🏰 ნეძვის მონასტერი: საქართველოს უდიდესი სამეკლესიანი ბაზილიკა ნეძვისხევის ხეობაში
🏰 ნეძვის მონასტერი: მთავარი
IX საუკუნის შუა ხანების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ტყიან ხეობაში ბორჯომთან. ზომით ეს საქართველოში ცნობილი სამეკლესიანი ბაზილიკებიდან ყველაზე დიდია, თუმცა დღეს მისგან ძირითადად კედლებია შემორჩენილი.
სამცხე-ჯავახეთი, ბორჯომის მუნიციპალიტეტი, მდინარე ნეძვისხევის, მტკვრის შენაკადის, ხეობა. დაბა ახალდაბიდან დაახლოებით 10-12 კმ ხეობაში ზემოთ.

ნეძვის მონასტერი 850-იანი წლების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლია ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ნეძვისხევის, მტკვრის ერთ-ერთი შენაკადის, ხეობაში. ტაძარი წმინდა გიორგის სახელობისაა და აგებულია როგორც სამეკლესიანი ბაზილიკა. რეგიონის ყველა ტაძარი კატალოგშია სამცხე-ჯავახეთის ეკლესიებისა და მონასტრების გვერდზე.
მთავარი, რაც ნეძვზე უნდა ვიცოდეთ: ნანგრევების გაწმენდის შემდეგ გაირკვა, რომ ეს საქართველოში ცნობილი სამეკლესიანი ბაზილიკებიდან ყველაზე დიდია. თავად ეს ტიპი იშვიათია, ნეძვი კი დანარჩენებს ზომითაც აღემატება. ქვემოთ, ვინ და რატომ ააშენა მონასტერი, როგორ არის ის მოწყობილი, რომელ მეზობელ ტაძრებთან არის დაკავშირებული და როგორ მივიდეთ აქ.
📜 ვინ ააშენა მონასტერი
ნეძვი IX საუკუნის 50-იან წლებში აღიმართა და ის წმინდა თეოდორე ნეძველმა, წმინდა გრიგოლ ხანძთელის მოწაფემ, ააშენა. დამაარსებლის სახელი და ადგილის სახელწოდება პირდაპირ არის დაკავშირებული: მეტსახელი „ნეძველი" მან სწორედ მონასტრის მიხედვით მიიღო.
კონტექსტი აქ თარიღებზე მნიშვნელოვანია. გრიგოლ ხანძთელი IX საუკუნის ქართული მონაზვნობის საკვანძო ფიგურაა: არაბთა ბატონობისგან განთავისუფლების შემდეგ მან და მისმა მოწაფეებმა ქვეყანაში მონასტრების მშენებლობა გააჩაღეს, ეს მონასტრები კი ერთდროულად სასულიერო და საგანმანათლებლო ცენტრები იყო. ნეძვი ამ ტალღის ნაწილია და არა ცალკე მდგომი ნაგებობა.
👤 გრიგოლ ხანძთელის სკოლა
ნეძვი ერთ-ერთია იმ მონასტრებიდან, რომლებიც გრიგოლ ხანძთელის მოწაფეებმა საქართველოს ამ კუთხეში ააშენეს. მათ საერთო არქიტექტურული ენა აერთიანებს: თავშეკავებულობა და გარე მორთულობის თითქმის სრული არარსებობა.

🏛️ არქიტექტურა: რით გამოირჩევა ნეძვი
XX საუკუნეში მონასტერი ნანგრევებად იყო ქცეული და მისი პირვანდელი სახის აღქმა შეუძლებელი იყო. ვითარება შეიცვალა ძეგლის გაწმენდის შემდეგ 1948 და 1962 წლებში: მაშინ გამოვლინდა ეკლესიის თავდაპირველი გეგმა და ცხადი გახდა, რომ ნეძვი საქართველოში ცნობილი სამეკლესიანი ბაზილიკებიდან ყველაზე დიდია.
სამეკლესიანი ბაზილიკა ტაძრის ის ტიპია, სადაც ერთი გადახურვის ქვეშ სამი ცალკეული საეკლესიო სივრცეა გაერთიანებული, ჩვეულებრივი ბაზილიკისგან განსხვავებით, სადაც ისინი საერთო თაღედებით უკავშირდება ერთმანეთს. ნეძვში შუა ეკლესიის გრძივი კედლები საფეხურებრივი პილასტრებითა და თაღებით არის დანაწევრებული, აღმოსავლეთ აფსიდას ორივე მხარეს თითო მართკუთხა ნიშა აქვს, დასავლეთისას კი ნახევარწრიული ეგზედრები. შესასვლელი სამი იყო, სხვადასხვა მხრიდან, გვერდითი მართკუთხა ეკლესიები კი ერთმანეთს დასავლეთიდან გასასვლელებით უკავშირდებოდა.
გარეგნულად ტაძარი ხაზგასმულად მარტივია: არანაირი კვეთა, არანაირი მორთულობა ფასადებზე. ეს სიღარიბე კი არა, იმ სკოლის შეგნებული არჩევანია, რომელსაც მშენებელი ეკუთვნოდა. შეადარეთ უფრო გვიანდელ ქართულ ტაძრებს, თუნდაც ნიკორწმინდას, და განსხვავება აშკარა იქნება: იქ ქვა კვეთით არის დაფარული, აქ კი მხოლოდ მოცულობა და პროპორცია მუშაობს.
⛪ ერთი წრის სამი მონასტერი
ნეძვი უფრო საინტერესოა არა ცალკე, არამედ ორ მეზობელთან ერთად. სამივე გრიგოლ ხანძთელის მოწაფეებმა ააშენეს, ერთ სტილში და დაახლოებით ერთ დროს, სამივე კი ბორჯომის ხეობაში ან მის სიახლოვეს დგას.
სამიდან საუკეთესოდ შემორჩა მწვანე მონასტერი ჩითახევში: ის მოქმედია, მისკენ ნორმალური გზა მიდის და მისვლა ყველაზე მარტივია. წრის მესამე ტაძარზე ვწერდით მასალაში ლიკანის წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიის შესახებ, თავად დაბა კი განხილულია სტატიაში ლიკანი. ამ ფონზე ნეძვი იმათთვისაა, ვინც მზადაა უფრო შორს წავიდეს და ნანგრევები ნახოს და არა აღდგენილი ტაძარი.
⚠️ მონასტერი და აღკვეთილი: ნუ აურევთ

