ქართული ხალხური მუსიკა

ქართველი ხალხის სულიერი კულტურის წარმოშობა საუკუნეების სიღრმეში იკარგება და მდიდარი ტრადიციები აქვს. ხალხური მუსიკა საქართველოში უნიკალური კულტურული მოვლენაა.

საქართველოს მუსიკალურ ფოლკლორს ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში აქვს თავისი გამორჩეული თვისებები.

საგუნდო სიმღერა საქართველოში

ტომების საგუნდო სიმღერის შესახებ პირველი ნახსენები არდადეგების, სამხედრო კამპანიების ან სხვა ერთობლივი საქმიანობის დროს გვხვდება ძველი ბერძენი ისტორიკოსების ქსენოფონტისა და სტრაბონის ნაწერებში. საქართველოს გაქრისტიანების შემდეგ საგუნდო ხალხური სიმღერაც საეკლესიო გახდა. მეცნიერებმა წაიკითხეს X საუკუნით დათარიღებული საეკლესიო საგალობლების მუსიკალური ნოტები: ბერმა მ. მონდრეკილმა შეადგინა მათი სისტემატიზებული კოლექცია სპეციალური მუსიკალური აღნიშვნებით, რომლებიც განსხვავდება დასავლურისგან.

ქართული ხალხური მუსიკის დამახასიათებელი თვისებაა ვოკალური მრავალხმიანობა ან მრავალხმიანი სიმღერა – სამ ხმაში სიმღერის სპეციალური ვოკალური ტექნიკა. ისტორიულ წყაროებში არის ინფორმაცია ასეთი სიმღერის არსებობის შესახებ ჯერ კიდევ VIII საუკუნეში, თუმცა თავდაპირველად სიმღერები შესრულდა ორი ხმით. დროთა განმავლობაში ვოკალური ტექნიკა გაუმჯობესდა.

ხალხური მუსიკა საქართველოში

ქართული მუსიკა ტონალურია, სავსეა გლუვი გადაფრენებით. საგუნდო შესრულების დროს მომღერლების ხმა ზოგჯერ შორდება ერთმანეთს, შემდეგ ისინი კვლავ ჰარმონიულად არიან დაკავშირებული. საზეიმო სიმღერები ემოციურია შესრულებაში და საეკლესიო საგალობლები უფრო მელოდიური, დამამშვიდებელია. აღსანიშნავია, რომ საგუნდო სიმღერა ძირითადად მამაკაცების ოკუპაციაა. შერეული გუნდები, რომელშიც არა მხოლოდ მამაკაცები, არამედ ქალებიც მღერიან, საკმაოდ იშვიათია, ძირითადად მინგრელიაში.

ყველაზე გამოხატული მრავალხმიანობა ისმის დასავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით გურიაში. საქართველოს აღმოსავლეთისთვის დამახასიათებელია მელოდიის ჩატარება სიტყვების გარეშე ერთ დაბალ ხმაში, რომელზეც სხვა, უმაღლესი ხმებია ზემოდან გადაფარებული, რაც საოცრად ლამაზ თანხმოვანს ქმნის. სვანეთის ტრადიციული სამხმიანი ხმა ხუთი ბგერის მასშტაბითაა აგებული.

ქართული ფოლკლორი მუსიკაში

ქართული ფოლკლორის სიმღერები შეიძლება დაიყოს ოთხ ტიპად-ეს არის შრომითი სიმღერები; რიტუალების, სმის, ცეკვის დროს შესრულებული სიმღერები.

XIX საუკუნეში გაჩნდა ქართული ხალხური მუსიკის ახალი ჟანრი, ე.წ. ქალაქური სიმღერა. ეს ჟანრი დაიბადა დასავლური მუსიკის გავლენის ქვეშ, რომელიც შეაღწია ქვეყანაში, რომელიც დაიწყო ტრადიციულ მრავალხმიანობასთან ერთად. ურბანული სიმღერა არის მარტივი შესრულება, ადვილად დასამახსოვრებელი, მღეროდა გიტარის ან ფორტეპიანოს თანხლებით.

საქართველოს ტრადიციული მუსიკალური ინსტრუმენტები

ქართული ხალხური მუსიკა ტრადიციული ხალხური საკრავების გარეშე ვერ იარსებებს. ყოველივე ამის შემდეგ, სიმღერები შესრულდა არა მხოლოდ" კაპელა", არამედ ინსტრუმენტული თანხლებით. საქართველოში უამრავი ხალხური საკრავია: სიმები და პერკუსია, ჩასაბერი საკრავები და კლავიშები. ისინი თამაშობდნენ სამსტრიქონიან ამოყრილ ფანდურზე (ლუტის ფორმის) და მის გაუმჯობესებულ ვერსიაზე - დაუთოვებულ ჩონგურზე. ასევე ფართოდ გამოიყენებოდა დოლი, ტყავით მჭიდროდ დაფარული პატარა ხის ცილინდრი და დაფდაპი, ტყავით დაფარული ხის ტამბური.

ქალაქ მცხეთის მახლობლად უძველესი არქეოლოგიური აღმოჩენაა სალამურის მილი, რომელიც დათარიღებულია ძვ. წ. XI-XII საუკუნეებით. ნაპოვნი მილი გედების ძვლისგან იყო დამზადებული. სალამურის ორი ტიპი არსებობს: ენობრივი და არა ენობრივი, რომლებიც განსხვავდება ფორმის, წარმოების მასალებისა და მოპოვებული ბგერების მიხედვით. როგორც წესი, ენობრივი სალამური დამზადებულია ლერწმისგან, ენა - ნაკლებად დამზადებულია გარგარის ხისგან. დასავლეთ საქართველოში გავრცელებულია მრავალლულიანი სალამური, ანუ დამზადებულია არა ერთი, არამედ ექვსი მილისაგან, რომელიც დაკავშირებულია სარტყელთან.

საქართველოს მუსიკალური ფოლკლორი მრავალფეროვანი და უნიკალურია, ჰყავს უამრავი თაყვანისმცემელი მთელს მსოფლიოში. 2001 წელს ქართული სიმღერა იუნესკომ ზეპირი არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრად აღიარა.

ქართული ხალხური მუსიკალური საკრავები

^{ფანდური}

^{ჩონგური}

^{აქციები}

^{დაპდაპი}