მარტყოფის მონასტერი, რომელიც ზღვის დონიდან 1350 მეტრზე მდებარეობს სოფელ მარტყოფში, საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სულიერი ცენტრია. ეს ტერიტორია, რომელიც VI საუკუნიდან ცნობილია აკრიანის ანუ „კლდოვანი ადგილების“ სახელით, დაკავშირებულია 13 ასურელი მამიდან ერთ-ერთის – ანტონის გასაოცარ ისტორიასთან.
ანტონი საქართველოში VI საუკუნის პირველ ნახევარში ჩამოვიდა და აკრიანის მთებში დასახლდა. გამოქვაბულში განმარტოებით ცხოვრებამ მიიღო მეტსახელი „მარტომყოფელი“ (ქართულად „მარტომკოპელი“) და სწორედ აქედან მოდის სახელი მარტყოფი. ენტონი, რომელიც თავს არიდებდა ადგილობრივ მოსახლეობასთან კონტაქტს, მალევე გახდა ცნობილი სოფელ ნორიოს მონადირეების წყალობით. მიუხედავად ადგილობრივი მოსახლეობის თავდაპირველი უნდობლობისა, მის გარშემო თანდათან ჩამოყალიბდა მიმდევრების საზოგადოება.
ანტონის მიერ დაარსებული მონასტერი XVIII საუკუნის შუა ხანებამდე საქართველოს მნიშვნელოვანი სულიერი ცენტრი იყო. ის რუსთაველი ეპისკოპოსების რეზიდენციასაც ასრულებდა. კოშკი, სადაც ანტონი ცხოვრობდა, დროთა განმავლობაში ჩამოინგრა, მაგრამ მის საფლავს დღესაც იცავენ ხვთაების ტაძარში თეთრი მარმარილოს ფილის ქვეშ.
მონასტრის ისტორიაც მჭიდრო კავშირშია მაცხოვრის გამოსახულებასთან, რომელსაც ანტონი მთავარ ეკლესიაში 1395 წლამდე ინახავდა. თემურლენგის შემოსევის დროს ხატი დამალული იყო და შემდგომში დაიკარგა, რაც გახდა ერთგვარი „წმინდა გრაალი“ მრავალი ბერისთვის, რომლებიც სულიერ გაუმჯობესებას ცდილობდნენ.
სამწუხაროდ, XVIII საუკუნის შუა ხანებში მონასტერი მტრის თავდასხმის შედეგად განადგურდა და 1823 წლის მიწისძვრამ ტაძრის გუმბათი დაანგრია. ამჟამინდელი გუმბათოვანი ეკლესია მე-19 საუკუნეში აღადგინა მიტროპოლიტმა ისიდორემ ძველის ადგილზე და აქ იპოვეს წმინდა ანტონის საფლავი.
დღეს მარტყოფის მონასტერი არის ადგილი, სადაც ღრმა ისტორია და სულიერება ერწყმის ერთმანეთს. ის მოგზაურებს სთავაზობს არა მხოლოდ უნიკალურ შესაძლებლობას ჩაიძირონ უძველესი ქართული კულტურის სამყაროში, არამედ დატკბნენ მთის მწვერვალების შესანიშნავი პეიზაჟებით.
