ივანე ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი: ისტორია, ექსპოზიცია

მისამართი: კასპის რაიონი, სოფელი ხოვლე

მუზეუმში დაცულია ქართველი მეცნიერის, ისტორიკოსისა და საზოგადო მოღვაწის, ივანე ჯავახიშვილის (1876-1940) მემორაბილია, მდიდარი ბიბლიოთეკის კოლექცია, ხოვლე გორას არქეოლოგიური და ეთნოგრაფიული მასალა, სახვითი ხელოვნების ნიმუშები, ფოტოები და დოკუმენტური მასალა.

ჯავახიშვილმა 1895 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი კლასიკური გიმნაზია, ხოლო 1899 წელს - სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტი. 1899-დან 1901 წლამდე იგი ამავე უნივერსიტეტის მაგისტრანტი იყო. 1901-1902 წლებში მიიწვიეს ბერლინის უნივერსიტეტში.

1918 წელს ჯავახიშვილისა და ქართველი მეცნიერების ჯგუფის ინიციატივით დაარსდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1918-1919 წლებში იყო ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი, ხოლო 1919-დან 1926 წლამდე - ამავე უნივერსიტეტის რექტორი.

ივანე ჯავახიშვილის კვლევის ძირითადი სფეროები იყო საქართველოსა და კავკასიის ისტორია და ისტორიოგრაფია, ქართული ეკონომიკისა და სამართლის ისტორია, კავკასიის ეთნოლოგია, საქართველოს ეთნოგრაფია, კავკასიური ენები, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფია და ქართული მუსიკალური ხელოვნების ისტორია. ის არის ისტორიული წყაროების შესწავლის ქართული სკოლის ფუძემდებელი და 170-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, მათ შორის 20-ზე მეტი მონოგრაფიის.

ჯავახიშვილი არის ფუნდამენტური ნაშრომის „ქართველი ხალხის ისტორია“ (ხუთ ტომად) ავტორი.

ივანე ჯავახიშვილმა მნიშვნელოვანი ყურადღება დაუთმო არქეოლოგიურ კვლევებს. მის სახელს უკავშირდება მცხეთასა და არმაზში მასშტაბური არქეოლოგიური გათხრების დაწყება 1930-იანი წლების შუა ხანებში. მან განსაკუთრებით შეისწავლა საქართველოს ეკონომიკური ისტორია. დღესაც კი, მისი ფუნდამენტური ორტომიანი მონოგრაფია „საქართველოს ეკონომიკური ისტორია“ ამ სფეროს მკვლევარებისთვის ნამდვილ წყაროდ რჩება.

ჯავახიშვილმა ასევე დიდი წვლილი შეიტანა ქართული სამართლის ისტორიის შესწავლაში, დაწერა ფუნდამენტური ნაშრომი „ქართული სამართლის ისტორია“.

ივანე ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი კასპის რაიონის სოფელ ხოვლეში მდებარეობს და შეიცავს მდიდარ კოლექციას, რომელიც ეძღვნება ქართველი მეცნიერის ცხოვრებასა და სამეცნიერო მოღვაწეობას. მუზეუმში წარმოდგენილია მემორაბილია, ასევე მდიდარი ბიბლიოთეკის კოლექცია, ხელოვნების ნიმუშები, ფოტოები და დოკუმენტური მასალა, ხელნაწერები და სხვა ნივთები, რომლებიც ივანეს ცხოვრების ისტორიას გადმოსცემს.

ივანე ჯავახიშვილი (1876-1940) იყო მეცნიერი, ისტორიკოსი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოში ისტორიული წყაროების შემსწავლელი სკოლის ფუძემდებელი. მან 1895 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი კლასიკური გიმნაზია და 1899 წელს მიიღო მაგისტრის ხარისხი სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტში. ასევე, 1899-1901 წლებში მან მაგისტრის ხარისხი მიიღო იმავე უნივერსიტეტში და 1901-1902 წლებში ასწავლიდა ბერლინის უნივერსიტეტში. ჯავახიშვილმა 1918 წელს დააარსა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და 1918-1919 წლებში ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი იყო, შემდეგ კი 1919-1926 წლებში იმავე უნივერსიტეტის რექტორი.

მისი სამეცნიერო ინტერესები მოიცავდა საქართველოსა და კავკასიის ისტორიასა და ისტორიოგრაფიას, ქართული ეკონომიკისა და სამართლის ისტორიას, კავკასიის ეთნოლოგიას, საქართველოს ეთნოგრაფიას, კავკასიურ ენებს, საქართველოს ისტორიულ გეოგრაფიას და ქართული მუსიკის ისტორიას. მან დაწერა 170-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 20-ზე მეტი მონოგრაფია, მათ შორის ფუნდამენტური ნაშრომი „ქართველი ხალხის ისტორია“ (ხუთ ტომად), „ქართული სამართლის ისტორია“ და „საქართველოს ეკონომიკური ისტორია“ ორ ტომად. მან ასევე მნიშვნელოვანი ყურადღება დაუთმო არქეოლოგიურ კვლევას, განსაკუთრებით მცხეთასა და არმაზში, სადაც მან მასშტაბური გათხრები 1930-იანი წლების შუა ხანებში დაიწყო.

