლანდელ ადგილზე XV საუკუნიდან მდებარეობდა სომხური მონასტერი „ფეთხაინი“ (ღვთისმშობლის). მოგვიანებით, XVIII საუკუნეში, ახალი ტაძარი შენდებოდა სომხური და ქართული თემების მიერ ერთობლივად. 1994 წელს ეკლესია ოფიციალურად გადაეცა საქართველოს მართლმადიდებელ მრევლს.
💬 თავადი გივი ამილახვარი — ქართველი საზოგადო მოღვაწე და ქველმოქმედია. 1740 წელს მან დიდი ფულადი წვლილი შეიტანა ახალი ტაძრის მშენებლობაში — ფაქტობრივად უზრუნველყო დაფინანსების უდიდესი ნაწილი. ის არის ერთ-ერთი იმ მცირე ისტორიულ პერსონათაგან, ვისი სახელიც პირდაპირ არის დაკავშირებული ამ ადგილთან.
💬 საბჭოთა წლებში ღვთისმსახურება შეწყდა და შენობა გადაეცა საწარმოო საამქროს. ეს იმ ეპოქის მრავალი ეკლესიის ტიპური ბედი იყო. 1994 წლის შემდეგ ეკლესია დაუბრუნდა მორწმუნეებს და ღვთისმსახურება აღდგა.
💬 რამდენიმე აღსანიშნავი ელემენტია. 12-წახნაგიანი გუმბათი — უნიკალური კონსტრუქციული ნიშანია. რელიეფური ქერუბიმები ჩრდილოეთ კედელზე. ღვთისმშობლისა და ლომის გამოსახულება გუმბათზე. XVII საუკუნის სამრეკლო მთავარი შენობის აღმოსავლეთით — სამი სართული სხვადასხვა მასალისგან. ფანჯრები ორნამენტებითა და ჯვრებით აღმოსავლეთ ფასადზე.
💬 დიახ, შესვლა უფასოა. ეკლესია მოქმედია — დაიცავით სიჩუმე და დრეს-კოდი: მოკრძალებული ტანსაცმელი, ქალებს სჭირდებათ თავსაბურავი. ღვთისმსახურების დროს შესაძლოა იყოს შეზღუდვები შიგნით გადაადგილებაზე.
💬 აბსოლუტურად. ხედი სოლოლაკის ქედიდან — ერთ-ერთი საუკეთესოა თბილისში და ამავდროულად, ნაკლებად ცნობილი. ტურისტი აქ მნიშვნელოვნად ნაკლებია, ვიდრე ნარიყალაზე ან ქართვლის დედასთან. თავად ბეთლემის აღმართზე ასვლა — საინტერესო გასეირნებაა ძველი თბილისის კვარტლებში.
ასევე წაიკითხეთ




29 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
Sin embargo, no puedo evitar sentirme un poco perdido sobre cómo se vive esto en el día a día de los lugareños. ¿La comunidad local celebra rituales que mezclan ambas herencias?
Много же перемен прожила Церковь Рождества Спасителя в Бетлеми. Радует, что это прекрасное место продолжает свою жизнь и по сей день.
Какая архитектура, какие цвета, очень и очень красиво.