🏰 ბოჭორმა: ციხე, რომელიც ერეკლე II-მ თავშესაფრად აირჩია 1747 წელს
ბოჭორმის ციხე ერთი შეხედვით
X საუკუნის ციხის ნანგრევები იორის მდინარეზე, მცხეთა-მთიანეთის ერთ-ერთ ყველაზე მიუვალ კუთხეში. კედლების შიგნით, ექვსაფსიდიანი ტაძარი შემორჩენილი ფრესკებით და სასახლის ნაშთები.
ბოჭორმის ციხე იორის მდინარეზე დგას, მცხეთა-მთიანეთის ერთ-ერთ ყველაზე მიუვალ კუთხეში, თიანეთის მუნიციპალიტეტში. მშენებლობის ზუსტი თარიღი უცნობია, ხოლო ყველაზე ადრეული წერილობითი ხსენება X საუკუნეს განეკუთვნება, როცა ბოჭორმა მნიშვნელოვანი სტრატეგიული პუნქტი იყო და გარკვეული პერიოდით, კახეთის პოლიტიკური ცენტრიც.
ამ ადგილს ცოტა თუ იცნობს, უმეტესწილად თავად მიუვალობის გამო: აქ ტურისტული ნაკადი არ ჩნდება, ხოლო თავად ციხე დღემდე ზედამხედველობის გარეშე დარჩენილ ნანგრევად რჩება, ვიზიტორთა ინფრასტრუქტურის გარეშე.
📜 ციხის ისტორია
ბოჭორმის ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობები X საუკუნეს განეკუთვნება. 914 წელს ციხე დროებით არაბულმა ჯარებმა დაიკავეს, რაც მისი სტრატეგიული მნიშვნელობის დასტურია ადრეული შუა საუკუნეებიდანვე. გარკვეული პერიოდით ბოჭორმას, სხვა კახეთურ ციხეებთან ერთად, მეფე ბაგრატ IV ფლობდა, თუმცა ერთი წყაროს მიხედვით, იძულებული გახდა იგი, უჯარმის ციხესთან ერთად, კახეთ-ჰერეთის მეფე აღსართანისთვის დაეთმო, ემირ ფადლონის საგანძურის სანაცვლოდ. ეს ეპიზოდი ერთადერთი წყაროდან მოდის, ამიტომ ის სავარაუდო დეტალად აღიქვით, არა უპირობოდ დადასტურებულ ფაქტად.
XVIII საუკუნეში ციხის მნიშვნელოვანი ნაწილი მეფე ერეკლე II-მ ხელახლა ააშენა. 1747 წელს, როცა ერეკლე II-სა და ტახტის მემკვიდრე აბდულ-ბეგს შორის ბრძოლა გამწვავდა, მეფემ სწორედ ბოჭორმაში შეაფარა თავი, ციხე დაპირისპირების კრიტიკულ მომენტში თავშესაფრად გამოიყენა. ციხე XVIII საუკუნის ბოლომდე მოქმედი დარჩა.
ბოჭორმა ხარვეზების გარეშე
🏛️ ციხის კედლები და სასახლე
კომპლექსი ორი ნაწილისგან შედგება. მთავარი, შიდა ციხე, მოიცავს კედლებს, რომლებშიც კოშკები დამონტაჟებულია, და შესასვლელს აღმოსავლეთის მხრიდან. შიდა ციხის სამხრეთ ნაწილში სასახლის ნანგრევებია შემორჩენილი, ეს ნაშალი ქვისგან აშენებული სწორკუთხა ნაგებობაა, ნაწილობრივ ფერდობში ჩაშენებული. სასახლე ორი, სხვადასხვა ფართობის ოთახისგან შედგებოდა, კარით დაკავშირებული, ორი ფართო შესასვლელით სამხრეთის მხრიდან.
კედლებისა და სასახლის გარდა, ციხის ტერიტორიაზე თავდაცვითი და სამეურნეო ნაგებობებიც იდგა, თუმცა მათგან ბევრისგან დღეს მხოლოდ ფრაგმენტებია დარჩენილი.
⛪ ექვსაფსიდიანი ტაძარი
ციხის კედლების შიგნით წმინდა გიორგის ეკლესია დგას, გუმბათოვანი X საუკუნის ტაძარი, საქართველოსთვის უჩვეულო კომპოზიციით: ცენტრალური სივრციდან ექვსი მკლავი გამოდის, თითოეული საკუთარი აფსიდით მთავრდება. საკურთხევლის აფსიდი დანარჩენებისგან გამოირჩევა, ის უფრო ღრმაა და ნაწილობრივ გარეთ გამოდის, სამკუთხა კარნიზით არის შემოსაზღვრული.
თავდაპირველად ტაძარს ორი შესასვლელი ჰქონდა, სამხრეთ-დასავლეთის და ჩრდილო-დასავლეთის, მაგრამ დღემდე მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის პორტალი შემორჩა. ტაძრის ინტერიერი მთლიანად ფრესკებით არის მოხატული, და თუმცა მოხატულობა დროთა განმავლობაში დაზიანდა, კომპოზიციები ჯერ კიდევ იკითხება. მშენებლები ადგილობრივ ქვასა და მწვანე ქვიშაქვას იყენებდნენ, რაც წყობას დამახასიათებელ ელფერს ანიჭებს.
