ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი: არქივები და ძველი წიგნები თბილისში

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი შეიქმნა 1958 წელს პროფესორ ილია აბულაძის ინიციატივით. დღესდღეობით ცენტრი წარმოადგენს ქართული და უცხოური ხელნაწერების, ისტორიული დოკუმენტების, პირადი საარქივო ფონდების, საზოგადო მოღვაწეების, უნიკალური ნაბეჭდი წიგნების, უცხოეთში შენახული ქართული ხელნაწერების მემკვიდრეობის ასლებისა და მიკროფილმების მნიშვნელოვან საცავს.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი ასევე არის ქართველოლოგიის მეცნიერებათა საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია.

ცენტრი შეიცავს 10000-ზე მეტ ქართულ ხელნაწერ წიგნს და 40000-მდე ერთეულ ქართულ ისტორიულ დოკუმენტს. უცხოური ხელნაწერები წარმოდგენილია არაბული, სპარსული, სომხური, ბერძნული, ებრაული, სირიული, ეთიოპიური, მონღოლური და რუსული დოკუმენტებით. სპეციალურ კოლექციაში "სერია V" (სხვადასხვა) თავმოყრილია ლათინურ, იტალიურ, ფრანგულ, პოლონურ, გერმანულ, ინგლისურ და სხვა ევროპულ ენებზე დაწერილი მნიშვნელოვანი ხელნაწერები.

ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცული მასალების ქრონოლოგიური ჩარჩო მოიცავს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე II საუკუნიდან. მე-20 საუკუნემდე. ცენტრს აქვს მდიდარი სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, სადაც ასევე განთავსებულია კ. კეკელიძის, ი. აბულაძის, ი. ჯავახიშვილის, ნ. ბერძენიშვილის, შ. ცენტრს აქვს დიდი საგამოფენო დარბაზი, სადაც რეგულარულად იმართება მნიშვნელოვანი თემატური გამოფენები.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი საქართველოში არის კულტურული მემკვიდრეობის ერთ-ერთი უდიდესი და მნიშვნელოვანი საცავი ახლო აღმოსავლეთსა და კავკასიის რეგიონში. იგი დაარსდა 1958 წელს პროფესორ ილია აბულაძის ინიციატივით და დღეს წარმოადგენს საქართველოსა და სხვა მრავალი ქვეყნის ხელნაწერთა, ისტორიული დოკუმენტებისა და პირადი საარქივო ფონდების კვლევისა და შენახვის უმნიშვნელოვანეს ცენტრს.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის კოლექცია შედგება 10000-ზე მეტი ხელნაწერი წიგნისა და 40000-მდე ისტორიული დოკუმენტისგან, ასევე უნიკალური ნაბეჭდი წიგნებისგან, ასლები და მიკროფილმები, რომლებიც ინახება საზღვარგარეთ. ხელნაწერები მოიცავს როგორც ქართულ, ისე უცხოურ დოკუმენტებს სხვადასხვა ენებზე, როგორიცაა არაბული, სპარსული, სომხური, ბერძნული, ებრაული, სირიული, ეთიოპიური, მონღოლური და რუსული.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა სხვადასხვა ევროპულ ენებზე დაწერილი ხელნაწერების შენახვას და შესწავლას, მათ შორის ლათინურ, იტალიურ, ფრანგულ, პოლონურ, გერმანულ, ინგლისურ და ა.შ. თამარა და აკაკი პაპავა.

ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცული მასალების ქრონოლოგიური ჩარჩო მოიცავს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე II საუკუნიდან. მე-20 საუკუნემდე, რაც მას არა მხოლოდ ერთ-ერთ უდიდეს, არამედ ისტორიული მემკვიდრეობის ყველაზე მრავალფეროვან საცავს აქცევს.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი ასევე არის ქართველოლოგიის საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაცია.

ქართველოლოგია არის სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის კავკასიის ხალხების ისტორიას, ენასა და კულტურას, მათ შორის ქართველებს, აფხაზებს, ადიღეებს, ლეზგინებს, სვანებს და სხვა. ცენტრი მოიცავს კავკასიის კულტურისა და ისტორიის კვლევით ინსტიტუტს, სადაც კვლევები ტარდება ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ლინგვისტიკის, ლიტერატურათმცოდნეობის და კავკასიასთან დაკავშირებული მეცნიერების სხვა დარგებში.

ცენტრმა ასევე შექმნა საერთაშორისო სამეცნიერო და საგანმანათლებლო პროგრამა „კავკასიური კულტურები და ენები“, რომელიც განკუთვნილია სტუდენტებისა და მეცნიერებისთვის მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან. პროგრამა მოიცავს ლექციებს, სემინარებსა და კონფერენციებს კავკასიის ისტორიასთან, კულტურასთან და ენებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა თემაზე.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის კოლექციის სიმდიდრე იზიდავს მკვლევარებს მთელი მსოფლიოდან. ბევრ ხელნაწერს და დოკუმენტს დიდი ისტორიული და კულტურული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ისინი თარიღდება იმ პერიოდით, როდესაც საქართველო იყო რეგიონის კულტურული და პოლიტიკური ცხოვრების ცენტრი.

ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცული ერთ-ერთი ყველაზე ღირებული წიგნია „წმიდა შუშანიკის წამება“ - X საუკუნის ქართული ლიტერატურული ძეგლი, რომელიც ქართულ ენაზე დაწერილი ქართული ლიტერატურის ერთ-ერთი პირველი ნაწარმოებია.