სახელს „ნეძვი" საქართველოში ორი სხვადასხვა ობიექტი ატარებს და ძიებაში ისინი მუდმივად ერევა.
ნეძვის მონასტერი IX საუკუნის ტაძარია ნეძვისხევის ხეობაში, რომელზეც ეს სტატიაა. ნეძვის აღკვეთილი დაცული ბუნებრივი ტერიტორიაა, რომელზეც ვყვებოდით მასალაში ნეძვი და ჭაჭუნა. თუ ბუნებრივი მარშრუტი ეძებეთ და არა არქიტექტურა, თქვენ იქითკენ.
🚗 როგორ მივიდეთ მონასტრამდე
ორიენტირი დაბა ახალდაბაა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. იქიდან მონასტრამდე დაახლოებით 10-12 კმ-ია ნეძვისხევის ხეობაში ზემოთ. გზა ღორღიანია და ცუდ ამინდში მძიმე, ამიტომ საჭიროა ჯიპი ან ფეხით სიარულის მზაობა; გზის მდგომარეობა წინასწარ დააზუსტეთ ადგილობრივებთან.
უახლოესი ქალაქი ინფრასტრუქტურით ბორჯომია, იქიდან ჩვეულებრივ იწყებენ. გზად ღირს ახალდაბის ციხის, რომელსაც თამარის ციხეს უწოდებენ, და ახალდაბის შუა საუკუნეების მრგვალი კოშკის მონახულება. თუ მთელ დღეს გეგმავთ, ლოგიკურია დაამატოთ ტიმოთესუბანი თავისი ფრესკებით და ყვაბისხევის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია.
🧭 სად გავჩერდეთ და ვჭამოთ
ბაზად ბორჯომი გამოდგება: იქ არის საცხოვრებელი, კაფეები და ტრანსპორტი. ქვემოთ კატალოგის სექციებია ქალაქისთვის.

იყავით ნეძვში? დატოვეთ შეფასება Madloba-ზე: გვიამბეთ, რა მდგომარეობაშია გზა ახალდაბიდან, რამდენი დრო დასჭირდა მოგზაურობას და რის ნახვა მოახერხეთ ადგილზე. თქვენი გამოცდილება დაეხმარება მათ, ვინც პირველად აპირებს.
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივლისის მდგომარეობით. ხეობის გზის მდგომარეობა და ძეგლთან წვდომა იცვლება, გამგზავრებამდე დააზუსტეთ ვითარება ადგილზე.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 სამცხე-ჯავახეთში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ნეძვისხევის, მტკვრის შენაკადის, ხეობაში. დაბა ახალდაბიდან დაახლოებით 10-12 კმ ხეობაში ზემოთ.
💬 IX საუკუნის 50-იან წლებში, ანუ დაახლოებით 850-იანებში. ის ააშენა წმინდა თეოდორე ნეძველმა, წმინდა გრიგოლ ხანძთელის მოწაფემ.
💬 ტაძრის ტიპი, სადაც ერთი გადახურვის ქვეშ სამი ცალკეული საეკლესიო სივრცეა გაერთიანებული. საქართველოში ასეთი ტაძრები ცოტაა, ნეძვი კი მათგან ცნობილთა შორის ყველაზე დიდია.
💬 XX საუკუნეში კომპლექსი ნანგრევებად იყო ქცეული. 1948 და 1962 წლებში გაწმენდის შემდეგ გამოვლინდა ეკლესიის თავდაპირველი გეგმა, თუმცა დღეს ეს ძირითადად კედლებია და არა აღდგენილი მოქმედი ტაძარი.
💬 წმინდა გიორგის. იგივე სახელობა აქვს ჩითახევის მწვანე მონასტერს, იმავე ოსტატთა წრის ტაძარს.
💬 ეს სხვადასხვა ობიექტია ერთი სახელით. მონასტერი IX საუკუნის ხუროთმოძღვრების ძეგლია, ნეძვის აღკვეთილი კი დაცული ბუნებრივი ტერიტორია იმავე რაიონში.
💬 ახალდაბიდან დაახლოებით 10-12 კმ ხეობაში ზემოთ ღორღიანი გზით. საჭიროა ჯიპი ან ფეხით სიარულის მზაობა, მდგომარეობა კი ამინდზეა დამოკიდებული. ბაზად მოსახერხებელია ბორჯომი.
💬 ახალდაბის ციხე და კოშკი გზად, მწვანე მონასტერი ჩითახევში, ტიმოთესუბანი ფრესკებით და ყვაბისხევის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია.




32 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
дорога туда… угу, сложная, но это как раз то, что придаёт приключению особый шарм, правда? честно, у меня есть большое желание пробраться туда в ближайшее время. тем более, интересует, сколько времени на подъём туда потребуется для неподготовленного туриста?