ამ კვლევების მეშვეობით მან შეისწავლა საქართველოს ეკონომიკური ისტორია და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ცოდნის ამ სფეროს განვითარებაში. მისი ფუნდამენტური ორტომიანი მონოგრაფია „საქართველოს ეკონომიკური ისტორია“ დღემდე რჩება ამ სფეროს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წყაროდ.

ივანე ჯავახიშვილმა ასევე მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართული სამართლის ისტორიის შესწავლაში. მისი ფუნდამენტური ნაშრომი „ქართული სამართლის ისტორია“ გახდა ძირითადი წყარო ქართული სამართლის შესწავლისთვის, ასევე სხვა რეგიონებთან და კულტურებთან შედარებითი სამართლებრივი კვლევებისთვის.

ჯავახიშვილის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიღწევა იყო 1918 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსება. მისი და ქართველი მეცნიერების ჯგუფის ინიციატივის წყალობით დაარსდა საქართველოში პირველი სახელმწიფო უნივერსიტეტი, რომელიც დღემდე რჩება ქვეყნის ერთ-ერთ წამყვან საგანმანათლებლო დაწესებულებად.

1918 წლიდან 1919 წლამდე ჯავახიშვილი ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანის თანამდებობას იკავებდა, ხოლო 1919 წლიდან 1926 წლამდე - თბილისის უნივერსიტეტის რექტორის თანამდებობას. მისი ხელმძღვანელობით უნივერსიტეტი გახდა წამყვანი სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ცენტრი საქართველოში, რომელმაც მიიზიდა მრავალი ნიჭიერი მეცნიერი და სტუდენტი სხვადასხვა რეგიონიდან.

ივანე ჯავახიშვილის კვლევის ერთ-ერთი მთავარი სფერო იყო საქართველოსა და კავკასიის ისტორია და ისტორიოგრაფია. ამ სფეროში მისი ნაშრომები კლასიკურ ნაწარმოებებს წარმოადგენს და დღემდე გამოიყენება მეცნიერების მიერ რეგიონის ისტორიის შესასწავლად. მან ასევე ჩაატარა კვლევები ქართული ეკონომიკისა და სამართლის ისტორიაზე, კავკასიისა და საქართველოს ეთნოგრაფიაზე, კავკასიურ ენებზე, საქართველოს ისტორიულ გეოგრაფიაზე, კავკასიაში ქრისტიანობის ისტორიასა და საქართველოს ისტორიასა და კულტურასთან დაკავშირებულ სხვა თემებზე.

კვლევის ფარგლებში, ბერძენიშვილმა დაწერა არაერთი წიგნი, სტატია და სამეცნიერო ნაშრომი, რომლებიც დღემდე წარმოადგენს საქართველოსა და კავკასიის რეგიონის შესახებ ინფორმაციის მნიშვნელოვან წყაროს. ბერძენიშვილის ყველაზე ცნობილ ნაშრომებს შორისაა „ქართული ენის მოკლე ისტორია“, „ქართული ლიტერატურის ისტორია“, „საქართველო და ქართველები რომაულ ხანაში“ და „საქართველოს ისტორია ფეოდალურ ხანაში“.

ბერძენიშვილი ასევე აქტიურად მონაწილეობდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ის იყო საქართველოს ისტორიისა და კულტურის შემსწავლელი ქართული საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პირველი თავმჯდომარე და საქართველოს სამეცნიერო ინსტიტუტის ერთ-ერთი ორგანიზატორი.

ბერძენიშვილი 1957 წელს, თბილისში გარდაიცვალა და დატოვა მემკვიდრეობა, რომელიც დღემდე გავლენას ახდენს ქართული და კავკასიური ისტორიისა და კულტურის კვლევაზე. მისი ნაშრომები და მიღწევები მეცნიერებასა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში კვლავაც შთააგონებს მეცნიერებსა და მკვლევარებს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით.

ჩვენ ვურჩევთ ჩვენს მკითხველს, დატოვონ კომენტარები და დასვან კითხვები ჩვენი სტატიების ქვემოთ. თქვენი მოსაზრებები და იდეები ჩვენთვის მნიშვნელოვანია და სიამოვნებით განვიხილავთ თქვენთვის საინტერესო თემებს.

ასევე წაიკითხეთ

• ალექსანდრე გზირიშვილის სახლ-მუზეუმი: ისტორია, ექსპოზიცია