გარდა ამისა, ცენტრში ინახება ხელნაწერები და დოკუმენტები, რომლებიც დაკავშირებულია ცნობილ პიროვნებებთან, როგორიცაა პოეტი და სახელმწიფო მოღვაწე შოთა რუსთაველი, ისტორიკოსი და არქეოლოგი ექვთიმე თაყაიშვილი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე ილია ჭავჭავაძე, მწერალი და დიპლომატი კონსტანტინე გრუზინსკი და სხვები.

ინსტიტუტები მთელს მსოფლიოში. საერთაშორისო თანამშრომლობის ფარგლებში ცენტრი მონაწილეობს სხვადასხვა სამეცნიერო პროექტებში, აწყობს გამოფენებს, კონფერენციებსა და სემინარებს. თანამშრომლობის მნიშვნელოვანი სფეროა ხელნაწერებისა და წიგნების გაცვლა მსოფლიოს სხვა ბიბლიოთეკებთან და ხელნაწერ ცენტრებთან.

ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო პროექტი, რომელშიც ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი მონაწილეობს, არის პროექტი „საქართველოს ელექტრონული ხელნაწერები“. ეს პროექტი ქმნის ქართული ხელნაწერების ციფრულ ასლებს და აქვეყნებს მათ ონლაინ, რათა ხელმისაწვდომი გახდეს კვლევისა და შესწავლისთვის მთელ მსოფლიოში. ეს მნიშვნელოვნად ამარტივებს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში წვდომას, რაც მკვლევარებს, მეცნიერებსა და სტუდენტებს საშუალებას აძლევს, მიიღონ უნიკალური მასალები მსოფლიოს ნებისმიერი ადგილიდან.

გარდა ამისა, ცენტრი აქტიურად თანამშრომლობს სხვა კულტურულ დაწესებულებებთან გამოფენების მოწყობაში. ცენტრის საგამოფენო დარბაზი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მუზეუმია საქართველოში. საგამოფენო დარბაზი რეგულარულად მასპინძლობს გამოფენებს სხვადასხვა თემაზე, როგორიცაა ქართული ხელნაწერები, ქართული ისტორია, კულტურა და ხელოვნება. ცენტრის მიერ ორგანიზებული საგამოფენო პროექტები იზიდავს ფართო აუდიტორიას და ხელს უწყობს ქართული კულტურის პოპულარიზაციას როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთ.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი არა მხოლოდ საქართველოს მნიშვნელოვანი კულტურული დაწესებულებაა, არამედ უნიკალური სამეცნიერო ცენტრი, სადაც შეისწავლება და ინახება საქართველოსა და სხვა ქვეყნების ისტორიასა და კულტურასთან დაკავშირებული უნიკალური ხელნაწერები და დოკუმენტები.

მსოფლიოს სხვა კულტურულ დაწესებულებებთან აქტიური თანამშრომლობის წყალობით, ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრს აქვს შესაძლებლობა მონაწილეობა მიიღოს მსხვილ საერთაშორისო პროექტებში, როგორიცაა ელექტრონული კატალოგებისა და მონაცემთა ბაზების შექმნა, ასევე ერთობლივი გამოფენებისა და კონფერენციების ორგანიზება. ცენტრი არის საბიბლიოთეკო ასოციაციების საერთაშორისო ფედერაციის წევრი და მონაწილეობს წიგნებისა და ინფორმაციის გაცვლის სხვადასხვა პროგრამებში.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნება და პოპულარიზაცია. ცენტრი მასპინძლობს სხვადასხვა სახის ღონისძიებებს, რომლებიც მიზნად ისახავს ქართული კულტურისა და ხელოვნების პოპულარიზაციას, როგორიცაა გამოფენები, კონცერტები, ლექციები და მასტერკლასები. მაგალითად, 2019 წელს ცენტრმა მოაწყო გამოფენა სახელწოდებით „ქრისტიანობა კავკასიაში“, სადაც წარმოდგენილი იყო კავკასიის ქრისტიანობის ისტორიასთან დაკავშირებული ხელნაწერები, არტეფაქტები და ნახატები.

გარდა ამისა, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი აქტიურად არის ჩართული პროექტებში, რომლებიც მიზნად ისახავს დიგიტალიზაციას და მისი რესურსების ინტერნეტით ხელმისაწვდომობას. ცენტრი ამჟამად უზრუნველყოფს მის კოლექციებზე წვდომას მისი ვებსაიტის და ციფრული ბიბლიოთეკების მეშვეობით, როგორიცაა ევროპის ბიბლიოთეკა და დიადოკი. ეს მნიშვნელოვნად უადვილებს საქართველოს ისტორიითა და კულტურით დაინტერესებულ მეცნიერებს, მკვლევარებს და უბრალო ადამიანებს ხელნაწერებსა და ისტორიულ დოკუმენტებზე წვდომას.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი აგრძელებს კოლექციების აქტიურ გაფართოებას ხელნაწერებისა და ისტორიული დოკუმენტების შეძენით, როგორც აუქციონებზე, ასევე კერძო კოლექციონერებისგან. ერთ-ერთი უახლესი მნიშვნელოვანი შენაძენი იყო "დედე კორნელიას" ხელნაწერის - ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქართული ეპოსის შეძენა.

--------------------------

გეპატიჟებით დატოვოთ კომენტარები და დასვათ შეკითხვები ჩვენი სტატიების ქვეშ! თქვენს მოსაზრებებს და კითხვებს შეუძლია ახალი საინტერესო თემების სტიმულირება და დაგვეხმარება ჩვენი შინაარსის ხარისხის გაუმჯობესებაში.