ეს ტაძარი X საუკუნის ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთ ღირსშესანიშნავ ძეგლად ითვლება, ძირითადად სწორედ თავისი უჩვეულო ექვსაფსიდიანი სქემის წყალობით, რომელიც საქართველოში იშვიათად გვხვდება.
🟢 შემორჩა
🔴 არ შემორჩა
📌 პრაქტიკული ინფორმაცია
კოორდინატები ნავიგატორისთვის: 41.909038, 45.148631. გულწრფელად ვამბობთ: ამ სტატიისთვის დადასტურებული, დაწვრილებითი მარშრუტი არ არსებობს, დამოუკიდებელი წყაროები ერთსა და იმავეზე თანხმდებიან, ეს მიუვალი ადგილია, და აქამდე მომზადების გარეშე მისვლა რთულია. თუ მოგზაურობას გეგმავთ, გონივრულია წინასწარ გადაამოწმოთ გზის მდგომარეობა თიანეთის მუნიციპალიტეტის მცხოვრებლებთან ან ადგილობრივ ადმინისტრაციასთან.
ადგილზე ინფრასტრუქტურა არ არსებობს: არც კაფე, არც მაღაზია, არც მაჩვენებელი ნიშნები. ეს ძეგლია მათთვის, ვინც მზადაა საქართველოს მიუვალი რეგიონებში დამოუკიდებელი მოგზაურობისთვის, და არა შაბათ-კვირის ჩვეულებრივი გასეირნებისთვის.
უკვე იყავით ბოჭორმის ციხეში? დატოვეთ შეფასება Madloba-ზე: გვიამბეთ, რომელი გზით მიხვედით, რა მდგომარეობაში დახვდათ ტაძარი და რა უნდა იცოდნენ მათ, ვინც ასეთ მოგზაურობას პირველად გეგმავს.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივლისის მდგომარეობით. გზის მდგომარეობა და ობიექტთან ხელმისაწვდომობა შეიძლება შეიცვალოს, გამგზავრებამდე გადაამოწმეთ აქტუალური ვითარება ადგილზე.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 მცხეთა-მთიანეთის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, იორის მდინარეზე, რეგიონის ერთ-ერთ ყველაზე მიუვალ ნაწილში.
💬 მშენებლობის ზუსტი თარიღი უცნობია. ყველაზე ადრეული წერილობითი ხსენება X საუკუნეს განეკუთვნება, როცა ციხე მნიშვნელოვანი სტრატეგიული პუნქტი იყო და გარკვეული პერიოდით, კახეთის პოლიტიკური ცენტრიც.
💬 ციხის შიგნით მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესია გუმბათოვანია, საქართველოსთვის იშვიათი ექვსაფსიდიანი გეგმით: ცენტრიდან ექვსი მკლავი გამოდის, თითოეული საკუთარი აფსიდით მთავრდება.
💬 XVIII საუკუნეში მან ციხის მნიშვნელოვანი ნაწილი ხელახლა ააგო, ხოლო 1747 წელს აქ თავი შეაფარა, როცა ტახტის მემკვიდრე აბდულ-ბეგთან დაპირისპირება გამწვავდა.
💬 დიახ, 914 წელს ციხე დროებით არაბულმა ჯარებმა დაიკავეს, რაც მისი სტრატეგიული მნიშვნელობის დასტურია ადრეული შუა საუკუნეებიდანვე.
💬 დადასტურებული, დაწვრილებითი მარშრუტი არ არსებობს. დამოუკიდებელი წყაროები ადგილს მიუვალად აღწერენ, ამიტომ გამგზავრებამდე ღირს გზის მდგომარეობის გადამოწმება ადგილობრივებთან ან თიანეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციასთან.
💬 დიახ, ინტერიერი მთლიანად მოხატულია, და დროის დაზიანების მიუხედავად, კომპოზიციები ჯერ კიდევ იკითხება.
💬 შიდა ციხის სამხრეთ ნაწილში სწორკუთხა, ნაშალი ქვისგან აშენებული ნაგებობის ნანგრევები, ორი სხვადასხვა ზომის ოთახითა და ორი შესასვლელით სამხრეთის მხრიდან.
2 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
أكره كيف أن الزمن والمسافات تجعلنا نشعر بانفصال عميق عن هؤلاء الأفراد. تساءلت عن كيف كانت الحياة هنا في ذروة قوتها. هل كانت صاخبة ومليئة بالأمل، أم كانت تعاني من الاضطرابات؟ هل يمكن للمرء اليوم أن يشعر بتلك الأصداء في هذه الأنقاض؟
فقط تساؤل بسيط، هل هناك معلومات أكثر عن الحياة اليومية في باخورما خلال تلك الفترة؟